حات قورجىن

...جاڭالىعىمەن بولىسەدى

ءىس-شارا پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىنا ارنالدى

جۋىردا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا ساقتاعان بايىشەۆ اتىنداعى اقتوبە وبلىستىق امبەباپ عىلىمي كىتاپحاناسىنىڭ ءماجىلىس زالىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. اتالعان ءىس-شاراعا اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, «تابىلدى دوسىموۆ» اتىنداعى رەسپۋبليكالىق قوردىڭ ديرەكتورى بيجان قالماعانبەتوۆ, اقتوبە وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, AMANAT پارتياسى جانىنداعى وتباسى, ايەلدەر مەن بالالار قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى ايماقتىق كوميسسيانىڭ ءتورايىمى باقىتحان جانشاەۆا, اقتوبە وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, اقتوبە قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىم حاتشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور ميرا بالتىموۆا, تاعى باسقا زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.

باسقوسۋعا كەلگەن قوناقتار جولداۋدىڭ 10 باعىتى بويىنشا ءوز ويلارىن ورتاعا سالىپ, تۇششىمدى اڭگىمەلەرى جاستارعا ۇلگى بولاتىنداي اسەر قالدىردى. سونداي-اق جولداۋدا ايتىلعان, ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەتتىڭ ءبىرى – سالاماتتى, سانالى, ءبىلىمدى, اقىل-پاراساتى مول جانە عىلىمي-مادەني ءورىسى كەڭ ۇرپاق تاربيەلەۋ تۋرالى اقتوبە بايلانىس كوللەدجىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن سۇراق- جاۋاپ تۇرىندە اشىق اڭگىمە ءوربىدى.

«جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەن, حالىق دانالىعىندا ايتىلاتىن «بىلەكتى ءبىردى جىعار, ءبىلىمدى مىڭدى جىعار» ۇعىمى ءدال قازىرگى كەزەڭگە ساي كەلىپ وتىر. اسىرەسە, بۇل جايت ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جۇرگەن ۇستازدارعا ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەيدى», دەدى ءوزىنىڭ سوزىندە پروفەسسور ميرا راشيتقىزى. ال ءىس-شارا سوڭىندا جولداۋعا ارنالعان كورمەگە شولۋ جاسالىپ, جيىننىڭ مودەراتورى, اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى تالعات تىلەۋلەسوۆ «ەڭ باستىسى – ەل ىرگەسى امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسىن!», دەپ قوناقتارعا ءوز ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.

ءمادينا الەنوۆا,

س.بايىشەۆ اتىنداعى وبلىستىق امبەباپ

عىلىمي كىتاپحانانىڭ قىزمەتكەرى

اقتوبە

...الاڭداۋشىلىق تانىتادى

جارنامانى ماماندار اۋدارسا يگى

جەزقازعاندىق مالىك دەگەن كورشىم ەكەۋمىز كوشەنىڭ ارعى بەتىندەگى شاعىن ساۋدا دۇكەنىنە باس سۇعىپ, ازىن-اۋلاق ازىق-ت ۇلىك الىپ قايتتىق. ءۇيىمىزدىڭ الدىنداعى ۇزىنشا ورىندىققا جايعاسقان سوڭ, قازاقتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنان اڭگىمە قوزعاپ, سوڭىنا تامان كۇندەلىكتى تۇرمىس پەن تىرشىلىك جايىن ءسوز ەتتىك...

ءبىر كەزدە مالىك كورشىم دورباسىنان ءبىر قالبىردى سوپاڭ ەتكىزىپ سۋى­رىپ الىپ شىعىپ, مەنىڭ الدىما تاستاي سالدى. «سەن ءجۋرناليسسىڭ عوي, وقىپ كورشى. مىنانىڭ قازاقشاسى دۇرىس اۋدارىلعان با؟ «كىلەگەيدى» قاي زاماننان بەرى «سليۆكي» دەمەي, «سمەتانا» دەپ ءجۇرمىز؟», دەدى. ويلانىپ قالدىم.

وسى بۇرىس اۋدارما 2000-جىلدارى سوناۋ وسكەمەندەگى «ەميل» دەگەن ءسۇت زاۋىتىنان باستالعان. سول كەزدە «ەرتىس ءوڭىرى», «ديدار» گازەتتەرىندە قاتە اۋدارمالار تۋرالى بىرەر مارتە وقىرمان پىكىرلەرى دە جاريالانعان بولاتىن. وكىنىشكە قاراي, سول تۇستا وڭىردە مۇنداي وڭ ەسكەرتپەلەردى قۇلاعىنا ىلەتىن ەشكىم تابىلمادى.

ءسويتىپ, «سمەتانا» – «قايماق» دەگەن قاتە اۋدارما بىرتە-بىرتە كەڭ ەتەك جايا كەلە, بۇگىندە بۇكىل ەلىمىزگە تاراپ كەتتى. قازىر وتانىمىزدىڭ ورتالىعى مەن سولتۇستىگىندەگى, باتىسى مەن شىعىسىنداعى, ءتىپتى قالىڭ قازاق وتىرعان وڭتۇستىگىندەگى ءسۇت زاۋىتتارى تەگىس وسى تەرىس اۋدارمانى پايدا­لانىپ ءجۇر. حالىق تا دۇرىسى وسى ەكەن دەپ ويلايدى. كىلەگەيى الىنعان ءسۇتتى قازاق اتام زاماننان «كىلەگەيدى» «سمەتانا», «قايماقتى» «سليۆكي» دەپ اۋدارىپ كەلدى, مۇنى نەگە وزگەرتۋگە ءتيىسپىز؟ ءسۇت وندىرۋ­شىلەردىڭ ءتىلىمىزدى شۇبارلاۋىنا كىم قۇقىق بەردى؟ مىنە, بۇگىندە وسى ساۋالدار كوكەيگە تىرەلىپ تۇر.

