قاراۋىلداعى قىزمەتىمىز ءوز دارەجەسىندە ءجۇرىپ جاتقان. قىرسىققاندا مىنا بالەنىڭ كيلىگە كەتكەنىن كورمەيسىز بە؟ قاپ! «انگارعا» كەلە جاتقان جولدا زار قاقسادىق. «جىگىتتەر, ۇيىقتاپ قالمايىق, ۇيىقتاپ قالمايىق!» ءبارىمىزدىڭ ۇجىمدىق قاۋپىمىز قانى بولەك ەليسەەۆتە (تەگى وزگەرتىلدى). ء«اي, وسى قۇرتادى-اۋ». كوپتەن بەرى قاراۋىلعا جىبەرىلمەي جۇرگەن. بۇگىن قايدان قوسىلا قالعانىن؟ تاماقساۋلاۋ ەدى. مۇنداي ادام ۇيقىعا تەز الدىرادى عوي نەگىزى. باسىندا كوماندير مۇنىڭ ەسىمىن «انگارعا» باراتىندار قاتارىندا اتاعاندا ءىشىم قىلپ ەتە قالعان, جانىمداعى سەرىگىم بەتىن تىرجيتقان. كوزى تۇزداي بولىپ كولىككە ءمىنىپ جاتقاندا دا ۇناماعان. ۇناتپاعاندا نە ىستەيسىڭ؟ نەگىزى نەدەن, كىمنەن سەكەمدەنسەڭ سول جاقتان ءبىر «پالەكەت» باس كوتەرەتىنى بار.
ەليسەەۆ مەنىڭ الدىمداعى 2-اۋىسىمدا. ونى 3-اۋىسىمداعى مەن اۋىستىرىپ وتىرامىن. كۇندىزگى 13.00 جاقىنداپ قالعان. مەنى سەرجانت پوستقا جەتكىزىپ سالىپ, الگى ەليسەەۆتى الىپ قايتۋى كەرەك. ءدال وسى كەزدە ديۆيزيانىڭ شتابىنان تەكسەرۋشى كەلە قالعانى بار ەمەس پە؟ اناۋ-مىناۋ ەمەس, ءمۇيىزى قاراعايداي گەنەرال-مايور. ول كەزدە, دالىرەگى 1992-93 جىلدارى قازاقستاندا بۇرىنعى كەڭەس وداعى تۇسىندا وزگە رەسپۋبليكالاردان كەلىپ قىزمەت ەتكەن اسكەري قىزمەتكەرلەردەن ءوز تاريحي وتاندارىنا ءالى قايتا قويماعاندار كوپتەپ كەزدەسەتىن. مىناۋ سولاردىڭ ءبىرى. مۇنداي شەندەگىلەر تەكسەرۋگە سيرەك كەلەتىن. تەكسەرۋشى «ويباي, مەن بارا جاتىرمىن» دەپ الدىن الا ايتپاسى بەلگىلى. جاڭا «ۋاز»-بەن سارت ەتە قالسىن. تەكسەرۋشىلەر پوستتارداعى ساقشىلاردى اۋىستىراتىن مەزگىلدى جاقسى بىلەتىندىكتەن, ۋاقىتىن سوعان ورايلاستىرىپ كەلەدى. ءبىرىنشى مەن باراتىن 2-پوستقا بەت الدىق. قالىڭ جاۋعان قارعا تۇسكەن جالعىز اياق جولمەن ءجۇرىپ كەلەمىز. كۇن توبەدە شاقىرايىپ تۇر. اياز جوق. بەينەبىر كوكتەمنىڭ كۇنىندەي. شينەلىنىڭ ەتەگى قار بەتىن سىزعان گەنەرال قاسقايىپ الدىمىزدا. ءبىز وعان زورعا ىلەسىپ كەلەمىز. ءبارىمىزدىڭ ۋايىمىمىز قالىڭ: «1-پوستان قاۋىپ جوق. تەك, 2 پوستتاعى الگى ەليسەەۆ ۇيىقتاپ قالماسا جارار ەدى», «كۇن قىزۋى تەمىر مۇنارانى ىسىتىپ, الگى ماۋجىراپ...»
