ەكونوميكا • 20 ءساۋىر، 2022

كتك: اپات سالدارى قانداي؟

249 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان مۇنايىن ەكسپورتتاۋدىڭ باستى مارشرۋتى – كاسپي قۇبىر جەلىسى كونسورتسيۋمىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا جابىلۋى ەل ەكونوميكاسىنا ۇلكەن تاۋەكەل تۋدىرىپ وتىر. رەسەي قارا تەڭىزدە تۇرعان داۋىل سالدارىنان قۇبىر جارىلدى دەپ مالىمدەدى. بالكي باسقا دا سەبەپتەرى بار بولار دەپ ءبىزدىڭ ويىمىز سان-ساققا جۇگىرەدى.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىزدە سوڭعى كۇندەرى تاۋلىكتىك مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيى 225 مىڭ توننانى قۇراعان. بۇل كتك تەرمينالىندا توتەنشە جاعداي بولعانعا دەيىنگى كورسەتكىشتەن 12 پايىزعا تومەن.

«تەڭىزشەۆرويل مۇنايدىڭ ءبىر بولىگىن – ايىنا 200-300 مىڭ توننانى اتىراۋ-سامارا ارقىلى جانە تەمىرجول تاسىمالى كومەگىمەن ايىنا 180 مىڭ توننانى باتۋمي پورتىنا جونەلتە باستادى. سونداي-اق «كتك-ك» جۇيەسىنەن مۇناي جەتكىزىلىمدەرىن قايتا بولۋگە بايلانىستى كومپانيا قاشاعان جانە قاراشى­عا­ناق كەن ورىندارىنان جەتكىزىلىمدەر­دىڭ ۇلعايۋىن كۇتۋدە. ساۋىردە «اتىراۋ-سامارا» باعىتى ارقىلى 157،4 مىڭ توننا دەڭگەيىندە قاراشىعاناق مۇنايىن، 60 مىڭ توننا قاشاعان مۇنايىن ەكسپورتتاۋ جوسپارلانعان. اتاسۋ-الاشانكوۋ ارقىلى 40 مىڭ توننا قاشاعان مۇ­نايى قىتايعا جىبەرىلمەك»، دەپ جازادى Energy Monitor.

ءساۋىردىڭ باسىندا قازاقستان كەن ورىندارى تاۋلىگىنە 192 مىڭ توننا مۇناي وندىرگەن جانە بۇل ناۋرىزدىڭ باسىنداعى كورسەتكىشتەن 25 پايىزعا تومەن. سول كەزدە ساراپشىلار «بۇل – قازاقستان سوڭعى كۇندەرى تاۋلىگىنە 420 مىڭ باررەل مۇنايعا از ءوندىرىپ جاتىر دەگەن ءسوز. دەمەك كۇن سايىن مۇنايدان تۇسەتىن 43 ملن دوللار ەكسپورتتىق تۇسىمنەن ايىرىلىپ وتىرمىز»، دەگەن ەدى.

ال قازىرگى 225 مىڭ توننا كولەمىندەگى ءوندىرىس – ءساۋىردىڭ با­سىن­داعىدان ءسال دە بولسا جوعارى. سوعان قارا­ماستان كۇنىنە كەمى 20-25 ملن دول­لار ەكس­پورتتىق تۇسىمنەن ايىرىلىپ جات­قا­نى­مىز بەل­گىلى.

مۇناي سالاسىنىڭ ماماندارى وسى ورايدا ۇلتتىق قور قاراجاتىن وڭدى-سولدى الا بەرۋدىڭ دە تاۋەكەلى جوعارى بولارىن ەسكە سالادى.

«بۇگىن (5 ءساۋىر – رەد) ۇكىمەت ەكونوميكانى قولداۋ ماقساتىندا ۇلتتىق قوردان قوسىمشا 1،6 ترلن تەڭگە الۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. قازىر قورداعى اقشا كولەمى – 55 ملرد دوللار. ۇكىمەت بيۋد­جەتتى مۇناي باعاسى باررەلىنە 90 دوللار، تەڭگە كۋرسى 460 كەزىندە قايتا قاراپ، وسىنداي شەشىم قابىلداپ وتىر. ەگەر مۇناي باعاسى بار­رە­لىنە 90 دوللاردان تومەندەپ كەتسە، وندا 2023 جىلى ۇلتتىق قورعا سۇيەنۋ ۇلكەن تاۋەكەل تۋدىرادى. ويتكەنى قور­دا­عى شەكتى تومەنگى قالدىقتىڭ ءىجو-گە قاتى­ناسى 30 پايىزدان كەم بولماۋى ءتيىس»، دەيدى.

مۇناي سالاسىنىڭ ساراپشىسى ابزال نارىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، ەگەر مۇناي باعاسى قازىرگى كۇيىندە ساقتالىپ قالسا، وندا ۇلتتىق قور جىلدى 0،2 ترلن تەڭگە تا­بىس­پەن اياقتايدى. «بىراق قورداعى قارجى كولەمى 2014 جىلعى 77 ملرد دوللار­دان 2022 جىلعى 56 ملرد دوللارعا دەيىن ازايعانىن ەسكەرسەك، قوردىڭ جىلدى كىرىس­پەن اياق­تايتىنىنا سەنۋ قيىن»، دەيدى ا.نارىمبەتوۆ.

وپتيميزمگە ەرىك بەرگىمىز كەلسە دە، بيىل شىعىن بولارى ايقىن. ياعني قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا، كتك-داعى اپات سالدارىنان قازاقستانعا كەلەتىن شىعىن مولشەرى 100-150 ملرد تەڭگە كولەمىندە ەسەپتەلەدى. «ەشكىم دە ءدال قازىر ناقتى تسيفردى ايتا المايدى. ءبارى اپات سالدارىن جويۋدىڭ قانشا مەرزىمگە سوزىلارىنا، ءارى قاراي سانكتسيالىق شارالاردىڭ بولۋ-بولماۋىنا بايلانىستى. ال نەگىزى شىعىن مولشەرى 100-150 ملرد تەڭگە مولشەرىندە باعالانىپ وتىر»، دەيدى مينيستر.

«تەڭىزشەۆرويل» وسى ايدا الدىن الا جوس­پارلانعان 23 پارتيانىڭ (2،6 ملن تەڭگە) ورنىنا 17 پارتيا (2،12 ملن تەڭگە) مۇ­ناي شىعارۋدى جوسپارلاسا، «قاشا­­عان» ەرتەرەكتە جوسپارلانعان 16 پارتيانىڭ (1،75 ملن تەڭگە) ورنىنا 12 پار­تيا (1،5 ملن تەڭ­گەگە تاياۋ) مۇناي­مەن شەك­تەلمەك. «قارا­شى­عاناق» تا اۋەل باستا جوس­پارلانعان 11 پارتيانى التاۋ­عا دەيىن قىسقارتپاقشى. ساي­كە­­سىنشە، «قارا­شىعاناق پەتروليۋم وپە­رەيتينگ­تىڭ» تابىسى 870 مىڭنان 715 مىڭ تەڭگەگە تومەندەيدى.

ا

ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس، «EQ»

ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بولات اقشو­لاقوۆ­تىڭ ايتۋىنشا، ەگەر كتك بيىل جۇ­مى­­سىن تولىق قالىپقا كەلتىرمەسە، قا­زاق­ستان مۇناي ءوندىرىسىن 2،5 ملن تون­نا­عا دەيىن كەمىتۋگە ءماجبۇر بولادى. ءمي­­نيستر­دىڭ ايتۋىنشا، تەرمينالداعى جۇمىسى بۇزىل­ماعان جالعىز ايلاق تاۋلىگىنە 110 مىڭ توننا قازاقستاندىق مۇنايدى تيەپ جاتىر.

سوڭعى كۇندەرى باعا ءبىرشاما ءوسىپ، Brent مۇنايى باررەلىنە 113 دوللارعا جەتتى. «قارا التىننىڭ» ەرەكشە ەكپىن­مەن قىم­بات­تاۋىنا ليۆياداعى اسا ءىرى اش-شا­رارا كەن ورنىنداعى مۇناي ءون­دى­­رى­سىنىڭ توقتاۋى (ەلدەگى ساياسي دە­مون­س­تراتسياعا بايلانىستى) سەبەپ بولدى. الايدا ساراپشىلار الەمدىك با­عا­­نىڭ ءوسۋى قازاقستان ءۇشىن قۋانىش ەمەس، ءبىز تاپ قازىر ەكسپورت اعىندارىن ار­تا­راپ­تان­­دىرۋعا باسا ءمان بەرۋىمىز كەرەك­تىگىن اي­تادى.

«قازىر قازاقستان تاۋلىگىنە 300 مىڭ باررەل مۇنايدى ەكسپورتتاي الماي وتىر. تۇرىكمەنستان مەن ازەربايجان كەزىندە وزدەرىنىڭ ەكسپورتتىق لوگيستي­كا­سىن ءساتتى ديۆەر­سيفيكاتسيالاي الدى. بۇل ەكى ەلدە دە ءۇش-ۇشتەن باعىت بار. قازىرگى جاعدايدا باياعى ءوندىرىس كولەمىن ساقتاپ قالۋ مۇم­كىن ەمەس. ساتىلىم كو­لە­مى «اتىراۋ – سا­ما­را» مۇناي قۇبىرى ارقىلى ۇلعايدى. بىراق بۇل جەردە دە كەم­شىلىك بار. ويتكەنى ەلىمىز كتك ار­قىلى باررەلىنە 100 دوللاردان جوعا­رى ساتىلاتىن CPC Blend ماركاسىن ساتسا، «اتىراۋ – سامارا» ارقىلى قازاق­ستاندىق مۇناي رەسەيلىك Urals مۇنايى­مەن ارا­لاس­تىرىلعان قوسپا رەتىندە ساۋ­دا­لا­نادى. تيىسىنشە باعاسى باررەلىنە 35 دوللاردان تومەن بولادى. ياعني بار­رەل­دىك كوەففيتسيەنتكە بايلانىستى دا شىعىندار تۋادى»، دەيدى Energy Analytics تەلەگرام-كانالىنىڭ اۆتورى، مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ساراپشىسى ابزال نارىمبەتوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، قازاق مۇنايىن قىتاي، ازەربايجان، ەگەر سانكتسيالار الىن­سا يران ارقىلى دا ساتۋعا بولادى.

«نارىقتاعى قازىرگى باعادان مولىنان تابىس تاۋىپ، ونى ماڭىزدى تاپسىرمالاردى شەشۋگە جۇمساعان جاقسى ەدى. الايدا تۋىنداعان كۇردەلى احۋال كەزىندە قازاقستان جەدەل تۇردە ءوزىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلارىن ىسكە اسىرا باستاۋى ءتيىس. ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيامەن اينالىساتىن بالكىم جەكە ءبىر ورگان قۇرىلۋى قاجەت شىعار. بىزدە ءارتاراپتاندىرۋ جوسپارى، بىرنەشە جىلعا جوسپار، ۇزاق مەرزىمدى، ورتا مەرزىمدى جانە قىسقا مەرزىمدى جوسپارلار بولۋى ءتيىس»، دەيدى ول.

«قازترانسويل» ءساۋىر ايىندا قا­شا­عان جانە قاراشىعاناق كەن ورىندارىندا وندىرىلەتىن مۇ­نايدى ەكسپورتتاۋ كولە­مىن ارتتىرا­تى­نىن مالىمدەدى. «اتاسۋ – ­الا­شان­­­كوۋ» ارقىلى قىتايعا قاراي 40 مىڭ توننا مۇناي تاسىمالدانسا، «وزەن – اتىراۋ – سامارا» مارشرۋتىمەن رە­سەيگە 214،7 مىڭ توننا مۇناي جەت­كىزىل­مەك. قىتايداعى ەپيدەميالىق احۋال­دىڭ تۇراقتالا باستاۋى جانە ەۋرو­­وداق ەلدە­رى­نىڭ رەسەيلىك مۇنايدان تۇ­بە­­­گەيلى باس تارتۋىنىڭ مۇمكىن ەكەنى مۇ­ناي باعاسىن ءارى قاراي وسىرە تۇسۋگە سەبەپ بولماق. قازىر ەۋرو­وداق بانك سەكتورى، ونىڭ ىشىندە «سبەر­­بانككە» جانە رەسەيدىڭ مۇناي جەت­كى­زۋ ىسىنە (رەسەي مۇ­نا­يىنا تولىق ەمبارگو جاريالانۋى مۇم­كىن) قاتىستى سانك­تسيالاردىڭ التىنشى پاكەتىن ازىرلەپ جاتىر.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى قالاسى «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:28

ۇقساس جاڭالىقتار