1997 جىلعى 22 ساۋىردە مەملەكەت باسشىسى وسى ماسەلەگە قاتىستى شەشىم قابىلدادى. ىشكى ىستەر, ادىلەت مينيسترلىكتەرىنىڭ جانە بۇرىنعى مەملەكەتتىك تەرگەۋ كوميتەتى كريمينالدىق اقپارات ورتالىعىنىڭ ستاتيستيكالىق قىزمەتتەرىنىڭ بازاسىندا باس پروكۋراتۋرانىڭ جانىنان قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە اقپارات ورتالىعى قۇرىلدى.
وسىلايشا, ءوز تاريحىندا العاش رەت قۇقىقتىق ستاتيستيكا قاداعالاۋ ورگانىنىڭ قاراماعىنا بەرىلدى. بۇل سالانى مۇنداي قايتا قۇرۋ ول كەزدە تەك قازاقستاندا عانا بولدى. قازىردىڭ وزىندە تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا باقىلاۋ-قاداعالاۋ فۋنكتسيالارى بار ءبىزدىڭ كوميتەتكە ۇقساس مەكەمە جوق. بۇل – قازاقستاندىق پروكۋراتۋرانىڭ جانە جالپى ەلىمىزدىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىنىڭ ايرىقشا ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى.
باستاپقىدا قۇقىقتىق ستاتيستيكا ورگاندارىنىڭ مىندەتتەرى شەكتەۋلى ەدى. بىراق مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋى جانە قىلمىسقا قارسى كۇرەس جونىندەگى قۇقىق قورعاۋ مىندەتتەرىنىڭ كەڭەيۋى كوميتەتتىڭ جۇمىسىن كوركەيتىپ, پروكۋرورلىق قاداعالاۋ مەن IT تەحنولوگيالاردى ۇيلەستىرە وتىرا, زاماناۋي اقپاراتتىق ورگانداردىڭ بىرىنە اينالدى.
ساپالى باسقارۋ شەشىمدەرىن قابىلداۋ ءۇشىن, كوميتەت قىلمىستىڭ جاي-كۇيى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن سوتتاردىڭ قىزمەتى تۋرالى قۇقىقتىق اقپاراتتى قالىپتاستىرۋدىڭ بىرىڭعاي تەتىگىن ۇيىمداستىردى. ارنايى ەسەپكە الۋدى جۇرگىزۋ, انىقتامالىق جانە مۇراعاتتىق جۇمىس رەتكە كەلتىرىلدى, سالالىق زاڭنامانىڭ نەگىزگى نورمالارى قابىلداندى. قازىرگى تاڭدا كوميتەت قىلمىستىق, ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك سالالاردا 23 ستاتيستيكالىق جانە تالدامالىق ەسەپ قالىپتاستىرۋدى قامتاماسىز ەتىپ وتىر. سوتتىلىعى تۋرالى, تەرىس سەبەپتەرمەن جۇمىستان شىعارىلعان, ىزدەستىرىلىپ جاتقان قىلمىسكەرلەر, بورىشكەرلەر, حابار-وشارسىز كەتكەن جانە ت.ب. مالىمەتتەر بويىنشا ارنايى ەسەپكە الۋدىڭ 24 ءتۇرى جۇرگىزىلەدى.
اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ كومەگىمەن قازىر سوتتىلىعى جانە قىلمىستىق نەمەسە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانى تۋرالى مالىمەتتەردىڭ بارلىعىن جەدەل الۋعا بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە جاڭا قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى بولدىرماۋ, الدىن الۋ, سونداي-اق كۇدىكتىلەردىڭ ءىس-قيمىلىنا جانە ولاردىڭ مۇلكىنە شەكتەۋ قويۋ بويىنشا جەدەل شارالار قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قۇقىقتىق اقپارات ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن اشىق جانە قولجەتىمدى.