ەندى ءبىر توبەشىكتى اينالساق كۇزەت مۇناراسى كورىنۋى ءتيىس. ءبىز اشىق الاڭعا شىققاندا قاراۋىل «توقتا! كەلە جاتقان كىم؟..» دەپ, جانە دە وسى ىسپەتتەس باسقا دا ءامىرىن بەرۋگە ءتيىس-ءتىن. ءامىر بەرىلمەسە, قاراۋىل ۇيىقتاپ جاتقانى. ۋايىمىمىز اينىماي كەلدى. قاراۋىل تىم-تىرىس. ماسساعان. ءبارىمىز سۇمىرەيدىك تە قالدىق.
بيىك مۇنارانىڭ ەسىگى ايقارا اشىق تۇر. ەليسەەۆتىڭ توبەسى دە كورىنبەيدى. مۇنارانىڭ ەكى جاقتاۋىنا ساقشى جارىقتىق ەكى شىلعاۋىن ادەمىلەپ جايىپ قويعان.
ءبىزدى باستاپ كەلگەن گەنەرال بيىك مۇنارانىڭ ءدال تۇبىنە كەلىپ توقتادى. سۇق ساۋساعىن ەرنىنە تيگىزىپ بىزگە دىمدارىڭدى شىعارماڭدار دەدى. ءبارىمىز دەمىمىزدى ىشىمىزگە تارتىپ تۇرمىز. گەنەرال ساتىمەن بيىك مۇناراعا دىمىن بىلدىرمەي, اياعىن مىسىقشا باسىپ شىقتى. ەليسەەۆتەن ەش حابار جوق. گەنەرال مۇنارانىڭ ەسىگىنەن قاراپ تۇرىپ مىرس ەتتى. ونىڭ نەگە مىرس ەتكەنىن كەيىن ءبىلدىم. گەنەرال ەليسەەۆتىڭ اۆتوماتىن الىپ قايتادان جىمىن بىلدىرمەي تومەن ءتۇستى دە, ادەتتەگى ءراسىمسىز مەنىڭ مۇناراعا شىعىپ, قاراۋىلدىق قىزمەتىمدى جالعاستىر, ۇيقىداعى ساربازدى وياتىپ جىبەر دەدى. مەن ەليسەەۆ ويانسىن دەپ ساتىنى اياعىممەن دۇرسىلدەتە باسىپ مۇناراعا شىقتىم. ويانار ەمەس. مىنانى قاراڭىز. گەنەرال مىرس ەتەتىندەي بار ەكەن. قارۋلاسىمىز ەليسەەۆ اۆتوماتىن مۇنارا بۇرىشىنا سۇيەگەن, قالىڭ ت ۇلىپتى كەلىستىرە جايىپ ۇيقىعا باس قويعان. بارىنەن دە كۇلكى شاقىراتىنى پوستقا تاماق الىپ كەتۋ رۇقسات ەتىلمەسە دە ەليسەەۆ ەبىن تاۋىپ بولكە نان مەن تاماق ىستەۋگە ارنالعان توڭمايدان مولىنان الا شىعىپ, ونى بىلشىلداتىپ سوعىپ جاتىپ ۇيىقتاپ كەتكەن. وڭ قولىندا توڭ ماي جاعىلعان, جارتىلاي جەلىنگەن ءبىر ءتىلىم نان بار. شاماسى بولكە ناننىڭ سوڭعى كەسىندىسى. تاماعى تويعان سوڭ ماۋجىراپ ۇيقىنىڭ ارانىنا تۇسكەنى انىق.
ەليسەەۆتى وياتتىم. ول ورنىنان اتىپ تۇردى دا, ساسقالاقتاپ نە ىستەپ, نە قويعانىن بىلمەي قالدى. تومەندە تۇرعان گەنەرالدى كورگەندە ەسىنەن ايىرىلعانداي بولدى. ازداپ ەسىن جينادى. قاراۋىلدا تۇرىپ ۇيىقتاپ قالۋدىڭ جازاسىن جاقسى بىلەتىن ەليسەەۆتە ءوڭ-ءتۇس قالماعان.
