ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
2020 جىلى بەلارۋس ەلىندە ماسەلە تۋىنداسا, قازاقستان 2022 جىلدىڭ باسىندا «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسىن باستان وتكەردى. سونىمەن قاتار ەكى ەلدە دە ەكونوميكالىق جانە ساياسي سيپاتتاعى بىرقاتار وبەكتيۆتى ىشكى سەبەپ تولقۋلاردىڭ نەگىزىنە اينالدى. سول سەبەپ-سالدارلاردى جويۋ, ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جۇيەنىڭ قالىپتاسقان تاجىريبەسىن وزگەرتۋ قوعام مەن مەملەكەتتى تۇراقتاندىرۋدىڭ قاجەتتى شارتىنا اينالعانى ءمالىم. بەلارۋس رەسپۋبليكاسىندا ساياسي جۇيەنى رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى سوڭعى بىرنەشە جىل ىشىندە ىسكە استى. ال داعدارىس 2020 جىلى شارىقتاۋ شەگىنە جەتتى. كوپتەگەن ديالوگ الاڭدارىندا جوسپارلانعان رەفورمالارعا قاتىستى قوعامدىق تالقىلاۋلاردىڭ جاندانۋى وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا ەلدە رەفەرەندۋم وتكىزۋگە جانە كونستيتۋتسيانىڭ جاڭارتىلعان نۇسقاسىن قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەردى. وندا بەلارۋس مەملەكەتىنىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك جۇيەسىن جاڭعىرتۋ تۋرالى ۇسىنىستار كورىنىس تاپتى. ناتيجەسىندە, بەلارۋس ەلىندە كۇشتى پرەزيدەنتتىك بيلىگى بار ارالاس جۇيەدەن («سۋپەرپرەزيدەنتتىك» رەسپۋبليكا) مەملەكەت باسشىسىنىڭ دا, پارلامەنتتىڭ دە, سونداي-اق زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت بيلىگىنىڭ, وزگە دە ورگاندارىنىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروتسەستەرگە تەڭەستىرىلگەن ىقپالى بار ارالاس جۇيەگە كوشۋ باستالدى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ايتقان ۇسىنىستار دا قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسىن كۇشتى پرەزيدەنتتىك بيلىكتەن ءتۇرلى دەموكراتيالىق وكىلدىك جۇيەسىنە كوشۋ ارناسىندا قايتا قۇرۋعا باعىتتالعان. پارتيالىق جۇيەنى جوسپارلى جاڭعىرتۋ جانە دەموكراتيالاندىرۋ, تىركەۋ شەگى مەن پارتيالاردىڭ وڭىرلىك وكىلدىگىن تومەندەتۋ, پرەزيدەنت پەن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ اتقارۋشى تارماعىنىڭ باسشىلارىنا ءوز وكىلدىگى كەزىندە پارتيالىق ۇيىمنىڭ مۇشەسى بولۋعا تىيىم سالۋ, سايلاۋ جۇيەسىن تازا پروپورتسيونالدى جۇيەدەن, ارالاس پروپورتسيونالدى-ماجوريتارلى جۇيەگە وزگەرتۋ – وسى وزگەرىستەردىڭ بارلىعى الەۋمەتتىك توپتاردىڭ مۇددەلەرىن ءبىلدىرۋ مۇمكىندىگىن كۇشەيتۋگە ءتيىس. ايتپاقشى, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىندا دا ماجوريتارلىقتان ارالاس سايلاۋ جۇيەسىنە كوشۋ مۇمكىندىگى بەلسەندى تالقىلاندى, بۇل ءبىزدىڭ ساياسي جۇيەلەرىمىزدى وزگەرتۋدىڭ تاڭدالعان جولىنىڭ دۇرىستىعىنىڭ كورسەتكىشى ەكەنى راس.
قازاقستان ءۇشىن ءسوزسىز ارتىقشىلىق ارينە, پرەزيدەنت بيلىگىنىڭ بەدەلى مەن زاڭدىلىعىنا قاۋىپ توندىرەتىن سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن تومەندەتۋگە ۇمتىلۋ بولىپ تۇر. بۇل باعىتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاقىن تۋىستارىنا مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىندا جانە مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردىڭ باسشىلىعىندا رەسمي لاۋازىمداردى اتقارۋعا زاڭمەن تىيىم سالۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قۇپتاۋعا بولادى. كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرۋ تۋرالى شەشىم دە ماڭىزدى جاڭالىق. بەلارۋس ەلىندە مۇنداي ينستيتۋت ۇزاق ۋاقىت جۇمىس ىستەدى, بىراق جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار بارىسىندا ونىڭ ءرولى كۇشەيتىلىپ, ازاماتتار وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن وسى ورگانعا تىكەلەي جۇگىنۋگە قۇقىلى بولدى. كورىپ وتىرعانىمىزداي, قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىعىنا كەپىلدىك بەرۋ تۇرعىسىنان ۇقساس كوزقاراس قازاقستاندا دا بار.
مەملەكەتتىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىمىن وزگەرتۋ سالاسىنداعى شەشىمدەر, ءماسليحاتتاردىڭ جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندار رەتىندەگى ءرولىن كۇشەيتۋ ازاماتتارعا دەگەن قامقورلىقتىڭ كورسەتكىشىنە اينالماق.
وسىلايشا, قازاقستان مەن بەلارۋس ەلدەرى الدىندا تەڭ دارەجەدە تۇرعان XXI عاسىردىڭ سىن-قاتەرلەرى ەكى ەلدە دە داعدارىس قۇبىلىستارىنا رەاكتسيا رەتىندە باستالعان ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ بارىسىندا وتە ۇقساس شەشىمدەردى ومىرگە اكەلدى. بۇل داعدارىستى ەڭسەرۋدە تاڭدالعان جولدىڭ دۇرىستىعىن راستايدى.
الەكسەي بەلياەۆ,
بەلارۋس مەملەكەتتىك ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتى ماگيسترلىك دايىندىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى,
ساياساتتانۋشى
