بوگەن بۇزىلدى, حالىق سۋسىز. ال «قازسۋشار» مەكەمەسى كومەيدەن سۋ شىقپاي جاتقانىمەن, شارۋالاردان تولەم الىپ وتىر. سۋ شايىپ كەتكەن بوگەتتى جوندەۋگە دە ق ۇلىق تانىتپاعان. زەينەتتەگى گيدروتەحنيك ءادىلحان تۇرسىنحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بوگەن ءشليۋزدىڭ ۋاقتىلى تازالانباعانىنان بۇزىلعان. دەمەك قۇزىرلى ورگانداردىڭ سالعىرتتىعىنان قانشاما حالىق جاپا شەگىپ وتىر. راس, وزەن جاعاسىندا وتىرىپ, باۋ-باقشاسى, ەگىستىگى قۇرعاپ جاتسا, جاپا شەگۋ ەمەي نەمەنە؟!
قازىردىڭ وزىندە توعاننىڭ كەڭىردەگىندە كۇل-قوقىس كەپتەلىپ تۇر. وزەن ءوز ارناسىمەن اعىپ جاتىر. «قازسۋشار» مەكەمەسى جاۋعاشتى كانالىن 2016 جىلى قاراماعىنا السا, «مويناق» بوگەتىندە يە جوق. جاۋاپتى مەكەمە بولماعان سوڭ ءبىر-بىرىنە سىلتەيدى.
جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ سوزىنە قاراعاندا, كەڭەس وكىمەتى كەزىندە سۋ كانالدىڭ بەتىمەن-بەت بولىپ شۇپىلدەپ, ەل-جۇرتتىڭ ەگىستىگى, باۋ-باقشاسى جايقالىپ تۇرعان ەكەن. ءاۋ باستا كانالدى اۋىل جۇرتى قولمەن قاشاپ جۇرگىزگەن. كەيىن كولحوز-سوۆحوزدار تەحنيكانىڭ كومەگىمەن ۇلكەن كانال سالعان. سول ۋاقىتتان بەرى جوندەۋ كورمەي كەلە جاتقان بۇل توعاننىڭ توزىعى جەتتى دە. «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا» دەگەندەي, بوگەندى ءبىر جاڭارتۋدىڭ ۋاقىتى كەلىپ-اق تۇر. ونى وسى توعاندا 30-40 جىل گيدروتەحنيك بولىپ قىزمەت ەتكەن ءادىلحان تۇرسىنحانوۆ اقساقال دا ايتىپ وتىر. سۋ شىعارۋدىڭ ءادىس-ءتاسىلىن ابدەن مەڭگەرگەن اقساقال توعاننىڭ سىزباسىن قاعازعا ءتۇسىرىپ تە قويعان.
– بيىلشا تاسقىن سۋ ءوتىپ كەتكەن سوڭ اۋىل تۇرعىندارى قوقىستان تازارتاتىن شىعار. ال كەلەشەكتە وزەننىڭ ارناسىن بۇرىپ, سول ارنادان سۋ شىعاراتىنداي بوگەن جاساۋ كەرەك. ول ىسكە گيدروتەحنيك ينجەنەرلەر كىرىسسە, ءجون بولار ەدى. ىنتا بولسا, قازىردىڭ وزىندە جۇمىستى باستاي بەرۋگە بولادى. تاسقىن سۋ ءوز الدىنا اعادى. ءسويتىپ, كەرەك سۋدى بوگەننەن رەتتەپ الۋعا بولادى. سوندا عانا بۇل ماسەلە ءبىرجولا شەشىلەدى, – دەيدى زەينەتتەگى گيدروتەحنيك.
بەس بىردەي اۋىلدىڭ سۋارمالى القابىن سۋمەن قامتيتىن جاۋعاشتى كانالىنىڭ ۇزىندىعى – 23-24 شاقىرىم. كانال القاپتاردان بولەك سارىولەڭ وكرۋگىندەگى سەگىز جاساندى كولدى تولتىراتىن. ەرتەرەكتە ول كولدەردە بالىق وسىرىلگەن. بۇگىندە جەردىڭ سورى شىعىپ, كولدەردىڭ سۋى تارتىلعان. توعاننان سۋ شىقپاعان سوڭ جەراستى سۋى دا ءتۇسىپ, اۋلالارداعى قۇدىقتار سۋالىپ قالۋدا.
