وسى ورايدا مەنى ازاماتتار مەن قوعامعا قاجەتتى رەفورمالاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن زاڭ شىعارۋدا نەنى وزگەرتۋ كەرەك دەگەن ساۋال تولعاندىرادى.
كۇن سايىن ءتۇرلى سەرپىندى زاڭنامالىق رەفورمالار بويىنشا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر جوبالارىن زەردەلەۋگە تۋرا كەلەدى. وسىنداي اكتىلەردىڭ بارلىعىندا دەرلىك ازىرلەۋشى ءبولىمنىڭ قىزىعۋشىلىعى ەسكەرىلەدى. دەگەنمەن ولار بۇل رەفورمانىڭ بىرنەشە مۇددەلى تاراپتىڭ ءبىرى عانا ەكەنىن ايتا كەتكەن ءلازىم.
بۇل اسىرەسە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى دايىنداعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جوبالارىندا كورىنىس تابادى. ولاردا ماسەلەن, ادۆوكاتتار قۇقىعىنا قاتىستى ايتارلىقتاي سەرپىلىس جوق. بۇل تۇسىنىكتى دە, ويتكەنى ادۆوكاتتار نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋشىلەردىڭ ءىس جۇرگىزۋ قارسىلاستارى ەكەنى بارشاعا ءمالىم. سوندىقتان ەرەجەلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ مۇددەسى ءۇشىن جانە ولاردىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان. ال ادۆوكاتتارعا قاتىستى كوپتەگەن قولايسىز نورما بار. بىرىنە قارسىلىق تانىتىپ ۇلگەرسەڭ, جاڭاسى پايدا بولادى.
شىن مانىندە, مۇنداي ناتيجە زاڭدىلىق. كەز كەلگەن ۇيىم ءوزىنىڭ ۆەدومستۆولىق مۇددەلەرىن كوزدەۋگە بەيىم. بۇل ولاردىڭ تابيعاتىنا ساي. سونىڭ سالدارىنان قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق كودەكس, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس جانە قوعامدىق قۇقىق سالاسىنداعى وزگە دە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر تەرگەۋشىنىڭ, پروكۋروردىڭ جانە شەنەۋنىكتىڭ, ياعني ەداۋىر بولىگى باستاپقىدا ولاردى ازىرلەگەن ادامداردىڭ مۇددەسى ءۇشىن جازىلعان.
ادامنىڭ دا, مەملەكەتتىڭ دە مۇددەسى ءۇشىن شىن مانىندە سەرپىندى رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ەرىكتى ساياسي شەشىم مەن ۆەدومستۆولىق مۇددەلەرى بار, باسقا تۇلعالاردىڭ مۇددەلەرىنە قايشىلىق تۋعىزاتىن مەملەكەتتىك ورگاندارعا زاڭ جوبالارىن جازۋ ءۇشىن جۇمىس توپتارىن قۇرۋعا تىيىم سالۋ كەرەك. قازىردىڭ وزىندە قۇرىلعاندارىن تاراتقان ءجون. وسىلايشا, ءبىز ءوز مۇددەمىز ءۇشىن زاڭنامالىق باستامالار لەگىن توقتاتا الامىز.
جەكە تۇلعا مەن مەملەكەتتىك ورگاندار مۇددەلەرىنىڭ تەڭگەرىمىن ەسكەرە وتىرىپ, اسىرەسە سوت جۇيەسى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋ بويىنشا جاڭا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى ازىرلەۋ ماقساتىندا تاۋەلسىز ساراپتاما توپتارىن قۇرعان دۇرىس. ءار توپتاعى ءابسوليۋتتى كوپشىلىكتى دەپۋتاتتار, عىلىمي جانە كاسىبي قاۋىمداستىقتاردىڭ وكىلدەرى قۇراۋى قاجەت.
قازاقستان قۇقىعىنداعى نورماتيۆيزم سالتاناتىن توقتاتۋعا دەن قويعان ءلازىم. ول ءۇشىن قۇقىقتىق قاعيداتتارعا قۇقىق نورمالارىنان باسىمدىق بەرۋ جانە جاڭا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋدى شەكتەۋ قاجەت. بۇل زاڭ شىعارۋ ىسىندە ساپالى وزگەرىستەرگە اكەلەدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە نورماتيۆتىك كوزقاراستىڭ ارقاسىندا بارلىق اتقارۋشى ورگان پارلامەنتپەن قاتار زاڭ شىعارۋشى ورگانعا اينالدى. ولاردىڭ كەز كەلگەنىنىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ. بۇل بيلىك تارماقتارىنىڭ ءبولىنۋ ءپرينتسيپىن جويادى.
مىسالى, اقش-تىڭ مونوپولياعا قارسى زاڭى (شەرمان زاڭى) 1890 جىلى قابىلداندى. بۇل زاڭ از عانا تۇزەتۋلەرمەن ءالى دە قاۋىپسىز جۇمىس ىستەپ تۇر.
الەمدە كونۆەيەر سەكىلدى زاڭ شىعارا بەرمەي-اق ىسكە اسقان (نورماتيۆيزم جاعدايىندا قاجەتتى) ءتيىمدى زاڭنامانىڭ مىسالدارى كوپ. بۇل زاڭ يدەالدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. جوق. وندا كوپتەگەن قاراما-قايشىلىق پەن نەگىزسىز ەرەجەلەر بار. بىراق بۇل ەشكىمدى مازالامايدى. وعان جىل سايىن ەشكىم وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزبەيدى. كوپتەگەن كولليزيالىق نورما, نەگىزسىز جانە ادىلەتسىز ەرەجەلەر سوتتاردىڭ قۇقىق قولدانۋ پروتسەسىندە پاراساتتىلىق, ادىلدىك جانە وبەكتيۆتى نەگىزدىلىك قاعيداتتارىن ەسكەرە وتىرىپ ەڭسەرىلەدى. ناتيجەسىندە, اقش-تا ءادىل زاڭ, بيلىك تارماقتارىنىڭ ناقتى ءبولىنۋى, ىقپالدى سۋديالار جانە مىقتى ادۆوكاتۋرا بار.
جاڭا قازاقستاندا دا وسىنداي كوزقاراس قالىپتاسۋى كەرەك. سوندا اۋرە-سارساڭ ازاياتىن بولادى.
ايدىن بيكەباەۆ,
رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ توراعاسى
