سودوم مەن گوموررا
( وسى زامانعى نۇسقا. ءححى عاسىر. )
پوەما
...ىزگى وي ويلا, ىزگى ءسوز سويلە, ىزگى ءىس تىندىر!
زاراتۋشترا
«... ال ەندى كىم راببىنىڭ الدىندا تۇرۋدان قورقىپ, ءناپسىسىن قالاعان نارسەدەن تەجەگەن بولسا, نەگىزىندە ونىڭ بارار جەرى جۇماق.»
(نازيعات, 40-41)
... سودوم مەن گوموررا ̶̶ جاراتىلىس كىتابىندا تاريحى بار كورشىلەس ەكى قالانىڭ اتاۋى. ىنجىلگە سايكەس, بۇل قالالار كۇنالارىنىڭ اۋىرلىعى ءۇشىن قۇدايدىڭ جازاسى رەتىندە ورتەلەدى.
ال, قاسيەتتى قۇراندا سودوم مەن گوموررانىڭ
تاريحىنا بىرنەشە سىلتەمەلەر بار.
كەيبىر مالىمەتتەر قارعىس اتقان قوس قالانىڭ اڭىزدارى ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى 1650جىلدارى ءولى تەڭىزدىڭ جاعاسىندا, قازىرگى
يوردانيا جەرىنەن باستاۋ العانىن ايتادى.
دەرەك كوزدەرىنەن.
***
ىنجىلدە دە,
ءتاۋراتتا,
قۇراندا دا,
قول بۇلعايدى ءبىر اڭىز مۇنارلانا.
ءتۇرلى-ءتۇرلى بايان بوپ شىعادى الدان,
اقيقاتى ايان بوپ ءبىر اللاعا.
دۇنيەنىڭ جينالىپ بار سۇمدىعى,
عاسىرلاردىڭ قوينىندا جانشىلدى ءۇنى.
سانالىعا سەلت ەتەر ءسوز باستادىم ̶
قالامىما ءتاڭىردىڭ تامسىن نۇرى!
ءبىر اڭىزدىڭ سورابىن جالعادىم با,
مۇلگىپ جاتتى ۇلى ءشول جان-جاعىمدا.
... قۇم كوشكىنىن كورگەنمىن سوناۋ جىلى
يورداننىڭ ەلىنە بارعانىمدا.
قايدا تابان تيمەيدى قۇس-عۇمىردا,
ەلەيدى ەلى مالىپ اپ قىشتى قۇمعا.
ءۇر كۇنىنە ءۇردىننىڭ جولىققانمىن
مي قايناتار شىلدەنىڭ ىستىعىندا.
تاعدىرلارى بارحاننىڭ توسىندە ورگەن,
ءباداۋيدىڭ تۇيەلى كوشىن كورگەم.
ەجەلگى رۋم جازىعى الاقانداي
بادرانىڭ تاۋىنىڭ كەشىن كورگەم.
... قايران كۇندەر ̶ قالت كەتپەس ەسىل مەرگەن.
جارالعانداي سابىرى ىزگى انادان,
مۇزدان امان جۇرت كوردىم,
قۇزدان امان.
جاتتى الدىمدا جابىعىپ,
جالعىزسىراپ ̶
ءولى تەڭىز ەرنەۋى تۇز جالاعان.
اڭىزدارىن بۇل ولكە ءۇيىپ-توككەن,
ءجون سۇراپ ەم ايتپادى تۇيىق كوكتەن.
... باعزى-باعزى داۋىردە وسى ولكەدە ̶
قارعىس اتىپ قوس قالا كۇيىپ كەتكەن.
ۇزىك-ۇزىك اڭىزدىڭ تابىن الىپ,
جاراتقانعا جۇگىندىم جانى جارىق.
سودوم جانە گوموررا ̶
سايتان شاھار ̶
ۇشىراعان قۇدايدىڭ كارىنە انىق.
ءبىر باسىنىڭ بىتپەگەن شىرعالاڭى,
جاراتقاننىڭ سوتىنا شىرمالادى.
جەرمەن جەكسەن ەتىپتى جالعىز ساتتە
ىبىلىستەر جايلاعان بۇل قالانى.
ادامزاتتىڭ شايقالىپ تۇنىق ارى,
كوز الدىڭدا دۇنيە قۇبىلادى.
... قاتىنىنىڭ قاتىنى ءتوسىن جالاپ,
ەركەگى مەن ەركەگى ىلىعادى.
ديىرمەندەي ۋاقىتتىڭ تاسى اينالىپ,
اق, قاراعا ەسكەرتكىش قاشايدى انىق.
... سودوم مەنەن گوموررا ماسايراپتى
التىنىنىڭ بۋىنان باسى اينالىپ.