ءتورت قازاقتىڭ ۇشەۋى اۋىلدا تۋىپ-وسكەن. ءسۇتتى اشىتقان كەزدە ايران بولاتىنىن, ال ساۋىلعان ءسۇتتى سالقىنداتقان سوڭ تارتىپ كىلەگەي ايىراتىنىن جاقسى بىلەدى. كىلەگەيى الىنعان سۇتتەن ىرىمشىك پەن سۇزبە جاساپ, قۇرت قايناتقان. ال بۇگىنگى دىمبىلمەستەردىڭ وسى ۇلتتىق تاعامدارىمىزدىڭ اتاۋلارىن دا شاتاستىرىپ جىبەرمەسىنە كىم كەپىل؟!

سۇيەۋباي بايقادي ۇلى,

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى

نۇر-سۇلتان

...وكىنىشىن بىلدىرەدى

ورمان شارۋاشىلىعىن اشا الماي كەلەمىز

 مەنىڭ اكەم بيماحان بۇكىل ءومىرىن ورمان شارۋاشىلىعىنا ارناعان ەدى. مەن دە اكە جولىمەن وسى سالادا 45 جىل قىزمەت ەتىپ, جاقىندا زەينەتكە شىقتىم. قارت قاراتاۋدىڭ قويناۋى قازىناعا تولى عانا ەمەس, جەرۇستى بايلىعىنىڭ وزىنە تۋريستەر كوزىنىڭ سۇعىن قاداپ ءجۇر.

وسىعان وراي, ءالى دە وتىرار ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ قاراماعىنداعى بابايقورعان اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ تاۋ جاق بەتكەيى ءوز دارەجەسىندە قورعالماي كەلە جاتقاندىعى جانىما باتادى. مۇنداعى براكونەرلەردى قاتتى قىزىقتىرىپ وتىرعانى – قاراتاۋ ارقارلارى. ونى جوسىقسىز اۋلاۋ سالدارىنان ەجەلدەن كەلە جاتقان, تاۋ بوكتەرىندە مىڭداپ ورەتىن ارقارلار مەن تاۋتەكەلەردىڭ سانى كۇن ساناپ ازايىپ, تۇقىمى جويىلىپ بارادى. وعان قوسا, اڭ مەن قۇس – بۇركىت, يتەلگى, تازقارا, كەكىلىك, قىرعاۋىل, شوشقا, بورسىق, ەلىك, تۇلكى, قاسقىر, ءشيبورى كوزگە سيرەك تۇسەدى.

 بۇعان سوڭعى جىلدارى اعىن سۋ ازايىپ, قۇدىقتاعى سۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەپ بارا جاتۋى دا ءوز زاردابىن تيگىزىپ وتىر. وسىنى قورعاۋ ماقساتىندا بىرنەشە ورمانشى بىرىگىپ «جىلاعان اتا» ماڭىنان 66 مىڭ گەكتار جەرگە يەلىك ەتەتىن قورىق اشۋ تۋرالى ماسەلەنى ون جىلدان بەرى كوتەرىپ كەلەمىز. الايدا «جارتاسقا باردىم, كۇندە ايقاي سالدىم. ودان دا شىقتى جاڭعىرىقتىڭ» كەرىمەن ەشكىم سوزىمىزگە قۇلاق اسار ەمەس.

ماسەلەن, ءبىر جىلدىڭ وزىندە جىلاعان اتا تاۋىنىڭ تابيعاتىن تاماشالاۋعا 20 مىڭنان استام تۋريست كەلگەن ەكەن. مەنىڭ ويىمشا, وسى اباي اۋىلىنداعى كۇرزىاتا كەسەنەسى ء(بىر دەرەكتەردە قۇرىسجان اتا) مەشىتىنەن باستاپ, ساياحاتشىلاردىڭ جىلاعان اتاعا, ودان مەس اتاعا, ءارى قاراي شاشتى انا مەن ساۋران قورعانىنا قاراي شىعىپ كەتەتىن باعدارىن جاساساق, وتە قولايلى بولار ەدى. مىنە, وسى كيەلى جەرلەردەگى ەلدى مەكەندەردە كيىز ءۇي قۇرىپ, قىمىران, قىمىزىن, ەت, ءسۇتىن ازىرلەپ وتىرسا, بالا-شاعالاردى اتقا مىنگىزىپ تاۋ بەتكەيىمەن قىدىرتسا, بۇل جايت بالالاردىڭ ەسىندە كوپ ۋاقىتقا دەيىن ساقتالىپ قالار ەدى.

مەنىڭ ويىمشا, بۇل قورىقتى نەمەسە ورمان شارۋاشىلىعىن وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن اشۋ كەرەك دەگەن ويدامىن. سەبەبى, بۇل ماڭدى گۇلدەندىرىپ, تۋريستەردىڭ كەلۋىنە قولايلى جاعداي جاساساق, جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە دە قوماقتى قارجى تۇسەر ەدى. جاستارىمىزعا جاعداي جاساساق, تۋعان جەرىنىڭ تابيعاتىن قورعاۋعا شىن نيەتىمەن اتسالىسار ەدى.

تەمىرحان ورازبەكوۆ,

ورمانشى

تۇركىستان وبلىسى