«زاڭ جوباسىندا ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت مولشەرىن 4,03 ترلن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ قاراستىرىلعان. قاراجات مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قوسىمشا قارجىلاندىرۋدى شەڭبەرىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ تەڭگەرىمىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالادى. ۇلتتىق قوردىڭ نىسانالى كورسەتكىشتەرى فيسكالدىق شەكتەۋلەر شەگىندە ساقتالادى», دەدى ت.جاقسىلىقوۆ.
زاڭ جوباسىن تالقىلاعاننان كەيىن دەپۋتاتتار قۇجاتتى ماقۇلدادى. بۇدان كەيىن «2022-2024 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. بۇل ماسەلە جونىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى تيمۋر جاقسىلىقوۆ, قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ, ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆيتالي تۋتۋشكين بايانداما جاسادى.
«جىل باسىنان بەرى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋىنىڭ وڭ سەرپىنى بايقالعان. ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋ قارقىنى قاڭتار-اقپان ايلاردا 3,5 پايىزعا جەتتى. مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى باررەلىنە 98 دوللاردى قۇرادى. بۇل رەتتە دۇنيەجۇزىلىك قارجى ۇيىمدارىنىڭ بولجامىنا سايكەس 2022 جىلى مۇناي باعاسى 74 دوللار مەن 105 دوللار ارالىعىندا بولماق. وسىعان بايلانىستى, ماكروكورسەتكىشتەردى ناقتىلاۋ كەزىندە مۇنايدىڭ ورتاشا جىلدىق باعاسى باررەلىنە 90 دوللار دەڭگەيىندە ايقىندالدى», دەدى ت.جاقسىلىقوۆ.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, S&P Global Ratings اگەنتتىگى 2022 جىلى الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسۋى 4,2 پايىزدان 3,6 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى دەپ بولجاعان. وسىلاردى ەسكەرە كەلە, مينيسترلىك ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋى 3,9 پايىزدان 2,1 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى دەپ ەسەپتەيدى. نومينالدى ىشكى جالپى ءونىم 91,5 ترلن تەڭگە كولەمىندە باعالانعان.
«وڭدەۋشى ونەركاسىپتەگى بولجامدى كورسەتكىشتەر الەمدە پروتەكتسيونيزمنىڭ كۇشەيۋىنە جانە تاريفتەردىڭ وسۋىنە بايلانىستى مەتاللۋرگياداعى وندىرىسكە شەكتەۋ قويۋ سالدارىنان 3,5 پايىزدان 2,9 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلدى. قۇرىلىستا ءوسىم بۇرىن ماقۇلدانعان دەڭگەيدە ساقتالادى (3,8 پايىز).
اقپارات پەن بايلانىستا اقپاراتتىق قىزمەتتەرگە سۇرانىستىڭ تومەندەۋى سالدارىنان بولجام 8,3 پايىزدان 5 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلدى. ۇلتتىق بانكتىڭ بولجامى بويىنشا ەكسپورت 72,2 ملرد دوللارعا دەيىن وسەدى. يمپورت 40,2 ملرد دوللاردى قۇرايدى. ينفلياتسيا 8-10 پايىز ارالىعىندا بولماق», دەدى ت.جاقسىلىقوۆ.
بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسى 10,2 ترلن تەڭگەگە جەتپەك. بۇل بەكىتىلگەن جوسپاردان 955 ملرد تەڭگەگە جوعارى. كىرىستىڭ ۇلعايۋى مۇناي باعاسىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى. سونداي-اق دوللارعا تەڭگە باعامى وزگەرگەندىكتەن, باج مولشەرلەمەسى دە ارتادى. بۇدان بولەك, ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ ءوسۋى ەسەبىنەن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى دا كوبەيمەك.
«ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتىڭ مولشەرى 4,03 ترلن تەڭگەگە دەيىن نەمەسە 1 630 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتىلادى. قاراجات مەملەكەت باسشىسى قويعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالادى. 2022 جىلى بيۋدجەت تاپشىلىعىن 2,978 ترلن تەڭگە نەمەسە ىشكى جالپى ونىمگە قاتىستى 3,3 پايىز دەڭگەيىندە ايقىنداۋ ۇسىنىلادى.
2022 جىلى مۇناي ەمەس تاپشىلىقتىڭ دەڭگەيى باعالاۋ بويىنشا ىشكى جالپى ونىمگە قاتىستى 10,2 پايىزدى قۇرايدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارىن 2,7 ترلن تەڭگەگە ۇلعايتىپ, 18,8 ترلن تەڭگە كولەمىندە ايقىنداۋ ۇسىنىلادى», دەدى ت.جاقسىلىقوۆ.
بۇدان كەيىن مىنبەرگە كوتەرىلگەن قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ زاڭ جوباسىن جان-جاقتى ءتۇسىندىردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن جانە مەملەكەتتىڭ باسقا دا شۇعىل مىندەتتەمەلەرىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعانىن جەتكىزدى.
«بۇل باعىتتار بويىنشا بيۋدجەت شىعىستارى 2,7 ترلن تەڭگەگە ارتىپ وتىر. بيۋدجەت شىعىستارى بىلاي ۇلعايتىلدى. بيۋدجەتتىڭ ءوز كىرىستەرى 1,1 ترلن تەڭگە, ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت 1,6 ترلن تەڭگەگە جەتپەك. بۇل رەتتە ۇلتتىق قوردىڭ تۇسىمدەرى مەن شىعىستارىنىڭ تەڭگەرىمى جىل سوڭىندا وڭ بولادى دەپ بولجانعان.
كىرىستەر مەن شىعىستاردىڭ قايتا قارالۋىن ەسكەرە وتىرىپ, 2022 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ پارامەترلەرى بىلاي قالىپتاستى. بيۋدجەت تۇسىمدەرى 2,7 ترلن تەڭگەگە ۇلعايىپ, 15,8 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. ىشكى جالپى ونىمگە شاققانداعى تاپشىلىق 3,3 پايىز دەڭگەيىندە ساقتالدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 2,7 ترلن تەڭگەگە ءوسىپ, 18,8 ترلن تەڭگە كولەمىندە جوسپارلانىپ وتىر.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا 1,8 ترلن تەڭگە باعىتتاۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل كۇشتىك قۇرىلىمدار مەن توتەنشە جاعدايلار ورگاندارىن جاۋىنگەرلىك ازىرلەۋگە جانە جاراقتاندىرۋعا جۇمسالادى. وڭىرلەر مەن بيزنەستى قولداۋعا, حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە ەكونوميكانى ديۆەرسيفيكاتسيالاۋعا ارنالعان», دەدى ە.جاماۋباەۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ ناتيجەسىندە ناقتى سەكتور مەن وڭىرلەردى قولداۋ كۇشەيتىلدى. بۇنى بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ قۇرىلىمى كورسەتىپ وتىر. ياعني شىعىستار ءوسىمىنىڭ باسىم بولىگى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قولداۋعا كوزدەلگەن. بۇعان 1,3 ترلن تەڭگە جۇمسالادى. تيىسىنشە, شىعىستاردىڭ جالپى كولەمىندەگى وسى باعىتتىڭ ۇلەسى 5 پايىزعا ۇلعايدى.
«ناتيجەسىندە, اتالعان سالاعا ارنالعان شىعىستار 3,4 ترلن تەڭگە نەمەسە جالپى شىعىستاردىڭ 17,9 پايىز مولشەرىندە جوسپارلانىپ وتىر. وسىنداي ىنتالاندىرۋ ورتا مەرزىمدە ەلدىڭ دامۋىنا مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر ەتەدى. الەۋمەتتىك بلوكتىڭ شىعىستارى 581 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتىلدى. 8,6 ترلن تەڭگە نەمەسە بيۋدجەتتىڭ جالپى شىعىستارىنىڭ 46 پايىز دەڭگەيىندە جوسپارلانعان.
قوسىمشا قاراجات الەۋمەتتىك تولەمدەردى يندەكستەۋگە, مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە, «قوعامدىق جۇمىستار» جانە «كۇمىس جاس» جوبالارى ارقىلى ەڭبەك نارىعىن دامىتۋعا, ء«بىرىنشى جۇمىس ورنى» مەن «تۇلەكتەرگە ارنالعان جاستار پراكتيكاسى» شەڭبەرىندە جاستاردى قولداۋعا باعىتتالادى.
كۇشتىك قۇرىلىم شىعىستارى 446 ملرد تەڭگەگە ءوسىپ, 2,2 ترلن تەڭگە سوماسىندا جوسپارلانعان. جالپى, كوزدەلگەن شىعىستاردىڭ 30 پايىزعا جۋىعى نىسانالى ترانسفەرتتەرمەن وڭىرلەرگە بەرىلەدى. ولاردىڭ جالپى سوماسى 818 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. سونىڭ ىشىندە دامۋعا ارنالعان ترانسفەرتتەر – 475 ملرد تەڭگە. ناقتىلاۋدى ەسكەرە وتىرىپ, وڭىرلەرگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جالپى شىعىستاردىڭ 5,5 ترلن تەڭگەدەن استامى نەمەسە 29,3 پايىزى باعىتتالادى», دەدى ە.جاماۋباەۆ.
ال ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆيتالي تۋتۋشكيننىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, بيىلعى گەوساياسي جاعدايدىڭ ۋشىعۋى تاۋار نارىعىنداعى باعانىڭ قۇبىلۋىنا جول اشىپ وتىر. وسىنداي سىن-قاتەرلەردىڭ سالدارىنان الەمدىك ەكونوميكا كۇتكەننەن دە باياۋ دامىپ كەلەدى.
«تاۋار جەتكىزۋ پروبلەمالارىنىڭ كۇردەلەنۋى جاھاندىق ينفلياتسيالىق جاعدايدى ناشارلاتىپ, الەمدەگى شيكىزات تاۋارلارى مەن ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ وسۋىنە الىپ كەلدى. وسىعان بايلانىستى حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى ينفلياتسيا بولجامىن قايتا قاراپ, ونىڭ ايتارلىقتاي جوعارى دەڭگەيى بۇرىن بولجاعانعا قاراعاندا ۇزاق ۋاقىت ساقتالادى دەپ پايىمدايدى», دەدى ۆ. تۋتۋشكين.
سونداي-اق ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قازاقستاندا ينفلياتسيا ءوسۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ وتىر. ماسەلەن, بيىل ناۋرىزدا قازاقستاندا ينفلياتسيا 12 پايىزعا جەتىپ, 2016 جىلعى قىركۇيەكتەن بەرگى ەڭ جوعارى مانگە جەتتى.
«ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ينفلياتسياعا ەڭ كوپ ۇلەس قوسقان, مۇنداعى باعا ءوسىمى 15,4 پايىزعا دەيىن جەدەلدەگەن. ناۋرىزدا ءبىز الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ بىردەن قىمباتتاپ كەتكەنىن بايقادىق. بۇل رەسەيدەن يمپورتتاۋعا تىيىم سالۋ اياسىندا بىرقاتار ازىق-ت ۇلىك تاۋارىنىڭ تاپشىلىعىنا بايلانىستى. سونىڭ اسەرىنەن ناۋرىزدىڭ ەكىنشى اپتاسىندا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسى 5,6 پايىزعا ءوستى. وسىدان كەيىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ اپتا ىشىندەگى ءوسىمى ناۋرىزدىڭ سوڭعى اپتاسىندا 1,3 پايىز, ءساۋىردىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى اپتاسىندا قاتارىنان 0,9 پايىز دەڭگەيىندە ساقتالىپ, بىرتىندەپ تۇراقتانا باستادى», دەدى ۇلتتىق بانك وكىلى.
ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ بولىنەتىن قارجى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن جانە جولداۋدى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى.
«قوعامداعى ەڭ وزەكتى دەگەن ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە ءبىراز قارجى قاراستىرىلىپ وتىر. حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ, جاپپاي جۇمىسپەن قامتۋ, الەۋمەتتىك تولەمدەردى يندەكستەۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ – باستى نازاردا. ءبىر عانا مىسال, وڭىرلەردەگى اۋىز سۋ, جول, تۇرعىن ءۇي سياقتى قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋگە عانا 476 ملرد تەڭگە بولىنەدى. بۇل تاقىرىپتى جۋىردا عانا تالقىلاعان بولاتىنبىز. سونىمەن قاتار ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن سىناق بولعان قاڭتار وقيعاسىنىڭ سالدارىن جويۋ ماسەلەسى دە قامتىلدى. پرەزيدەنتىمىز 11 قاڭتاردا ماجىلىستە سويلەگەن سوزىندە كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ ءىس-ارەكەتىنە قاتىستى ءتيىستى قورىتىندى جاساۋدى تاپسىردى. سوعان سايكەس ولاردىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىگى مەن جابدىقتالۋىن ارتتىرۋعا قوسىمشا قارجى بولىنەدى. بۇل قاراجاتتىڭ ناتيجەلى ءارى ءتيىمدى جۇمسالۋىن قاداعالاۋ – ءبىزدىڭ, ياعني دەپۋتاتتاردىڭ باستى مىندەتى. بۇگىن بىرقاتار دەپۋتات تاراپىنان ۇكىمەتكە ءبىراز سىن-ەسكەرتپەلەر ايتىلدى. مينيسترلەر سونى نازارعا الىپ, ءتيىستى قورىتىندى جاساۋى قاجەت», دەدى پالاتا توراعاسى.
سونىمەن قاتار جالپى وتىرىستا ءماجىلىس دەۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بالانىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, ءبىلىم بەرۋ, اقپارات جانە اقپاراتتاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا سەنات ەنگىزگەن وزگەرىسكە كەلىسىمىن بەردى.
«سەناتتىڭ تۇزەتۋلەرى بالاعا زيان كەلتىرەتىن, تىيىم سالىنعان نەمەسە وزگە تۇردە تاراتىلۋى شەكتەلگەن اقپاراتتى ورنالاستىرۋعا جول بەرگەن ينتەرنەت رەسۋرستار مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ تەتىگىن وزگەرتۋگە باعىتتالعان. سەنات دەپۋتاتتارى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا بالاعا قاتىستى كيبەربۋللينگ فاكتىلەرى بويىنشا ساراپتاما جۇرگىزۋ ءتارتىبىن ايقىنداۋ جونىندە قۇزىرەت بەرۋدى, سونداي-اق ينتەرنەت-رەسۋرستارعا قول جەتكىزۋدى توقتاتا تۇرۋعا نەگىز رەتىندە كيبەربۋللينگ فاكتىلەرىن زاڭنامالىق تۇردە ايقىنداۋدى ۇسىندى. بۇل رەتتە زاڭ جوباسىنان ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ تىيىم سالىنعان اقپاراتقا قول جەتكىزۋدى شەكتەۋ ءتارتىبىن ايقىنداۋ جونىندەگى قۇزىرەتى الىپ تاستالدى. تۇتاستاي العاندا, سەنات ۇسىنعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ءماجىلىس ماقۇلداعان زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى مەن مازمۇنىن وزگەرتپەيدى», دەدى قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان دەپۋتات ءجاميلا نۇرمانبەتوۆا.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ مينيسترلەر كابينەتى اراسىنداعى ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە اسكەري-تەحنيكالىق جاردەم كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى.