– جاۋعاشتى ارناسى بىرلىك, باراق, سارىولەڭ سەكىلدى بەس اۋىلدى سۋمەن قامتيدى. العاباستىڭ شابىندىعى مەن ەگىستىگى دە وسى ارنادان سۋارىلاتىن. بىلايشا ايتقاندا, اۋداندا دايىندالاتىن مال ازىعىنىڭ 80 پايىزى وسى توعانعا تاۋەلدى. كەيىنگى جىلدارى استىق ەگىلمەيدى, شابىندىقتار كەۋىپ جاتىر. ياعني 12-13 مىڭ گەكتار جەردى يگەرە الماي وتىرمىز. قىل اياعى باۋ-باقشا ەگۋدەن قالدىق. جول بويىنداعى اعاشتاردىڭ ءبارى قۋراپ كەتتى, – دەيدى شارۋاشىلىق جەتەكشىسى ەرجان قويلىباەۆ.
اڭقاسى كەپكەن القاپتارعا الاڭداعان اۋىلدىقتاردىڭ ماسەلەسى بۇگىن-ەرتەڭ شەشىمىن تابا ما؟ كۇرمەۋى قيىن بۇل سۇراقتى «قازسۋشار» كاسىپورنى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى نۇرجان امىرجانوۆقا قويعانبىز.
– جاۋعاشتى كانالىن كۇرشىم اۋدانى اكىمدىگى قابىلداعان سوڭ بىزگە, ياعني رەسپۋبليكانىڭ مەنشىگىنە تاپسىرادى. تاپسىرىلعان سوڭ بارىپ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتى دايىنداپ, قايتا جاڭعىرتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن اقشا سۇرايمىز, – دەگەن فيليال ديرەكتورى اتالعان توعانعا قاتىستى رەسمي اقپاراتتى ۇستاتتى قولىمىزعا.
شولىپ شىقتىق. رەسمي دەرەكتەردە جازىلعانداي, 2021 جىلدىڭ مامىرىندا تاسقىن سۋدىڭ سالدارىنان جاۋعاشتى كانالىندا پايدا بولعان كەپتەلەك كەزىندە كۇرشىم وزەنىندەگى اعىستى باعىتتايتىن بوگەتتىڭ 30 مەترگە جۋىق گابيوندىق تورى جىرتىلىپ كەتكەن. سونىڭ كەسىرىنەن كانالداعى سۋ دەڭگەيى 10 تەكشە مەتردەن 0,5 تەكشە مەترگە دەيىن تومەندەيدى. ءسويتىپ, كانالعا تاۋەلدى شارۋالاردىڭ جەرى قۇرعايدى.
ايتقانداي, اپاتتىق جاعداي بويىنشا 2021 جىلعى 9 تامىزدا سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى د.بەكماعامبەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن كوشپەلى كەڭەس وتكىزىلگەن. وندا اعىمدىق جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانىپتى. ول ءۇشىن «قازسۋشار» رمك شىعىس قازاقستان فيليالى ماماندارى 6 281,735 مىڭ تەڭگە سوماسىنا جوبالىق-سمەتالىق قۇجات جاساپتى.
سونداي-اق «قازسۋشار» رمك شىعىس قازاقستان وبلىستىق فيليالى ماماندارى بەرگەن مالىمەتتەردەن تۇسىنگەنىمىز, كۇرشىم وزەنىنىڭ تاسىپ جاتۋىنا بايلانىستى دامبانىڭ قيىرشىق ۇيىندىلەرى شايىلىپ جاتىر. گابيوندىق توردىڭ شايىلىپ كەتۋ قاۋپى دە جوق ەمەس. الايدا ەلدى مەكەندەردى سۋ باسۋ قاۋپىن تۋدىرمايدى. قازىرگى ۋاقىتتا كۇرشىم وندىرىستىك ۋچاسكەسى قىزمەتكەرلەرى تاۋلىك بويى كەزەكشىلىك ۇيىمداستىرىپ وتىر. الدا-جالدا سۋ ارناسىنان اسقان جاعدايدا ارنايى تەحنيكالار بار. ول ءۇشىن 475 ليتر ديزەل, 610 ليتر بەنزين قاراستىرىلعان. اپاتتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن 300 دانا قاپ ازىرلەندى. سۋ تاسقىنى باسىلعان سوڭ شايىلعان ۇيىندىلەر قايتا قالپىنا كەلتىرىلەدى.
ايتا كەتەرلىگى, جۋىقتا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ە.سايروۆ پەن ە.ءجاڭبىرشيننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كوشپەلى كەڭەستە سۋ تاسقىنى كەزەڭىنەن كەيىن بوگەتتىڭ شايىندىسىن قالپىنا كەلتىرىپ, 2022 جىلدىڭ قازانىندا كۇرشىم اۋدانىنىڭ كوممۋنالدىق مەنشىگىنە جاۋعاشتى كانالىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كۇرشىم اۋدانى
