گەنەرالدىڭ ەسىمى ءىىم ىشكى اسكەرى, بۇگىندەرى ۇلتتىق ۇلان باسشىلىعىنىڭ ۇنەمى اۋزىندا جۇرەدى. بارلىق كومانديرلەر وزدەرىن ونىڭ شاكىرتى سانايدى. جەكە قۇرامدا گەنەرالدىڭ سوزدەرى مىسالعا, باسقارۋ ءادىسى مەن ايتقان وي-پىكىرلەرى قاناتتى سوزدەرگە اينالعان. ال تاجىريبەلى وفيتسەرلەر گەنەرال-لەيتەنانت بولات جاناساەۆتىڭ تۇسىندا قىزمەت اتقارعانىن ماقتان تۇتادى.
مۇنىڭ سىرى نەدە دەسەڭىز, ايتىپ وتەرلىك جايتتار كوپ. گەنەرال ب.جاناساەۆ فەنومەنىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ونىڭ عۇمىرىنا تام-تۇمداپ ۇڭىلگەنىمىز ءجون.
بولات باقىتجان ۇلى اقتوبە وبلىسىنىڭ تەمىر قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ادام ەسىمى مەن تۋعان ورتاسى ازاماتتىڭ تاعدىرىنا, جالپى, تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا تىكەلەي ىقپال ەتەدى ەمەس پە؟ ەسىمى بولات, تۋعان قالاسى تەمىر قالاسى بولعاندىقتان با, كەيىپكەرىمىزدىڭ پەشەنەسىنە تەگەۋرىندى ماماندىقتى, ياعني اسكەري سالانى تاڭداۋى جازىلعان ەدى. ونىڭ اسكەري ادام بولۋ تۋرالى شەشىمىن ەڭ الدىمەن, اتا-اناسى مەن مۇعالىمدەرى ماقۇلدادى.
– اكەم باقىتجان بەيسەنبى ۇلى مەن انام ءۇرزيا سارسەنبايقىزى بالالارعا بارلىق جاقسىلىقتى ۇيرەتتى, ومىرگە قاجەتتى جوعارى ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردى ءسىڭىردى. سونىڭ ارقاسىندا ءبىز جاقسى اتقا لايىقتى ازامات بولىپ وستىك, – دەپ گەنەرال ومىرلىك تاڭداۋى تۋرالى ەستەلىگىمەن ءبولىستى.
مەكتەپتى اياقتاعان سوڭ بولات باقىتجان ۇلى كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى كونەۆ اتىنداعى الماتى جالپىاسكەري كوماندالىق ۋچيليششەسىنە وقۋعا تۇسەدى. «وفيتسەرلەر شەبەرحاناسى» اتانعان اسكەري وقۋ ورنىندا ول بولاتتاي شىڭدالىپ, الماس قىلىشتاي قالىپتاسادى. ساپتىق جانە دەنە دايىندىعى, قارۋ قولدانۋ تاسىلدەرى, اسكەري كيىم كيۋ ۇلگىلەرى مەن ءومىر سۇرلەۋىنەن وتكەن ۇلاعاتتى ۇستازدارىنىڭ بەرگەن ءبىلىمى كۋرسانتتىق ءومىردىڭ اجىراماس بولىگىندەي بولدى. «جىگىت جانعان وت بولسىن» دەيدى حالىق دانالىعى. بولاشاق گەنەرال كۋرسانتتىق كەزىنەن باستاپ ءۇمىتتى اقتايتىنىن كورسەتتى. ونىڭ سپورتتىق, مادەني جان-جاقتى دامۋى اسكەري سالاداعى بولاشاق جەڭىستەرىنىڭ ىرگەتاسى ەدى. قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاستى. ءتىپتى ءۇشىنشى كۋرس كۋرسانتى بولات جاناساەۆتىڭ قازاق حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى دىنمۇحاممەد قوناەۆ اتالعان اسكەري وقۋ ورنىنا كەلگەن كەزدە قازاق باسشىسىمەن تىلدەسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعان. جالىنداعان ورەن كەڭەستىك گەنەراليتەت پەن ەل اعالارىنىڭ اراسىندا ەش قىسىلماستان ءوز ويىن ەركىن ءبىلدىرىپ, دىنمۇحاممەد قوناەۆپەن سۇحباتتاسىپتى. جاس كۋرسانتتىڭ ءوزىن-ءوزى ۇستاۋىنا, ايتقان سوزدەرىنە ديمەكەڭ ءتانتى بولعانىن كوزكورگەندەر جىر قىلىپ ايتىپ وتىرادى.