حابار الماي ازعان ەل اقىرەتتەن,
توبەسىنە ءدىلداسىن شاتىر ەتكەن.
... جارىم جاسىن شاراپقا شومىلدىرىپ,
قارىنداسىن اعاسى قاتىن ەتكەن.
ول جايلى ايتسام جاس بولىپ جىلعا دا اعار,
سولاي دەيدى كونەرگەن جىلنامالار.
دۇنيەنىڭ بوعىنا كوزى تۇنىپ ̶
اپيىنعا ۋلانعان بۇل قالالار.
جار بول, اللا!
بۇل ءوزى ءامىر نەتكەن,
قارعىس تيسە سوعادى داۋىل دا وكتەم.
... اسپان استى,
جەر ءۇستى
وتقا ورانىپ
كۇكىرت بولىپ جاۋىپتى جاۋىن كوكتەن.
سارناپ سوققان تەڭىزدەن جەل جەتىم بە,
ىزگى امال جوق ءىبىلىس كەلبەتىندە.
سودوم مەنەن گوموررا ورتكە كۇيىپ
ءتىرى پەندە قالماعان جەر بەتىندە.
... يوردانيا!
اڭىز بەن ەرتەگى ەلى,
ءولى تەڭىز جاعاسى شەر توگەدى.
قاي زاماندا قۇدايىن ۇمىتقاندار ̶
گوموررا بوپ,
سودوم بوپ ورتەنەدى.
* * *
ءولى تەڭىز جاعاسى...
ولمەگەن سوڭ تۇرمىن مەن,
اق-قارانىڭ اراسى
اجىراي ما كىم بىلگەن؟
يەكتەسە ءازازىل,
سايتان ويلار سايرانداپ,
يمانسىزدىڭ قايىعى قالادى ەكەن قايراڭداپ.
... حازىرەتى يبراھيم اياق باسقان سول ماڭعا,
بابىل تارتىپ حاررونعا حيجرەت ەتە بارعاندا.
سول ساپاردا جان-جارى سارا بولعان قاسىندا,
لۇت باۋىرى بىرگە ەرىپ دارا قونعان قاسىندا.
يبراھيم پايعامبار...
سوندا قالعان تۇراقتاپ,
ءتۇس كورەدى تۇسىندە,
قۇس كورەدى ءبىر اپپاق.
̶ ازعان ەلدى باستا ̶ دەپ نەلەر ىزگى امالعا,
لۇت ءىنىسىن پايعامبار اتتاندىرعان سودومعا.
ءولى تەڭىز ورتەنىپ جاتقان كەزدە كەشقۇرىم,
وسى اڭىزدى ەستە جوق, ەسكى سوزدەن ەستىدىم.
مۇزدان امان بولسا دا,
تۇز جالاعان كەمەرى.
وكسىپ-وكىسىپ وزەگى,
ءولى تەڭىز نە دەدى؟
ىزگىلىك پەن ءىبىلىس مايدانىندا ىرعاسىپ,
سودوم جۇرتى ماستانعان,
تاعىلىققا تۇر باسىپ.
تابانىنىڭ استىندا جانعان ۇيات,
قالعان ار,
ىسقىرادى جىلاندار,
قارقىلدايدى قارعالار.
تاس اتادى پەندەگە توبىر كەلىپ تاسادان,
كىمگە تيسە كەسەگى قۇتىلمايدى باسى امان.
ازعان ەلدىڭ ازابى قارا ءتۇستى كەلتە ولەڭ,
ۇستاعانىن قورلاعان,
ار-يمانىن ورتەگەن...
وسى اڭىزدى ەستىگەن قارا-قارا ءتۇس كورەر,
سودوم ەلى ̶ شايتاننىڭ تۇزاعىنا تۇسكەن ەل.
جايلاپ السا جانىڭدى جاللاپتىكتىڭ كوپ ءتۇرى,
شىڭىراۋعا باتىرار قۋ قۇلقىننىڭ توقتىعى.
سودوم دەگەن ازعان جۇرت ̶ ادالدىقتىڭ كۇنى ولگەن,
جاراتقان حاق لۇتتى وندا پايعامبار قىپ جىبەرگەن.