بۇگىندە قىلمىستىق پروتسەستە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋ, سونداي-اق ەسەپتەن جاسىرىلعان قىلمىستاردى انىقتاۋ كوميتەت جۇمىسىنىڭ باسىم ماقساتتارىنىڭ بىرىنە اينالدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن زاماناۋي اقپاراتتىق جۇيەلەردى قولدانا وتىرىپ, اقپاراتتىق-ستاتيستيكالىق جۇيە دامىتىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالارعا سايكەس 2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ تەرگەۋ جانە پروكۋراتۋرا ورگاندارى كەزەڭ-كەزەڭمەن قىلمىستىق ءىس بويىنشا نەگىزگى شەشىمدەردى ەلەكتروندى تۇردە رەتتەپ وتىرۋعا كوشتى. ەندى كۇدىكتى دەپ تانۋ, ونىڭ ءىس-ارەكەتىنىڭ جانە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ سارالانۋى, سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ مەرزىمدەرىن ءۇزۋ, توقتاتۋ تۋرالى شەشىمدەر, سونداي-اق ايىپتاۋ اكتىسى پروكۋروردىڭ كەلىسىمىنسىز زاڭسىز دەپ ەسەپتەلەدى. بۇل وزگەرىستەر كۇدىكتىلەردىڭ دە, جابىرلەنۋشىلەردىڭ دە كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاپ, تەرگەۋدىڭ وبەكتيۆتىلىگى مەن تەرگەۋشىلەردىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ەلەكتروندى كەلىسىم تەرگەۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلىعى مەن قاداعالاۋشى پروكۋرور قىلمىستىق ىستەردىڭ تەرگەۋ بارىسىن ونلاين رەجىمىندە باقىلاي الادى.
سونىمەن قاتار بيىلدان باستاپ قىلمىستىق پروتسەستىڭ ءۇش بۋىندى مودەلىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى ەنگىزىلدى, وندا تەرگەۋشىلەرگە سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدىڭ اياقتالعانى تۋرالى ەسەپتەردى جانە پروكۋرورلارعا اسا اۋىر ىستەر بويىنشا ايىپتاۋ اكتىلەرىن ەنگىزۋگە وكىلەتتىكتەر بەرىلدى. بۇل رەتتە قۇقىقتىق ستاتيستيكانىڭ دايەكتىلىگىن قاداعالاۋدى قاشىقتان جۇزەگە اسىرۋ جانە ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردى, سونداي-اق قىلمىستىق پروتسەسكە قاتىسۋشىلاردى وبەكتيۆتى قۇقىقتىق اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋ پروتسەسى دامۋدا.
سوڭعى بەس جىل ىشىندە كوميتەت باسقا ورگاندارمەن بىرلەسىپ, «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا بەس جوبانى ەنگىزدى. ولار: ەلەكتروندى قىلمىستىق ءىس, اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋلەردىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى, تەكسەرۋ سۋبەكتىلەرى مەن وبەكتىلەرىنىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى, ەلەكتروندى وتىنىشتەر جانە تالداۋ ورتالىعى.
ەلەكتروندى قىلمىستىق ءىس جوباسى-
نىڭ شەڭبەرىندە سوت ءىسىن جۇرگىزۋ ەلەكتروندى فورماتقا اۋىستىرىلدى, بۇل ىستەردى تەرگەپ-تەكسەرۋگە جانە ولاردى تسيفرلى جۇيەلەر ارقىلى سوتتا قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جوبانى ەنگىزۋ سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ ورگاندارىنىڭ جانە قىلمىستىق پروتسەستىڭ بارلىق قاتىسۋشىسىنىڭ جۇمىسىن وڭتاي-
لاندىردى. وسىنىڭ ارقاسىندا قىلمىستىق پروتسەستىڭ اشىقتىعى قامتاماسىز ەتىلىپ, ءىس ماتەريالدارىنا ونلاين قولجەتىمدىلىك, sms حابارلامالار ارقىلى سوتقا شاقىرتۋ الۋ مۇمكىندىگى پايدا بولدى.
قىلمىستىق پروتسەستىڭ بارلىق قاتىسۋشىسى, ونىڭ ىشىندە ادۆوكاتتار, ەلەكتروندى قىلمىستىق ىستەردىڭ ماتەريالدارىنا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمىنىڭ (سدتبت) «جاريا سەكتورى» ارقىلى ونلاين قول جەتكىزە الادى. ول ءۇشىن qamqor.gov.kz پورتالىندا ەلەكتروندى تسيفرلى قولتاڭبانىڭ كومەگىمەن اۆتورلانۋ جەتكىلىكتى. وندا ءىس جۇرگىزۋ قۇجاتتارىنىڭ كوشىرمەلەرىن كورۋگە, ءوتىنىش بەرىپ جانە وعان جاۋاپ الۋعا بولادى.
وتكەن جىلى كوميتەتتىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن جوعارعى سوتتىڭ «تورەلىك» باعدارلاماسىمەن بىرىكتىرىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا قىلمىستىق ىستەر ماتەريالدارى مەن سانكتسيالار سوتقا ەلەكتروندى فورماتتا جولداناتىن بولدى. وسىعان ۇقساس جۇمىس ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ «ە-زاڭ كومەگى» جانە «ە-ساراپتاما» جۇيەلەرىندە دە جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە, مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومەگى شەڭبەرىندە ادۆوكاتتاردى جانە سوت ساراپتامالارىن تاعايىنداۋ اۆتوماتتى تۇردە جۇرگىزىلە باستادى.