ءبىلىم جيناۋعا بەرىلگەن كۋرسانتتىق كەزەڭ اياقتالىپ, جاس لەيتەنانت ءوز ءومىرىنىڭ جاڭا ساتىسىنا اۋىستى. كەڭەس وكىمەتى سالتانات قۇرعان كەزدە وتان ۇعىمىنىڭ اياسى دا, الىپ جاتقان اۋماعى دا كەڭ بولعانى تۇسىنىكتى. جاس لەيتەنانتقا بىردەن تۋعان جەرىنەن الشاقتاعى ەۋروپانىڭ ءتورى سانالاتىن گەرمانياعا جولداما بەرىلدى. بۇيرىقتىڭ اتى بۇيرىق! تۋعان شاڭىراعىنان الشاقتىق جاس وفيتسەردى جاسقاندىرعان جوق. كەرىسىنشە, ونىڭ بويىنداعى جاڭاشىلدىققا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا ءتۇستى. العاشقى قىزمەت جولىن گەرمانياداعى كەڭەس اسكەرلەرى توبىندا ۆزۆود, روتا كومانديرى, باتالون كومانديرىنىڭ ورىنباسارىنان باستاپ, كەيىن ءسىبىر اسكەري وكرۋگىندا باتالون كومانديرىنىڭ ورىنباسارى, باتالون كومانديرى بولىپ جالعاستىردى. كيەۆ اسكەري وكرۋگىندا ءوزىن جاقسى قىرىنان كورسەتكەن سارداردى جولدامامەن ماسكەۋ قالاسىنداعى م.ۆ.فرۋنزە اتىنداعى اسكەري اكادەمياسىنا جىبەردى.
كوپ ۇزاماي ونىڭ مانسابىندا كۇتپەگەن وزگەرىس بولدى. اسكەرلەردە ۇلتارالىق جانجالدار شيەلەنىسكەن وداقتىڭ ءارتۇرلى وڭىرلەرىندە قوعامدىق ءتارتىپتى جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ جونىندەگى قىزمەتتىك-جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردىڭ كەڭەيۋىنە بايلانىستى وسى وڭىرلەردە جەدەل ماقساتتاعى بريگادالار قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. كسرو ءىىم ىشكى اسكەرلەر قولباسشىسىنىڭ بۇيرىعىمەن ول جەدەل ماقساتتاعى 100-ءشى ديۆيزيانىڭ 47-ءشى جەدەل پولكىن قۇرۋعا جاۋاپتى بولىپ تاعايىندالادى (روستوۆ وبلىسى نوۆوچەركاسسك قالاسى).
كسرو ءىىم ءىا قولباسشىسى, گەنەرال-پولكوۆنيك ءشاتاليننىڭ پودپولكوۆنيك بولات جاناساەۆتىڭ كانديداتۋراسىن تاڭداۋى كەزدەيسوق بولعان جوق. سول جىلدارى ۇلتارالىق قاقتىعىستار بولىپ, وداقتىڭ ءار تۇكپىرىندە قاقتىعىس وشاقتارى پايدا بولىپ جاتتى. ءدال وسى قيىن-قىستاۋ ۋاقىتتا كسرو ىشكى اسكەرىنىڭ ورتا ازيا مەن قازاقستان بويىنشا جاتتىعۋ پولكىنىڭ كومانديرى لاۋازىمىنا بولات باقىتجان ۇلىن مول تاجىريبەسىنە سەنىپ تاعايىندايدى. ىرگەسى شايقالعان يمپەريانىڭ جان-جاعىن الاۋىزدىق وتى شارپىعان كەزدەرى ىشكى اسكەردىڭ جاۋىنگەرلەرى بارىنشا اراعايىندىق تانىتىپ, بەيبىتشىلىك ميسسياسىمەن قارسىلاسقان تاراپتاردى اجىراتتى. فەرعانا, باكۋ, تاۋلى قاراباحتاعى جانە تاعى باسقا وقيعالار كەزىندە قۇقىقتىق ءتارتىپ اسكەرلەرىنىڭ ارقاسىندا قانشاما بەيبىت تۇرعىننىڭ ءومىرى ساقتالدى. قانشاما ازامات وتباسىلارىنا امان ورالىپ, شاڭىراقتارى