* * *
... لۇت پايعامبار (ا.س.) وزىنە ۋاحي كەلىسىمەن, دەرەۋ ىسكە كوشىپ ولاردى اقيقات جولىنا شاقىرادى. ول الدىمەن ءوزىنىڭ ولارعا جىبەرىلگەن پايعامبار ەكەنىن ايتىپ, وزىنە باعىنۋ قاجەتتىلىگىن ءتۇسىندىردى:
«... سول ۋاقىتتا ولارعا تۋىسى لۇت:
«قورىقپايسىڭدار ما؟,» ̶ دەدى. مەن سەندەرگە سەنىمدى ەلشىمىن. ەندى اللادان قورقىڭدار دا, ماعان مويىنسۇنىڭدار»
(«شۇعارا» سۇرەسى, 161-163)
... حاق پايعامبار ولارعا كۇن-ءتۇن دەمەي تۋرا جولدى ۋاعىزداپ, جاساعان ىستەرىنىڭ جيىركەنىشتىلىگىن ءتۇسىندىرىپ, تاۋباعا شاقىردى.
(«اعراف» سۇرەسى, 80-81)
... الايدا سودوم ەلى ونىڭ ءسوزىن ەلەڭ عۇرلى كورمەدى. كەيبىرەۋلەر ونىڭ ءىس-ارەكەتىنىڭ استارىندا دۇنيەلىك ماقسات جاتىر دەپ ويلادى. سول سەبەپتى بىردە لۇت پايعامبار: «ۋا, حالقىم! ەگەر دە تاۋباعا كەلمەي, وسىلاي كەتە بەرەتىن بولساڭدار, ءىس ناسىرعا شابادى. ماڭگىلىك ازاپقا ۇشىراپ, مىنا ازعىن ىستەرىڭنىڭ سازايىن تارتاسىڭدار. ودان دا مۇمكىندىكتەرىڭ بار كەزدە, تاۋباعا كەلىپ, حاق تاعالاعا ساجدە ەتىپ, ادامي قاسيەتتەرىڭە قايتا ورالىڭدار. مەن سەندەرگە ەكى دۇنيەنىڭ پايداسى مەن زيانىن كورسەتۋدەمىن. وسى ءۋازيپامنىڭ استارىندا قانداي دا ءبىر دۇنيەلىك پايدا جاتىر دەپ ويلاماڭدار. وسى ءىسىم ءۇشىن سەندەردەن ەشبىر اقى تالاپ ەتپەيمىن. مەنىڭ اقىم حاق تاعالاعا عانا تيەسىلى»
(«شۇعارا» سۇرەسى, 168-169)
* * *
سولاي ...
تەگىستەلەدى,
بۇل ەل نەنى ىستەمەدى؟
... جەتتى سودوم جۇرتىنا
ازاپ پەرىشتەلەرى.
جەتكەن
جەلمەن دەرەگى,
اڭىز ورىستەپ ەدى.
... كەلدى مەيمان كەيپىندە
ازاپ پەرىشتەلەرى.
* * *
... قابىل بولار دۇعاسى دا, تىلەگى,
لۇت پايعامبار باقشاسىندا ءجۇر ەدى.
جۇزدەرىنەن نۇر ساۋلاعان ءۇش جىگىت,
داربازانىڭ ەسىگىنەن كىرەدى:
« ̶ ۋا, حازىرەت!
̶ ساپاردامىز ۇدايى,
ءسىزدىڭ ەلگە مەيمان ەدىك قۇدايى.
ازعىندانعان جۇرت قوي مىناۋ,
ءسىزدىڭ جۇرت ̶
وڭ جاعىنان تۋماي قويعان ءبىر ايى.»
̶ دەگەن-ءدى ولار,
ءلۇپىل قاعىپ جۇرەگى,
دۇنيەنىڭ تۇرىلگەندەي تۇنەگى.
حاق پايعامبار: ̶ تورلەتىڭدەر!
̶ دەيدى دە,
ءۇش جىگىتتى ۇيگە باستاپ كىرەدى.
اڭىز تىڭدا,
بايلام جاسا,
اڭگىمە ەت,
تاپ سول كۇنى اتقان شىعار تاڭ جۇدەپ.
سىرتقا شىعىپ جار سالىپتى ۋاحيلا:
̶ ۇيىمىزگە قوناق كەلىپ قالدى, ̶ دەپ.
حاق پايعامبار قاتىنى ەدى ̶ ۋاحيلا,
سايتان ويعا جاقىن ەدى ̶ ۋاحيلا.
بۇل-داعى ءبىر حاتقا تۇسكەن وقيعا –
يماندىنىڭ تىرناعىنا تاتي ما؟
دۇنيەنىڭ تاس ءتۇيىلىپ قاباعى,
بۇل ولكەدە شايتان وتى جانادى.
سودوم حالقىن ءبىر-اق ساتتە جينادى,
ۋاحيلانىڭ تەز جەتكىزگەن حابارى.
حاق جولىنان اداسقاننان قاشتى ءومىر,
تاس جۇرەگىڭ جىبىمەسە,
تاس كوڭىل.