قىلمىستىق ىستەردى ەلەكتروندى فورماتتا جۇرگىزۋ كۇننەن-كۇنگە ۇلعايىپ كەلەدى. بۇگىنگى كۇنى ەلەكتروندى فورماتتا قارالعان قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار سانى 88 پايىزدان استى.
اكىمشىلىك ىستەردىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى جۇيەسى دە ءساتتى ىسكە اسىرىلۋدا. بۇل جۇيەدە قۇقىق بۇزۋشىلىقتى تىركەۋدەن باستاپ, ول بويىنشا شارا قولدانىپ, جازانى ورىنداۋمەن اياقتالاتىن اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋدىڭ بۇكىل پروتسەسى اۆتوماتتاندىرىلدى.
بۇل جەدەل ءارى اشىق پروتسەستى, ازاماتتارعا ايىپپۇلداردى تەز جانە ىڭعايلى تولەۋدى, سونداي-اق ادامي فاكتوردى بولدىرماي, پروتسەسسۋالدىق قاتەلىكتەرگە جول بەرمەۋگە مۇمكىندىك مول. تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە, ازاماتتاردىڭ دا ۋاقىتى ەداۋىر ۇنەمدەلدى.
بۇرىن پوليتسيا قىزمەتكەرىنە قاعاز حاتتامانى جاساۋعا 20-30 مينۋت قاجەت بولسا, قازىر ون ەسە از ۋاقىت جۇمسالادى. ءىس بويىنشا ءمان-جايلار پلانشەتتە تولتىرىلادى, ال قۇقىق بۇزۋشىعا ايىپپۇلدى بىردەن, 50% جەڭىلدىكپەن تولەۋگە مۇمكىندىك بەرىلەدى. ايتا كەتەرلىگى, ەگەر 2010 جىلى ايىپپۇلدى ءتورت قۇقىق بۇزۋشىنىڭ بىرەۋى عانا تولەسە, ال قازىر ءتورت قۇقىق بۇزۋشىنىڭ ۇشەۋى وتەيدى.
وسى اكىمشىلىك جۇيەگە قوسىلعان بەينەتىركەۋ قۇرالدارىن جاپپاي ەنگىزۋ «جازانىڭ بۇلتارتپاستىعى» قاعيداتىن ساقتاۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالدارىنىڭ بىرىنە اينالدى. بارلىق بۇزۋشىلىقتار «پروتسەسسينگ» ورتالىعىندا تىركەلەدى, ال ولاردى جاساعان ازاماتتار قىسقارتىلعان ءوندىرىس تارتىبىمەن اكىمشىلىك ايىپپۇل تولەۋ قاجەتتىگى تۋرالى sms حابارلامانى اۆتوماتتى تۇردە الادى. ايىپپۇلدى تولەۋ قازپوشتا نەمەسە 20-عا جۋىق بانكتىڭ ءموبيلدى قوسىمشالارى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. قازىرگى تاڭدا اكىمشىلىك حاتتامالاردىڭ 88 پايىزى ەلەكتروندى فورماتتا جاسالادى.
پروكۋراتۋرانىڭ تاعى ءبىر باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – بيزنەستى زاڭسىز تەكسەرۋلەردەن قورعاۋ. وسى باعىتتا كوميتەت ارنايى تەكسەرۋ سۋبەكتىلەرى مەن وبەكتىلەرىنىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى جۇيەسىن جۇزەگە اسىرىپ, كاسىپكەرلەردى باقىلاۋشىلار تاراپىنان نەگىزسىز قىسىمنان قورعاۋدىڭ قۇرالىن جاسادى. بۇل جۇيەگە تەكسەرۋلەردى تاعايىنداۋ تۋرالى اكتىلەر, ولاردىڭ مەرزىمدەرىن ۇزارتۋ تۋرالى قۇجاتتار جانە ەلەكتروندى فورماتتاعى تەكسەرۋ ناتيجەلەرى ەنگىزىلگەن.
كوميتەت ازىرلەگەن Qamqor ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى كاسىپكەر تەكسەرۋدىڭ زاڭدىلىعىن, ونىڭ ءمانى مەن مەرزىمىن بىلە الادى, سونداي-اق تەكسەرۋشىلەر تۋرالى مالىمەتتەردى كورەدى. ەگەر كاسىپكەر تەكسەرۋ بارىسىمەن كەلىسپەسە, ول پروكۋراتۋراعا ونلاين شاعىم جىبەرە الادى, وعان ارنايى ءموبيلدى توپتار جاۋاپ بەرەدى. قوسىمشانى قازىردىڭ وزىندە 110 مىڭنان استام كاسىپكەر پايدالاندى.
