جالقىنى تانىماي جالپىنى تاني المايتىندىعىمىزدى ق. ومىراليەۆ: «ارينە, بۇل جولدىڭ ءوزى ادەتتەگى داڭعىل جول دا ەمەس, وتە قيىن جول. قيىن بولاتىنى – اباي سياقتى ءبىرىنشى وبەكتىنىڭ ءوزى اۋىر جول, وسى جولدى وزگە ادىسپەن, وزگە ءبىر فورمامەن زەرتتەپ, سۋرەتتەپ شىققان, بىرىنە – ءبىرى بايلانىستى, وزەكتەس, شارتتاس تاعى ءبىر قوس جول – اۋەزوۆتەي ءىرى زەرتتەۋشى, ۇلى سۋرەتكەر سالعان ەكىنشى جول بار. مەكەمتاس وسى جولداردى ەركىن, تالىقپاي ءوتىپ كەلىپ وتىر. وسى جولدا ءوزى دە ابايتانۋ سالاسىنان كەلىپ بارىپ مۇحتارتانۋ جولىن باستاعان. ءبىز وسى جولدا اۆتورعا ءسات ساپار تىلەيمىز» [1] – دەپ, اتاپ كورسەتەدى. مىنە, وسى جولدان ساكەنتانۋدا وزىندىك ءىز قالدىرعان س.قيراباەۆ, ر.نۇرعالي سىندى زەرتتەۋشىلەر وتە ءبىلدى.
جالپىعا ايان, ءحىح عاسىردىڭ سوڭى مەن حح عاسىردىڭ العاشقى 30 جىلى ساكەن سەيفۋلليننىڭ ءونىمدى ەڭبەك ەتكەن شىعارماشىلىق التىن كەزەڭى بولىپ, ءارى اقىننىڭ قازاق ءرومانتيزمىن دامىتۋعا وزىندىك ۇلەس قوسقان شاقتارىنان حابار بەرەدى. قازان توڭكەرىسىنەن كەيىنگى ون جىلدىقتاردىڭ ادەبيەتىن تانۋ, كەي تۇستا ساكەندى تانۋدان باستاۋ الىپ وتىراتىنى جاسىرىن ەمەس. ساكەنتانۋدى ادەبي اينالىسقا ەنگىزۋ قازاق ادەبيەتتانۋىندا حۋرششەەۆ جىلىمىعىنان باستاۋ العان بولسا, وسى سالادا ەرەن ەڭبەك ەتكەن عالىمداردىڭ ەكىنشى ءىرى تابىسى – بيبليوگرافيالىق كورسەتكىشتەر ارقىلى ساكەنتانۋدىڭ قالاي باستالىپ, قالاي دامىعانىن, قالاي جەكە ادەبي ءىلىم رەتىندە دارالانىپ شىعۋىن كورسەتىپ, ساكەنتانۋدىڭ تاريحىن جاساي الدى. وسىدان كەيىن ادەبيەتىمىزدىڭ ەڭ سوڭعى قول جەتكىزگەن تابىستارى نەگىزىندە جالپى ۇلتتىق دەڭگەيدە ساكەن سەيفۋللين مۇرالارى ءتۇرلى اسپەكتىدە زەردەلەنە باستادى.
ال, بۇل باعىتتىڭ بەلدى وكىلى, س.سەيفۋللين ەڭبەكتەرىن جۇيەلى زەرتتەۋگە ۇلكەن ۇلەس قوسقان عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ادەبيەتتانۋ عىلىمىنا زور جەتىستىك اكەلگەن تۇرسىنبەك كاكىشەۆ ەكەندىگى داۋ تۋعىزبايدى.
اقىن 1955 جىلى اقتالعاننان كەيىن ساكەنتانۋشىلار ە.ىسمايىلوۆ, ت.كاكىشەۆ قۇراستىرعان «ساكەن سەيفۋللين» ادەبيەتتەردىڭ كورسەتكىشى 1965 جىلى جارىق كوردى. وسى ەڭبەكتىڭ بارلىعى بىزدەگى مۋزەي قورىندا ساقتالعان.