ءبارى كەلەسى پوستقا قاراي كەتتى. ەليسەەۆ بايعۇستىڭ اۆتوماتى قاراۋىل باستىعىنا تاپسىرىلعان, شينەلىنىڭ بەلدىگى الىنىپ قويىلعان. تۇتقىنعا تۇسكەن جاۋ ساربازىنداي توپتىڭ سوڭىندا اياعىن ءىلبىپ باسىپ بارادى. مەنىڭ جانىم اشىپ كەتتى.
ەليسەەۆتى الدا 10 كۇن گاۋپتۆاحتا كۇتىپ تۇر. بۇل تالقىلانبايدى. ەڭ جامانى ءبىزدىڭ كومباتتىڭ بەلگىلەيتىن جازاسى. باتالوننان قاراۋىلدا بىرەۋ ۇيىقتاپ قالسا, 10 كيلومەترگە «مارش بروسوك» بولادى. وعان تەك ساربازدار عانا ەمەس باتالوننىڭ وفيتسەرلەرىنىڭ بارلىعى تۇگەل قاتىسادى. ءبىزدىڭ كومبات – پودپولكوۆنيك يۋري ۆيكتوروۆيچتىڭ «مارش بروسوگى» اناۋ-مىناۋ توزاقتى جولدا قالدىرادى. ساربازعا تيەسىلى بارلىق اساي-مۇسەيىڭدى ارقالاتىپ جۇگىرتكەندە كورەسىڭ كور ازاپتى. ال ۇيىقتاپ قالعان ادام سول كەزدە ءشانيىپ گاۋپتۆاحتادا جاتادى. سودان ونى بۇكىل باتالون جازعىرادى, سىرتىنان بوقتاپ-بۇرالايدى. كەيىن كازارمادا كەزدەسكەندە «اڭگىمە» تىپتەن باسقاشا ءوربيدى. بۇل – كومباتتىڭ جازاسىنىڭ شارىقتاۋ شەگى.
بىراق بۇدان كەيىنگى جاعداي مۇلدە ءبىز كۇتكەندەي بولمادى. ەليسەەۆ گاۋپتۆاحتاعا جىبەرىلگەن جوق. ءبىزدىڭ كومبات تا ەسكى ادەتى – «مارش بروسوگىن» جازا رەتىندە قولدانبادى. بۇل ءبىز كۇتپەگەن جاقسىلىق ەدى. قالايشا؟
الگى گەنەرال ماسەلەنى توتەسىنەن قويعان: «ساربازدارعا جاعداي جاسالماعان. قارىندارى اش بولاتىنى سونداي, پوستقا نان ۇرلاپ اپارىپ جەۋگە ءماجبۇر. قاراۋىلعا شىعار الدىندا ساربازداردىڭ تىنىعۋىنا جاعداي جاسالماعان».
ءبىز قاراۋىلدان قايتقان كۇنى ەرتەسىنە الاڭدا ۇلكەن جيىن بولىپ, گەنەرال كوتەرگەن ماسەلەلەر تۇگەل شەشىمىن تاباتىن بولدى. شىنىندا كوپ وتپەي قاراۋىلعا باراتىن ساربازدار ءۇشىن تاماق جاعى جاقساردى, مولايدى, كۇزەتكە شىعۋ الدىندا تىنىعۋعا جاعداي جاسالدى, باسقا دا يگى ىستەر اتقارىلدى. سول كەزدە ەليسەەۆكە كەيىننەن العىس ايتقانداردىڭ ءبىرى رەتىندە وسى وقيعانى ۇنەمى ەسىمە الىپ جۇرەمىن.
كومبات بىردە ەليسەەۆكە قاراپ تۇرىپ: «سەن سوزبەن ەمەس, ناقتى ءىس-قيمىلىڭمەن ماسەلەنى شەشكەن باتىر جاۋىنگەرسىڭ», دەگەنى بار. شىن مانىندە ايتتى ما, كەكەتىپ ايتتى ما, ول جاعىن بىلمەدىم.