شايقالماي امان قالدى. وسى اۋماقتا بەيبىت ءومىر قالىپتاستىرۋعا كسرو, گەرمانيا ارمياسىنداعى دالالىق وقۋ-جاتتىعۋلاردا تاجىريبەسىن شىنداعان بولات باقىتجان ۇلى ءبىر ادامداي اتسالىستى. سارداردىڭ وسىنداي اتان تۇيەنى قايىستىرار ەرلىگىن ءبىرىمىز بىلسەك, ەندى ءبىرىمىز بىلمەيمىز. دەسە دە, سول كەزدەگى ەرەن ەرلىكتى اق باس تاريح ءالى دە ايشىقتاپ بەرەدى. ۋاقىت وتە ءار جەردەگى كوتەرىلىستەردىڭ سەبەبىمەن الىپ مەملەكەت كسرو-نىڭ شاڭىراعى ىدىرادى. وسىلايشا, ءبىزدىڭ ەلدە دە تاۋەلسىزدىك تاڭى ارايلاپ اتتى. ارينە, ەگەمەندىك الىپ, قۋانىش سەزىمى كوكىرەگىمىزدى كەرنەگەنمەن, ەلىمىزدىڭ قوعامدىق ومىرىندە قوردالانعان كوپ ماسەلەلەر شەشىمىن كۇتىپ تۇرعان بولاتىن. سونىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدىسى – ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قالىپتاستىرۋ تۇرعان ەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلى بولات باقىتجان ۇلىنىڭ ومىرىندە دە تاعى ءبىر جاڭا كەزەڭ باستالدى. ەل سەنىم ارتىپ الماتى وبلىسىنىڭ ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنان جوعارعى كەڭەستىڭ 12-شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى اتاندى. جاۋاپكەرشىلىگى مول دەپۋتات بولا ءجۇرىپ, ەگەمەندى ەل اسكەرىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا بار ىنتاسىمەن كىرىستى. سەبەبى اسكەري ءومىردىڭ قيىن دا قىزىقتى سۇرلەۋىنەن وتكەن تىسقاققان وفيتسەر اسكەرگە قاتىستى ماسەلەلەرگە ءاتۇستى قاراماي, وڭتايلى شەشىلۋىن تىكەلەي قاداعالاپ وتىردى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى تۋرالى», «قر ءىىم ىشكى اسكەرلەرى تۋرالى», «قر ۇقك شەكارا قىزمەتى تۋرالى», «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭداردى جانە تاعى دا باسقا زاڭ جوبالارىن جاساپ, قابىلدانۋىنا ۇلەس قوستى. اسكەرگە قاتىستى كەز كەلگەن ماسەلەنىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردى. قوعامدىق ماسەلەلەرگە بەلسەنە ارالاسىپ, شەشىمى شيىرلانعان پروبلەمانى ۇلكەن مىنبەردەن جەتەسىنە جەتكىزە وتكىر ايتا ءبىلدى.
اسكەرىمىزدىڭ قۇجاتتامالىق نەگىزى قالانعانىمەن ءالى دە ىسكە اسىرۋ جاعى اقساپ تۇرعان بولاتىن. جالپى, حالىقتىق جاعدايمەن بىرگە اسكەريلەردىڭ دە جاعدايى كوڭىل كونشىتپەيتىن ەدى. سوزدەن ىسكە كىرىسۋ – ۋاقىت تالابى. قاي سالادا بولسىن ىسكەرلىگىمەن دارالانعان بولات باقىتجان ۇلىنا 1994 جىلى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ىشكى اسكەردىڭ تىزگىنىن سەنىپ تاپسىردى.
مىنە, سودان بەرگى ءومىرى قۇقىقتىق ءتارتىپ اسكەرىمەن ەتەنە بايلانىستى بولدى. پرەزيدەنت جاڭا تاعايىندالعان ۆەدومستۆا باسشىسىنىڭ الدىنا ناقتى تاپسىرمالار قويدى. ەلدەگى ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قاراماستان جاۋىنگەرلەردىڭ رۋحىن كوتەرۋ سونىڭ نەگىزگىسى ەدى. مەملەكەتتىڭ قورعانىس الەۋەتىنىڭ جاعدايى ىشكى اسكەرمەن تىكەلەي بايلانىستى بولعاندىقتان, ەڭ الدىمەن, جاۋىنگەرلىك دايارلىققا ۇلكەن كوڭىل ءبولىندى. اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ جالاقىلارى كەشىكتىرىلىپ, وسال ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا, كادر تاپشىلىعىنا قاراماستان جاۋىنگەرلىك دايارلىقتى جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋ تالابى قويىلدى. ايتۋعا وڭاي كورىنگەنىمەن, مۇنى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ وڭايعا سوقپاسى انىق بولاتىن. ول كەزدە ادامداردىڭ ءۇمىتىن وياتۋ, بولاشاققا دەگەن سەنىم ۇيالاتۋ قيىننىڭ-قيىنى ەدى. كەيدە جىلى سوزىمەن, كەيدە قاتاڭ تارتىپپەن قويىلعان تاپسىرمانىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ كەرەك بولدى. سونداي-اق ول وفيتسەرلەردەن زامان اعىمىنان قالماۋدى قاتال تالاپ ەتە ءبىلدى. اسكەردىڭ ءبىر ورىندا تۇراقتاپ قالۋىن قالامادى. وفيتسەرلەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە, تاجىريبە جيناقتاۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. كوماندير جىلى كابينەتتە وتىرىپ, بۇيرىق بەرۋشى ەمەس, جەكە قۇرامنىڭ ىستىق-سۋىعىنا بىرگە توڭىپ, قيىن جاعدايدان قيىستىرا جول تاۋىپ كەتۋى قاجەتتىگىن ۇنەمى ايتىپ ءجۇردى. ءوزى دە وسى ۇستانىمنان شىقپادى. قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى بارلىق اسكەري بولىمدەر مەن جەكە روتالاردى, اسكەري قالاشىقتاردى ءوز كوزىمەن كورىپ ارالاپ شىقتى. سونداي ساپارلارىندا قاراماعىنداعى ءار كومانديردىڭ ءۋاجى مەن ۇسىنىستارىن مۇقيات تىڭداي ءبىلدى. وسىنداي سابىرلىلىقتىڭ ارقاسىندا ىشكى اسكەردىڭ قالىپتاسىپ, اياعىنان تىك تۇرىپ كەتۋىنە ۇشان-تەڭىز ۇلەسىن قوستى. ونىڭ بارلىعىن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. جاۋىنگەرلەردىڭ تاماقتانۋى مەن جاڭا عيماراتتاردى سالۋ سەكىلدى ۇلكەندى-كىشىلى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە اتسالىستى. قانداي ءىستى قولعا السىن سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋگە بار ىنتاسىمەن كىرىستى. «مۇمكىن ەمەس» دەگەن ءسوز تىركەسى گەنەرال-لەيتەنانت ب.جاناساەۆتىڭ سوزدىگىندە بولمايتىن. سوندىقتان بولار, «جاناساەۆ كەلەدى» دەگەندى ەستىگەن كەز كەلگەن اسكەري ءبولىم الدىنا جارتى جىل ۋاقىت سالىپ, قولباسشىلارىنىڭ ساپارىن كۇتەتىن. «كوز قورقاق, قول باتىر» دەمەكشى, كەز كەلگەن ءىستى ناتيجەمەن اياقتاۋى قول استىنداعىلاردىڭ دا سەنىمىن ارتتىرا ءتۇستى. جەكە قۇرامنىڭ جۇرەكتەرىنە جالىن وتىن تۇتاتۋ قاسيەتى ناعىز ساردارعا بۇيىرعان.
كەز كەلگەن قولباسشىنىڭ ماقساتى – اسكەردەگى جەڭىمپاز رۋحتى قالىپتاستىرۋ. ويتكەنى رۋحى مىعىم اسكەردىڭ الدىندا الىنبايتىن قامال بولمايدى. ىشكى اسكەردىڭ قىزمەتىن كۇردەلى كەزدە قولىنا الىپ, بيىك دەڭگەيگە كوتەرۋ تەك ىسكەر, ەڭبەكقور, باتىل, ەلجاندى جانە تەمىر مىنەزدى تۇلعالاردىڭ قولىنان كەلەرى ءسوزسىز.
2000 جىلى گەنەرال-لەيتەنانت بولات جاناساەۆ باسقا دا لاۋازىمدى قىزمەتتەرگە اۋىسىپ, ابىرويلى قىزمەتىن جالعاستىردى. دەسە دە, بۇگىنگى ۇلتتىق ۇلاننىڭ تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىردى. بۇل جىلدار ونىڭ ومىرىندەگى جەڭىسى مەن جەتىستىگىنىڭ ءبىر پاراسىنداي.
بۇعان دەيىن پرەزيدەنت وعان مەملەكەتتىك ماڭىزى بار شۇعىل مىندەت – رەسپۋبليكالىق ۇلاندى قۇرۋدى جۇكتەدى. 1992 جىلعى ناۋرىزداعى جارلىقتان كەيىن قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى قورعانىس ءمينيسترى, ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆپەن بىرگە ىشكى اسكەرلەردىڭ جەدەل بريگاداسى بازاسىندا رەسپۋبليكالىق ۇلان قۇرۋعا كىرىستى.
قۇرىلعاننان كەيىن سەگىز جىل وتكەن سوڭ گەنەرال بولات جاناساەۆ سالتاناتتى راسىمدەردى ورىنداۋعا قاتىسۋعا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جانە وزگە دە كۇزەتىلەتىن ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك وبەكتىلەردى كۇزەتۋگە ارنالعان, پرەزيدەنتكە تىكەلەي باعىناتىن ارنايى اسكەري قۇرىلىمدى بىلدىرەتىن رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ قولباسشىسى بولدى.
كەيىننەن «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعى اسكەرلەرىنىڭ قولباسشىسى لاۋازىمىنا تاعايىندالۋىنا بايلانىستى توتەنشە جاعدايلار ۆيتسە-ءمينيسترى بولدى. ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ ونى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىندا قاجىرلى جۇمىس كۇتىپ تۇردى. بۇل مينيسترلىكتە ول ءوزىنىڭ پارلامەنتتىك زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرى قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ مەن قالىپتاستىرۋدا باعا جەتپەس ءرول اتقارعانىن ءىس جۇزىندە سەزىندى. ەلباسى اتىنداعى ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسشىسى رەتىندە قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىقتى. بۇگىندەرى دارابوز تۇلعا ەلىمىزدىڭ ماڭدايالدى كومپانيالارىنىڭ بىرىندە ەل يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەگىن ءارى قاراي جالعاستىرىپ كەلەدى.
ءيا, ءومىر شىدامدىلاردى ۇناتادى. باتىستىڭ ءپىرادار عالىمدارى قانشا جەردەن «ارمانداي ءبىلۋ» تۋرالى ايتسا دا, جەتىستىككە جەتۋدىڭ ءبىر جولى – ۇزاق ۋاقىت بويى حالىققا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋ ەكەنى ءومىر دالەلدەگەن اكسيوما. سوندىقتان قازىرگى وسكەلەڭ ۇرپاق ءوز ارامىزدا جۇرگەن وسىنداي نار تۇلعالى ەرلەردەن ۇلگى السا بولعانى. گەنەرال-لەيتەنانت بولات جاناساەۆتىڭ عيبراتتى عۇمىرى وسىنى دالەلدەپ تۇر.
قۇرمەتتى دەمالىسقا شىققاننان كەيىن گەنەرال قارۋلى كۇشتەر, ۇلتتىق ۇلان, مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتى جانە ءوزىنىڭ تۋعان ءبىلىم وشاعىنا اينالعان س.نۇرماعامبەتوۆ اتىنداعى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتىمەن, بۇرىنعى اۆوكۋ-مەن, ەلباسى اتىنداعى ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشى قۇرامىمەن, سونداي-اق ارداگەرلەر جانە كۋرستاس دوستارىمەن بايلانىسىن ۇزبەدى. كەرىسىنشە, قولى بوساعاندا بارلىعىمەن ەتەنە ارالاسىپ, باۋىرىنداي بولىپ كەتتى. «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەمەكشى, بولات باقىتجان ۇلىنىڭ بالالارى دا لايىقتى ازاماتتار بولىپ ءوستى. ارقايسىسى قوعامدا وزدەرىنىڭ ورنىن تاپتى.
جۇرەگىنىڭ قالاۋىمەن وتان قورعاۋشى ماماندىعىن تاڭداعان بولات باقىتجان ۇلى جانساەۆتىڭ ءومىر جولىنا قاراساڭ, لەيتەنانتتان گەنەرال-لەيتەنانتقا, ۆزۆود كومانديرىنەن ءىىم ىشكى اسكەرلەرىنىڭ قولباسشىسى, قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, ەلباسى اتىنداعى ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسشىسىنا دەيىن وتكەن قيىندىق پەن جاۋاپكەرشىلىككە تولى قىزمەت جولىن بايقاۋعا بولادى.
الىبەك سەراليەۆ,
ۇلتتىق ۇلاننىڭ
باس قولباسشىسىنىڭ
ورىنباسارى, گەنەرال-مايور