وسى ورايدا, كەمەڭگەر عالىمىنىڭ نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ قاق تورىندە ورنالاسقان س.سەيفۋلليننىڭ مۇراجايىنا سىڭىرگەن ۇشان-تەڭىز ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ وتكەن دۇرىس. ەڭ الدىمەن ت.كاكىشەۆ مۇراجاي قورىنداعى قۇندى ەڭبەكتەردىڭ تولىعىپ, ەكسپوزيتسياسىنىڭ مازمۇنىنىڭ كەڭەيۋىنە ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەندىگىن بولە-جارا ايتۋعا ءتيىسپىز. س.سەيفۋلليننىڭ جان جارى گۇلباھراممەن سۇحباتتاسىپ, اقىننىڭ ەكەۋارا جازىسقان حاتتارىن, تۇتىنعان زاتتاي قۇندى جادىگەرلەرىن بىزدەگى مۇراجاي قورىنا العاش تابىستاعان دا جان ەدى. مۇراجاي اشىلعاننان بەرى عىلىمي كەڭەستىڭ مۇشەسى رەتىندە قاشان ومىردەن وتكەنشە عىلىمي جوبالار جاساۋعا باعىت-باعدار, اقىل-كەڭەس بەرىپ كەلدى. جالپى زەردەلى عالىم س.سەيفۋللين مۇراجايىنىڭ قورىنا قۇجاتتاي-زاتتاي 100-گە تارتا قۇندى جادىگەر وتكىزىپ ۇلكەن ازاماتتىق جاساپ كەتتى. ناتيجەسىندە 1936 جىلى ساكەن سەيفۋللين شىعارماشىلىعىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان العاشقى بيبليوگرافيالىق كورسەتكىش جارىققا شىقتى. بۇگىندە استاناداعى ساكەن سەيفۋللين مۋزەيى – ەلىمىزدەگى ەلەۋلى مۋزەيلەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ونىڭ سەبەبى مۋزەيدىڭ ەلوردادا ورنالاسقاندىعىندا عانا ەمەس, جۇدىرىقتاي جۇمىلعان ۇجىمنىڭ وتىز جىلدىق عۇمىرىنداعى ۇزدىكسىز ەڭبەكتەنۋدە بولسا كەرەك. ەڭبەكتەنۋشى مۋزەي قىزمەتكەرلەرى بولعانمەن, قىزۋ جۇمىسقا قىزىقتى تاقىرىپتاردىڭ وزەگى ساكەننىڭ قازاققا سىڭىرگەن ەڭبەگىندە.
ساكەن – اقىن, جازۋشى رەتىندە ادەبيەتتىڭ بارلىق جانرىنا قالام تارتىپ قانا قويماي, قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىن دا تۇگەندەۋگە اتسالىسقان تۇلعا ەكەندىگىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. ونىڭ ۇستىنە كۇندەلىكتى تەز ويلاپ, تەز تۇجىرىم جاساپ, جەدەل جازۋدى تالاپ ەتەتىن مەرزىمدى باسىلىمداردان «ات-تونىن الا قاشپاي», قايتا تىعىز بايلانىستا بولۋى قازاققا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسى ەدى. تاريحى تەرەڭ قازاق ۇلتى «قىرعىز» دەپ اتالىپ جۇرگەندە «قازاقتى قازاق دەيىك, قاتەنى تۇزەتەيىك» دەپ جارياعا جار سالعان نامىستى ۇلدىڭ باتىل قادامىن حح عاسىردىڭ باسىنداعى قاي قازاق قايتالاي الدى؟
قازاققا قازاق اتىن قايتارعان ساكەندەي ۇلى تۇلعاعا قازاقتىڭ ءاربىرى تاعزىم ەتۋگە لايىق ەمەس پە؟!.
بۇگىنگى كۇنى كورنەكتى اقىن نەسىپبەك ايت ۇلى باسقارىپ وتىرعان مۇراجاي قىزۋ ەڭبەك ۇستىندە. جىل ارالاتپاي كىتاپ شىعارادى, ساكەننىڭ جازعان ەڭبەكتەرىن عىلىمي كەڭەسكە سالىپ, زەرتتەلۋىن, عىلىمي اينالىمعا ءتۇسۋىن ءجىتى قاداعالايدى. ەلورداعا گۋمانيتارلىق عىمىلمدا جۇرگەندەردىڭ باسىن قوسىپ, ساكەن باستاعان ءىستى ارۋاقىتتا قىزۋ تالقىلاپ, ساكەنتانۋ عىلىمىن ءبىر ۋاقىت تا دامىلداتپايدى. ونىڭ ناقتى دالەلى – «تار جول, تايعاق كەشۋ» رومان-ەسسەسىنە تەكستولوگيالىق تالداۋ جاسالىپ, «سىرساندىق» سەرياسىنىڭ ءىىى تومى بولىپ جارىق كوردى. ساكەنگە قاتىستى شارالار كۇن سايىن ەسەلەي تۇسۋدە. بۇگىنگى كۇنى ەلباسىنىڭ ارنايى تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «رۋحاني جاڭعىرۋدى» ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ساكەن سەيفۋللين مۇراجايىنا قاتىستى 1988 جىلى-اق باستاپ بەرگەن. ەلباسىنىڭ سول باستاماسى ۇزدىكسىز جۇمىس ۇستىندە. سودان بەرگى مۇراجايدىڭ وتىز جىلىنىڭ ءاربىر كۇنى ساكەن توڭىرەگىندەگى ءىس-شارالارمەن ءورىلىپ وتىر. ەندى مىنە دۇركىرەتىپ اقيقىن اقىن, بەدەلدى قوعام قايراتكەرىنىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويىن كەڭ كولەمدە اتاپ وتۋگە كۇش سالىپ جاتىر.