اق سارايدىڭ ۇردى كەلىپ ەسىگىن
ەسىرتكىگە ەسى اۋىسقان ماس توبىر:
̶ مىنا ءبىزدى دەپ ويلاپ پا ەڭ بايقاماس,
̶ ەي, لۇت, قانە, ەسىگىڭدى ايقارا اش!
̶ انا ۇشەۋدى قارسىلاسپاي بەر بىزگە
ءومىر, ءولىم تۇسكەن ءبىر كەز ̶ تايتالاس.
«اق قارانىڭ اراسىندا مايدان بار,
ەي, جاراتقان!
باسىمداعى جايدى اڭعار.
̶ ءۇش جازىقسىز مەيمانىمدى مەرت قىلار
مىنا ەسسىزدەر ...»
قينالدى-اي كەپ پايعامبار ...
ىزەتپەنەن ءسوزىن ايتتى ىزگى ورەن:
̶ راببىنىڭ ەلشىسىمىز ءبىز دەگەن.
̶ كىرسىن ۇيگە,
مىنا اداسقان پەندەلەر,
جازالارىن ءوزى تارتار ىزدەگەن.
قالىڭ توبىر ەنگەن كەزدە وڭمەڭدەپ,
ءبىر تىلسىم كۇي تارتتى بىلەم,
جەر مەن كوك.
سۇلاپ جاتتى,
قۇلاپ جاتتى الگىلەر,
كوزىن تۇنەك باسقان كەزدە ەربەڭدەپ.
تۇڭعىش رەت كۇيگە ءتۇسىپ تۇماندى,
سەيىلتە الماي جانىنداعى كۇماندى.
امىرىندە شەك بولعان با اللانىڭ,
وسى جەردەن كەتۋدى ولار قۇپ الدى.
تايراڭداعان مىنا جۇرتقا تالايدان,
ۇكىم جەتتى ...
باستالادى سان ويران.
پەرىشتەلەر لۇتقا سوندا
̶ كەش باتا,
كەت, ̶ دەپ ەدى قارعىس اتقان ماڭايدان.
قۇداي ءوزى تاس اتقىزعان تاسىرعا,
بۇل ءبىر اڭىز جەتكەن ءبىزدىڭ عاسىرعا.
سودوم ەلىن تاستاپ شىقتى پايعامبار
ءوزى سەنگەن ۇمبەتى بار قاسىندا.
«ىزگى راببىم,
ىبىلىسكە قاھارلى,
«مىڭ اسقانعا ̶ ءبىر توسقان» كەز تاقالدى.»
... وت ۇشقىنداپ,
نوسەر بولىپ تاس باسىپ,
جەرمەن جەكسەن ەتكەن دەيدى شاھاردى.
... ولارعا اپات ءامىرىمىز كەلگەن ساتتە, ول جەردىڭ ءۇستىن استىنا كەلتىردىك. سونداي-اق ۇستەرىنە ادەيى ازىرلەنىپ قىزدىرىلعان تاس جاۋدىردىق.
(«ھۇد» سۇرەسى, 82)
قاريا سوزدەن قاراعىم,
ۇقتىڭ نەنى,
زامان ەكەن بىلگەنگە ءتىپتى ىلگەرى.
... ءولى تەڭىز ايتادى
ولمەس دەرەك,
ءشاريا وزەن ايتادى,
لۇتتىڭ كولى.
***
«... كوز كورمەگەن, عايىپتا ۋادە قىلىنعان نارسە ءۇشىن سونداي يمان كەلتىرىپ, قۇمارلىقتى تارىك قىلعان ادام ̶ نەتكەن كەرەمەت جان!»
يسا پايعامبار
... ىشپەك جەمەك, كيمەك, كۇلمەك, كوڭىل كوتەرمەك, قۇشپاق, سۇيمەك, مال جيماق, مانساپ ىزدەمەك, ايلالى بولماق, الدامپازدىق ̶ بۇل نارسەلەردىڭ دە ولشەۋى بار. ولشەۋىنەن اسىرسا بوعى شىعادى.
(اباي. 43-قارا سوزىنەن)
قارا تۇنەك تۇنەگەن مۇناراعا,
قايدان,
قاشان كەلگەنمىن بۇل اراعا؟
... قۇلان كوردىم قۇدىققا قۇلاپ ولگەن,
جىلان كوردىم تۇسىمدە شۇبار الا.
جىلان كوردىم,
جىلاندا بۋدان جامان,
كولدى كوردىم تۇبىندە سۋ قالماعان.
ەلدى كوردىم ەلسىزدە ەلەڭدەگەن ̶
سايتان ويلار سالتانات قۋعان زامان.
ىلەسپەسە تولقىنىم ءبىر اعىنعا,
قوس ءبۇيىردى تايانىپ تۇرامىن با؟
... قۇلان كوردىم قۇدىققا قۇلاپ ولگەن,
قۇرباقالار ويناعان قۇلاعىندا.
عۇمىرىڭا بولساڭ دا بەس كۇن الاڭ,
حيكمەتتى باسىڭنان كەشتىڭ,
ادام!
بەلەس,
بەلى باعزىنىڭ بايان ايتىپ,
ەلەستەدى ەستە جوق ەسكى زامان.
قۇدىرەتىڭدى العاندا قۇداي سىنعا,
قۇز باسىنان قۇلديلاپ قۇلايسىڭ با؟..
سايداعىنى سايتاندار يەكتەسە,
اي جارىعى تۇسپەيدى ىلاي سۋعا.
جەر-انانىڭ كەتكەندەي ءتانى سۋىپ,
ىبىلىستەن جاھاننىڭ جانى شىعىپ.
... قۇلشىنبادىڭ قۇلشىلىق اۋىلىنا,
قىرشىنداردىڭ جاتسا دا قانى ءىشىلىپ.
ءناپسىڭدى تىي,
جارىقتا قۇلقىڭدى ەمدە,
سۇراق بولار بارىڭە,
ءبىر كۇن, پەندە!
تاسپاداعى ءتاۋراتتان سان وقىعام,
قۇراننان دا,
زابۇردەن,
ىنجىلدەن دە.
قۇداي ̶ دەسەڭ قۇبىلاڭ,
بايتاعى نۇر,
كەشە المايسىڭ, جارىعىم,
قايتا عۇمىر.
نەتكەن كۇشتى ەڭ,
اللانىڭ اماناتى ̶
كوكتەن تۇسكەن ءتورت كىتاپ ̶ ايتارى ءبىر!
ساعىنىشتىڭ اينالسا سانى ارمانعا,
سامال بولىپ سوعايىن ساناڭ بارعا.
ىزگىلىك پەن ءىبىلىس
قاتار تۋعان,
ادام اتا ̶ حاۋا انا جارالعاندا.
كۇن تۇتىلدى تۇنەكتەن,
اي ۇركىدى,
دۇنيەنىڭ بولسا ەكەن قايىر ءتۇبى.
حاۋا انا مەن ادامدى اداستىرعان ̶
ءابجىلاننىڭ ءازازىل ايىر ءتىلى.
ءبىر كۇن قارا انا بۇلت,
ءبىر كۇن الا,
ساۋىپ ءىشتىم ساسكەدەن مۇڭدى عانا.
قاناتىمنىڭ قاعىسىن كورسەتپەيدى
قارا تۇنەك تۇنەگەن بۇل مۇنارا.
بار پەندەگە تۇبىندە بار اقىرەت,
ۇرپاعىڭا ۇلاعات,
سانا تىلەپ.
شۇبار الا جىلانداي سۋماڭدايدى,
مۇناراعا تۇنەگەن قارا تۇنەك.
جۇقپايتىنى اقيقات اققا قارا,
باقىت ىزدە باسىڭا,
باقتى ارالا!
جالىن كەشىپ كەلەدى كوش-كەرۋەن,
ءبارىن شەشىپ بەرەدى حاق تاعالا!
جۇرەكتە يمان بولماسا,
جالعان ونەر,
ءۇمىت سونەر,
اھ ۇرىپ ارمان ولەر ̶
ىزگىلىك پەن ءىبىلىس مايدانىندا
جاپپار يەم, جاراتقان جار بولا گور!
شەمەن كۇيگە تۇسىرمە شەرلىنى كوپ,
يماندىعا قۇدايدىڭ كەڭدىگى كوپ.
... اق قارانىڭ اراسى اشىلاردا ̶
ۇكىمىن دە شىعارار,
سەن ̶ قۇدىرەت!
ەبى جەلى سوققاندا...
تۇنعان تاريح بولسا دا توڭىرەگى,
قاريا سوزدەن بۇل ۇرپاق نە بىلەدى؟
... ور قاشاردىڭ تاۋىنان وقتىن-وقتىن,
ويلاندىردى سوعاتىن ەبى جەلى.
ۇركىپ قالساڭ بەرىلەر ۇرەيگە ادام,
جۇرەگىڭنىڭ تۇبىنە تۇنەيدى الاڭ.
... ەبى دەگەن جەل ەمەس,
سارعوسىنعا ̶
وراي-بوراي سوعاتىن دۇلەي بوران!
جەل يەسى...
جانىڭدى شوق قىلاتىن,
جولداعىنىڭ ءبارىن دە جوق قىلاتىن.
ور قاشاردىڭ ويىندا,
قارا ۇڭگىردەن ̶
اۋىق-اۋىق ەبىنى سوقتىراتىن.
دولى داۋىل جەلدى ۇرلەپ,
اسپاندى وراپ,
قاسقىر بولىپ ۇليتىن قاشقانعا باق.
ەرتەلى-كەش ەبىنىڭ ەكپىنىنەن
تاۋ قوزعالا جازدايتىن,
تاستار بوراپ.
جارىم پاتشا ورنىنان ىرشىپ تۇرىپ;
وكپەسىنە وكپەكتىڭ قىرسىق تۇنىپ!
̶ ۇڭگىر اۋزىن بىتەيمىن ̶ دەپ ىشقىندى
ەبى جەلىن ماڭگىگە تۇنشىقتىرىپ.
بوپ كەتپەي مە قۇدايسىز قاقپاس قۇربان,
اقىلسىزدىڭ ايتاعى اسپاس قىردان.
... توقسان وگىز تەرىسىن تاسپامەنەن
تىكتىرگەن دە,
ۇستىنەن تاس باستىرعان.
قالعان بۇل ءسوز بۇل-داعى نە كونەدەن,
قارا ناردى سوندا اكەپ شوگەرەر ەم.
قالىڭ اسكەر ساتىمەن قۇزعا شىعىپ,
ۇڭگىر اۋزىن شەگەندەپ,
شەگەلەگەن.
̶ ءبىر تىنىش كۇي كەشپەگەن ءوڭىر ەدىڭ,
دەدى پاتشا,
̶ ريزا بول, توڭىرەگىم!
... جەل يەسى ويانىپ قاھارلانىپ,
سوقتىردى-اي ءبىر سول زامات ەبى جەلىن.
قوسىلعانداي ءبىر بەلەڭ,
ءبىر بەلەڭگە,
جەردىڭ بەتى اينالدى دۇربەلەڭگە.
تاسى بۇرشاق,
تۋلاعى قاڭباق بولدى ̶
ەبى جەلىن ۇڭگىردەن ۇرلەگەندە.
وسىنداي ءتۇس كورەمىن جاي ءتۇس كورمەي,
قوس كورىنگىر كوزىنە بايعۇسقا وڭدەي.
... جارىم پاتشا جىندانىپ كەتكەن دەيدى,
توبەسىنەن سول كۇنى جاي تۇسكەندەي.
مەنىڭ ەلىم ايماڭداي اي, كۇن ەلى,
قاراشا قاز قاڭقىلداپ قايتىپ ەدى.
... وسى اڭىزدى التايدىڭ ارشالارى,
تارباعاتاي تاستارى ايتىپ ەدى.
ىنجىلدەگى ىلكى اڭىز
...جالت ەتتى دە جوق بولدى.
اننا احماتوۆا.
... تىعىرىقتىڭ تۇنباسىن تىنىپ ءىشتى ەل,
ءدىڭى مىقتى بولادى ءدىنى كۇشتى ەل.
يمانى كەم,
ۇياتى از ۋاقيلانىڭ ̶
جاۋلاپ العان ساناسىن ىبىلىستەر.
ارسىزدىققا كىم قالدى اربالماعان,
قاسيەتىڭنەن ايرىلىپ قالعان جامان.
سايتان قالا
بۇل سودوم
سايقال قالا ̶
اقيقاتقا الاڭدار جان قالماعان.
قول سوزعانمەن كەلمەيدى توبەدەگى,
حاق تاعالا نە دەگەن شەبەر ەدى.
لۇت اۋلەتىن جولعا ساپ پەرىشتەلەر:
̶ ارتتارىڭا بۇرىلما! ̶ دەگەن ەدى.
ماڭگىلىكتىڭ تىلىمەن ايتار سىناق,
تاس نوسەر بوپ اسپاننان,
جاي تامشىلاپ.
قيماسى دا,
زيناسى ۋاقيلانىڭ ̶
جالت قارادى سودومعا سايتانسىراپ.
ۇرعاشىنىڭ ۇياسى ۇيالماعان,
شايتان قالىپ بارادى ءجيى ارباعان.
قۇدايسىزدار قالاسىن قيا الماي تۇر
̶ ۇجماق مەكەن وسى ̶ دەپ قيالداعان.
كۇتەرىنە سەنە الماي الدان باقىت,
مويىنىنا ىلگەنى جالعان جاقۇت.
... جالت قاراعان ۋاقيلا سايقالىڭىز
تۇز مۇسىنگە اينالىپ قالعان قاتىپ.
***
قىران قۇستىڭ قياسى قۇزدان بولار,
قاراشادا قاق تۇرسا ىزعار قونار.
ەسى اداسقان ەسسىزدىڭ ەسكەرتكىشى
مۇزدان بولار...
بولماسا تۇزدان بولار...
***
ءبارى اينالعان وتىنعا,
جاس اينالعان وتىنعا,
كارى اينالعان وتىنعا
جوعالعان سوڭ اسىلى,
الشى تۇرماي اسىعى.
جاراتقاننىڭ سوتىندا ̶
قۇدايسىزدار عاسىرى!
قارا قوبىز جىرلاسا,
حابار ايتار قارالى.
قوعالى كول قۇرعاسا,
كوز جاسىڭ بوپ تامادى.
ۋىسىڭدا
ۇستا, كۇن!
دۇنيە دەگەن بەزبەندى.
... سىڭار قانات قۇستارىم ̶
سىنىق شاناق,
بوزدا ەندى!
شەمەن بولسا شەر ءۇنى,
ءسوز ورەتىن سەكىلدى.
قۇبا جوننىڭ ەرىنى
كەزەرەتىن سەكىلدى.
كوزىڭ ءبىر ءسات ىلىنسە,
تۇسىڭە ەنەر ءشول,
دالا.
... قارا ساباڭ تىلىنسە,
جىلان كىرەر ورداڭا.
جاڭبىر بولدى جاسىڭ,
ار,
كوكتەم دۇنيەڭ كونەردى.
قاراعايدىڭ باسىن,
ال ̶
شورتان شالدى ...
نە بولدى؟..
جەتەتىندەي ۇققانعا,
حات جازىپتى
جاقسىلار.
قۇلقىن العا شىققاندا ̶
تىيىلماعان ءناپسى بار.
شاماسىنان ءارى اسسا,
سەرۋەن دە قينايدى.
باعىتىنان اداسسا ̶
كەرۋەن دە قيرايدى.
اينالدىرار وتىنعا,
جازانىڭ ەڭ اۋىرى.
جاراتقاننىڭ سوتىندا ̶
قۇدايسىزدار ءداۋىرى!
زامانالار زار ايتسا...
...ءبىز دە سىزدەي بولعانبىز, ءسىز دە بىزدەي بولارسىز.
قۇلپىتاستاعى جازۋ
ايدان ايدىڭ نەسى ارتىق,
كۇننەن كۇننىڭ نەسى ارتىق؟
كەرۋەنباسى ساۋ بولسا, كەرۋەننىڭ دەسى ارتىق.
ۇلى ساپار الدىندا تاۋەكەلگە ءتۇستىڭ بە؟
كوك اسپاننىڭ استىندا,
قارا جەردىڭ ۇستىندە.
تۇماندانىپ جانارى,
مۇنارلانىپ تۇر مانساپ,
كۇدەرىدەن باۋ تاعىپ,
قامقاپ كيەر كۇندى اڭساپ...
اشوزەك بوپ جۇرسە دە قىرداعى مەن ويداعى,
ءامىرشىسى الەمنىڭ قانعا نەگە تويمادى؟
تىيا الماساڭ ءناپسىڭدى—ار, يمانىڭ ىلاستانار,
«التىن, كۇمىس تاس بولار,
ارپا بيداي اس بولار...».
تاۋسىلمايدى كۇمانى,
تارقامايدى تۇمانى,
تەكسىز بولسا بيلەۋشىڭ قۇلقىن العا شىعادى.
ىبىلىستەن قاشادى,
ىزگى نيەت-ىرگەلى ەل,
«قۇيرىعى جوق, جالى جوق-قۇلان قايتىپ كۇن كورەر؟»...
سايتان بيلەپ العاندا,
سابىرىڭ مەن سانانى,
قىزىل قانى قىرشىننىڭ قىزىل سۋ بوپ اعادى.
وسى جىردى جازاردا,
مولدىرەدى تاڭعى شىق,
قانعا قۇمار پاتشالار ولەدى ەكەن قان قۇسىپ...
اللاعا ايان قاشاننان-دۇنيەنىڭ كەزەگى,
وپاسىزدار وتاننان ورىن تاپپاي بەزەدى.
يمانىما بايلاندىم,
كوگەرگەندە بۇتاقتار,
قاسيەتىڭنەن اينالدىم-كوكتەن تۇسكەن كىتاپتار!
قىزىل ءسوزدىڭ قىرمانىن ساپىرمايىن قىزدىرىپ,
پاتشالارعا ىنساپ بەر,
باسقالارعا-ىزگىلىك !
زامانالار زار ايتسا...
كەلەتۇعىن عاسىرعا,
ءوشىپ تىنام دەمەسەڭ-اۋرۋىڭدى جاسىرما!
اڭىزدارعا ءۇڭىلدىم,
جازۋلارعا تاستاعى,
سودوم جانە گوموررا سان ويلارعا باستادى...
ەلەس
الا ما كۇندەر كەي-كەيدە قۇتىن ادامنىڭ,
جەتىگەن شەرتىپ شەر قۇستى جەتىم ولەڭىم.
قارا قوبىزدىڭ شاناعى شىتىناعان كۇن,
قاراگەر اتتىڭ تەرلىگى سەتىنەگەن كۇن.
القىنىپ بارىپ سۇرىنسە ارعىماقتارى,
ايداردان جەل دە ەسپەيدى
اي جارىعىندا.
كوكبورىلەردى شىڭعىرتتى-اۋ,
قارعىلاپ ءبارى ̶
بايراقتىڭ باۋىن شىڭعا ەمەس...
بايلادى مۇڭعا.
نەلەردى كوردىڭ,
نە دەيسىڭ,
نەسىن ايتاسىڭ,
ءبىر بوزارا ما,
مىنا بەل,
ءبىر قىزارا ما؟..
تۇنگى ساۋلەنىڭ تۇنەرگەن كوشىن ايتاسىڭ ̶
قۇلان جوسىعان جازىقتا جۇلدىز اعا ما؟
قۇبا دۇزدەردىڭ ءتۇن اۋسا وتتارى جارىق,
نامىس نالىسا قايتەيىك,
قايرالماي قالام...
ۇلارى شۋلاپ,
ۇليدى توپتالىپ الىپ,
اڭىز ەستىمەي ابىزعا اينالمايدى ادام.
سامالداي ءبىر ءان سالعاندا ساعىنىپ ايدىن,
اققۋ-قازدارىن كوڭىلدىڭ ۇشىرعان كۇنىم.
قوندىرىپ الىپ جالىنا جارىعىن ايدىڭ,
اعىپ ءبىر ءوتتى اق بوز ات تۇسىمنان بۇگىن...
اق قارانىڭ اراسى...
لۇت كەلىپ تە قۇتقارمايدى قوعامدى,
تۇنىق سۋدى سىمىرمەسەڭ باستاۋدان.
... كۇندە كورەم وتقا ورانعان سودومدى,
گوموررانى كورەم جانە تاس جاۋعان.
ىزگى امالدىڭ مۇمكىن بە ەدى كەلۋى,
جۇرەگىڭنىڭ اشىلماسا ق ۇلىبى.
... انا جەردە فەمەنيستەر شەرۋى,
مىنا تۇستا ترانسگەيدىڭ كلۋبى.
ەركەگى دە قاتىن بولىپ قايقاڭدار,
قارعىستاردىڭ قارعىلارى مويىندا.
... ساق-ساق ك ۇلىپ سايراندايدى سايتاندار,
ءبىر جىنىستى نەكەلەردىڭ تويىندا.
شۇعا جاۋار كۇندى كۇتپەي توبەدەن,
جىر-جالعادىم ۇزىك-ۇزىك ۇمىتكە.
...كوككە قاراپ قول جايام دا,
كونەرەم –
كوكەيدەگى قايعى ما الدە
كۇدىك پە؟
***
...جولسىزدىقتان جوعالادى قۇت كەيپىڭ,
يمان نۇرى ورناماسا ساناعا.
ىلىعۋى,
بىلىعۋى بىتپەيتىن ̶
وندا ءبارى...
سودوم مەنەن گوموررا.
قونسا دەپ ەم,
ەرتەڭ ەمەس بۇگىن باق,
جاراتقاننىڭ قولىندا عوي قالعانى.
تۇسىنبەدىم...
نەسىنە تۇر جىمىڭداپ ̶
تۇنگى شاھار,
قىزىل-جاسىل شامدارى؟
توبەمىزدەن تونگەن بۇگىن قانداي سىن,
تالانىمدى تابانىڭا تاپتاما!
قىزىل جاسىل...
سەن ەندى الداي المايسىڭ ̶
مەن كورەتىن ەكى-اق ءتۇس بار:
اق, قارا.
سولاي ەندى,
قاراعىم,
دۇنيەنىڭ باعامىن دەپ قاباعىن.
... يمانسىزدى قوشتاي الماي بارامىن,
قيامەتتىك دوس تابا الماي بارامىن.
تاس جاۋادى ...
اۋلاق كەتسەڭ جار اسىپ,
وي مەن سانا اينالعاندا ماسىلعا.
... جاھاندانۋ كىردى مە الدە,
اداسىپ ̶
جيىرما ءبىرىنشى عاسىرعا؟..
عالىم جايلىباي,
قاراوتكەل.
ءساۋىر, 2022 جىل.