كەلەسى جوبا – پروكۋراتۋرا ورگاندارى مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مىندەتتەرىن شەشۋ ءۇشىن كوپفۋنكتسيونالدى تالداۋ قۇرالى رەتىندە ازىرلەنگەن تالداۋ ورتالىعى. اكىمشىلىك, ازاماتتىق جانە قىلمىستىق قۇقىقتىق سالالارداعى بارلىق اقپارات بىرىڭعاي پلاتفورماعا شوعىرلاندىرىلعان. وسى ورتالىق ارقىلى بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ارالىعىندا, اۋماقتار, تالداۋ تۇرلەرى مەن وبەكتىلەرى بويىنشا قۇقىقتىق ستاتيستيكانى باقىلاۋعا جانە سالىستىرۋعا بولادى. بۇل قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ شارالارىن جەدەل قابىلداۋعا, ەلدەگى قوعامدىق قاۋىپسىزدىك پەن زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
كوميتەت 2021 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىمەن بىرگە «ە-ءوتىنىش» اقپاراتتىق جۇيەسىن ىسكە قوستى. بۇگىندە بۇل جۇيەنى بارلىق مەملەكەتتىك ورگان مەن 180 مىڭنان استام ادام پايدالانادى. بىرىڭعاي پلاتفورما ءوتىنىشتى تىركەۋدەن باستاپ, جاۋاپ جولداۋعا جانە ونى قاراۋ ساپاسىن باعالاۋعا دەيىنگى بۇكىل پروتسەستى اۆتوماتتاندىرادى. ونى ءموبيلدى قوسىمشا نەمەسە اقپاراتتىق جۇيەنىڭ جەكە كابينەتى ارقىلى كورۋگە بولادى. بارلىق جوبا 2021 جىلدىڭ سوڭىندا ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا ەنگىزىلدى.
پرەزيدەنت ازاماتتاردىڭ پروبلەمالارىن ۋاقتىلى شەشۋ جانە دۇرىس قۇقىقتىق اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا تالداۋ قۇرالدارىن دامىتۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋدى تاپسىردى. ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزدى كەيبىر شەتەلدىك ارىپتەستەر نازارعا الىپ, قازاقستاندىق ۇلگى بويىنشا وزدەرىنىڭ تسيفرلى جۇيەلەرىن قۇرۋدا.
بۇۇ ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ بىرىڭعاي قۇقىقتىق ستاتيستيكاسى قىلمىستى باقىلاۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا اينالدى. رەسەي ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باس اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعىنىڭ مەملەكەتارالىق اقپاراتتىق بانكىمەن, ەۋروستاتپەن جانە اقش ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ ستاتيستيكا بيۋروسىمەن تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىل جۇرگىزىلۋدە.
قازىرگى تاڭدا بۇۇ-نىڭ ەسىرتكى جانە قىلمىس جونىندەگى باسقارماسىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتىڭ ارقاسىندا كوميتەت قىلمىستاردى جىكتەۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىن ەنگىزۋدە. بۇل قازاقستانداعى قىلمىس تۋرالى ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى باسقا ەلدەرمەن جۇيەلەۋگە جانە سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان بولەك كوميتەت بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتى ولشەۋگە ارنالعان تالدامالىق قۇرالدى ازىرلەۋ جونىندەگى حالىقارالىق ساراپتامالىق جۇمىس توبىنا كىردى. توپ قۇرامىندا الەمنىڭ 107 ەلىنىڭ وكىلدەرى بار.
بۇگىنگى كۇنى كوميتەت باسقا دا كوپتەگەن ماڭىزدى جۇمىستى قولعا الىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ جەتىستىكتەرىمىز – بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگانىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساي وتىرىپ, قۇقىقتىق ستاتيستيكانى قالىپتاستىراتىن ۆەدومستۆونىڭ ءار قىزمەتكەرىنىڭ ناتيجەلى جۇمىسى. كوميتەت قىزمەتكەرلەرى ۋاقىت تالابىنا سايكەس قۇقىقتىق ستاتيستيكا جۇيەسىن تسيفرلاندىرۋدىڭ باستاماشىسى بولدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. 25 جىلدىعىمىز قارساڭىندا قۇقىقتىق ستاتيستيكا ورگاندارىنىڭ ارداگەرلەرى مەن بارلىق قىزمەتكەرىن قۇتتىقتايمىن.
ءسابيت نۇرلىباي,
باس پروكۋراتۋرانىڭ
قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى
