كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
نەگە وقي باستاعاننان بىردەن وسى وي ەسكە ءتۇستى ەكەن دەيسىز عوي؟ ويتكەنى جارلىقتا بيۋروكراتيادان ارىلتۋدىڭ ايقىندالاتىن قاعيداتتارى قاتارىندا ءماننىڭ نىساننان باسىمدىعى الدىمەن كورسەتىلگەن. بۇل ارقىلى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ بويىنشا اتقارىلاتىن جۇمىس نىسانىنان سودان شىعاتىن ناقتى جانە ولشەنەتىن ناتيجەنىڭ باسىم بولۋى كوزدەلىپ وتىر. سانا ارقىلى سارالاناتىن ىشكى مازمۇن سىرتقى تۇردەن, تىسقى پىشىننەن كەيىنگە قويىلىپ جاتاتىن جاعداي مەملەكەتتىك اپپاراتتا از كەزدەسپەيدى. مۇنى پارتيانىڭ ورتالىق كوميتەتىندە, پرەزيدەنتتىك اكىمشىلىكتە توعىز جىل جۇمىس ىستەگەندە, مينيسترلىككە باسشىلىق جاساعاندا تالاي كورگەنبىز. اپپاراتتا كىم جاقسى قىزمەتكەر سانالاتىن؟ قاعازدى جىپ-جىلماعاي جازاتىندار, ارىز-شاعىمداردى تەز «جابا» الاتىندار, قۇجاتتاردى ۋاقتىلى قاراپ ۇلگەرەتىندەر. قازىر دە بارلىق دەڭگەيدەگى اپپارات قىزمەتكەرلەرىنىڭ باسىم بولىگى تەك تاپسىرمامەن وتىراتىندار, ايتقان شارۋانى عانا ىستەيتىندەر, ءوز بەتىمەن ماسەلە زەرتتەمەيتىندەر, باستاما كوتەرمەيتىندەر ەكەندىگىنە كۇماندانۋدىڭ كەرەگى جوق. قۇجاتتار قۇشاعىندا تۇنشىعا ءجۇرىپ, ولاردىڭ مۇنداي ىسپەن تۇبەگەيلى اينالىسۋعا مۇمكىندىگى دە قالمايدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعى بويىنشا ۇكىمەتكە وزەكتى سىن-قاتەرلەرگە, فورس-ماجورلىق ءمان-جايلارعا جانە داعدارىستىق جاعدايلارعا جەدەل دەن قويۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ قۇزىرەتتەرىنىڭ, فۋنكتسيالارى مەن وكىلەتتىكتەرىنىڭ ءبىرازىن مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرۋ جۇكتەلىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى «سۋپەرپرەزيدەنتتىك» باسقارۋ نىسانىنان بوي تارتا باستاۋدىڭ قيسىندى جالعاسى. ەندىگى جەردە ء«بارىن پرەزيدەنت شەشەدى» دەپ اۋىز اشىپ وتىرۋ بىلاي تۇرسىن, ء«بارىن ۇكىمەت بىلەدى» دەپ تاپسىرما كۇتۋمەن ءجۇرۋدىڭ دە كۇنى وتە بەرۋگە ءتيىس. ۇكىمەتتىڭ ءبارىن ءدال ءبىلۋى ءۇشىن, پرەزيدەنتتىڭ ءبارىن دۇرىس شەشۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ دەربەستىگى مەن دەربەس جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى كەشەگى جارلىق. بۇل ءۇشىن اپپاراتتاعى ءار قىزمەتكەردىڭ شەشىمدەر قابىلداۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن جەدەلدىگىن الدىمەن ويلاۋى, ۇيىمداستىرۋشىلىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋى, باسقارۋشىلىق جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋى, جۇمىستىڭ ءادىسى مەن تاسىلدەرىن ۇزدىكسىز جەتىلدىرۋى قاجەت. پارلامەنت دەپۋتاتى رەتىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وسى شەشىمىمەن ۇكىمەتتىڭ نورما تۇزۋشىلىك پروتسەستەرىنىڭ كەشەندى رەينجينيرينگىن قامتاماسىز ەتۋ, ولاردىڭ مەرزىمىن ەكى ەسە قىسقارتۋ مىندەتتەلگەنىن دە رازىلىقپەن ايتۋعا ءتيىسپىز. قوعام كۇتىپ وتىرعان, ۋاقىت تالاپ ەتىپ وتىرعان, ياعني كوكەيكەستى ماسەلەلەر بويىنشا جىلدام جاسالۋعا ءتيىستى زاڭنامالىق جوبالاردىڭ جىلداپ جاسالىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس.
جارلىق تاقىرىبىنداعى «بيۋروكراتيادان ارىلتۋ» دەگەن تىركەسكە قاراپ, بيۋروكراتيانى تاپ ءبىر جەكسۇرىن ۇعىم سياقتى جاداعاي ءتۇسىنۋدىڭ دە ءجونى جوق. كەڭسە بيلىگى – اپپارات كومەگىمەن اتقارىلاتىن باسقارۋ جۇيەسى. بيۋروكراتيا دەگەنىمىز حالىقتىڭ مەملەكەت قىزمەتىن الۋىنىڭ بەلگىلى ءبىر تارتىپكە كەلتىرىلۋى. بيۋروكراتياسىز مەملەكەت بولمايدى, ونسىز ەل دامي المايدى. سپەرانسكي ومىردەن وتكەندە گازەت قازاناماسىنىڭ تاقىرىبى «رەسەي بيۋروكراتياسىنىڭ نۇرشىراعى ءسوندى» دەپ قويىلعانى, ماكس ۆەبەردىڭ بيۋروكراتيانى ۇيىمدىق ماقساتقا جەتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى ءتاسىلى دەپ تانىعانى سوندىقتان ەدى. بۇل اراداعى تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى بيۋروكراتيانىڭ وزىندە ەمەس, بيۋروكراتياشىلدىقتا. نەگىزگى ماسەلە كەڭسە بيلىگىن تار ايادا تۇسىنەتىن, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ قالاي اتقارىلعانىنان گورى قايتىپ اتقارىلعانىن كوبىرەك قامدايتىن تورەشىلدىكتىڭ تىنىسىن تارىلتۋعا, اپپاراتتىڭ قىزمەتىن قاعازباستىلىقتان ارىلتۋعا, جاندى, ناقتى ىسكە بۇرىلۋعا تىرەلىپ تۇر. وسى ورايدا پاندەميا كەزىندەگى جۇمىستى ۇيىمداستىرۋدان العان ءبىر تاعىلىم, ياعني بۇرىنعى بىتپەيتىن دە قويمايتىن جينالىس, وتىرىس, دوڭگەلەك ۇستەل, ءماجىلىس, كەڭەس, كونفەرەنتسيا, ءماسليحات, القا اتاۋلىنى مۇمكىن بولعانىنشا ونلاين پىشىنگە اۋىستىرۋ, ءجوندى-ءجونسىز ساپىرىلىسقان ءىسساپارلاردى بارىنشا قىسقارتۋ, ادامنىڭ التىن ۋاقىتىن اياۋ, قايران قاعازدى ۇنەمدەۋ سياقتى ماسەلەلەردى دە كەشەندى كۇيدە قاراستىرۋدىڭ ارتىعى جوق.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