ءبىز ساكەن رومانتيزمىنە قاتىستى ءوز ويىمىزدى وسى شاعىن ماقالاعا ارقاۋ ەتپەكپىز.
ق. مۇحامەتقان ۇلى حح عاسىر باسىنا دەيىن قازاق ادەبيەتى شىعىستىق نەگىزدە عانا دامىپ كەلسە, ەندى اباي ۇلگىسىمەن ەۋروپادان ۇيرەنۋ ءداۋىرى باستالعاندىعىن ءسوز ەتەدى. وسى شاقتا قازاق قالامگەرلەرى ءتۇرلى رومانتيكالىق اعىمداردى ومىرگە اكەلدى. ەكى ەرەكشە رومانتيك اقىن ساكەن مەن ماعجان باتىس پەن شىعىستان ۇلگى الۋدى دوعارىپ, ۇلتتىق ناقىشتاعى الاشتىق رومانتيكالىق الەمدى تۋعىزدى.
حح عاسىر باسىنداعى قازاق ءرومانتيزمنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن, باسقا ەلدەردىڭ رومانتيكتەرىمەن ۇقساستىقتارىن تانىپ ءبىلۋ جولىندا جاسالعان سونى ىزدەنىستەر[2] لەگى كوڭىلدى قۋانتادى. بىزدە, وزىمىزشە, وسى ءبىر رومانتيكالىق ادەبيەتىمىزدى ساكەنگە قاتىستى جاڭاشا زەردەلەۋگە تالپىنىس جاساۋعا تىرىستىق.
وتاندىق ادەبيەتتانۋ عىلىمىندا ءتۇرلى باعىتتار مەن اعىمدار, كوركەمدىك ءادىس – تاسىلدەر ماسەلەسى توڭىرەگىندە كوكەيكەستىلىك زەرتتەۋشىلەر نازارىن ءالى كۇنگە وزدەرىنە اۋدارىپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە قازاق ادەبيەتىندەگى, اسىرەسە, ليريكاداعى ءار داۋىردەگى ءرومانتيزمنىڭ دامۋى كۇردەلى دە, جۇيەلى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. ادەبيەتىمىزدەگى ساكەن نەگىزىن سالعان توڭكەرىسشىل رومانتيزم دامۋىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن ءداستۇر جالعاستىعى ءوز كەزەگىندە ءسوز ەتىلۋدە.
ء حىح عاسىردىڭ سوڭعى شيرەگى مەن حح عاسىر باسىنداعى قازاق ادەبيەتىندەگى رومانتيزم ءوزىنىڭ مازمۇنىنا قاراي:
1.توڭكەرىسشىل نەمەسە ىلگەرىندى;
2.الەۋمەتتىك – كونسەرۆاتيۆتىك;
3.ەلەگيالىق – فيلوسوفيالىق
4.ءدىني - وسيەتشىل;
5.يندۆيدۋالدىق رومانتيزم بولىپ كەلەتىن قازاق ادەبيەتىندەگى بۇل اعىمدارىن زەرتتەۋ كۇردەلى, ءارى زەرتتەۋشىسىن كۇتىپ جاتقان قىزعىلىقتى پروبلەما[2,64]. قازان توڭكەرىسىنەن كەيىنگى الما – عايىپ كەزەڭدە وسى شىعارماشىلىق ءتۇر ادەبيەتىمىزدە جەتەكشى رولگە يە بولدى. ءبىزدىڭ بۇعان الىپ – قوسارىمىز, ساكەندە ۇشىراساتىن ازاماتتىق, پسيحولوگيالىق رومانتيزم. رومانتيزم اعىمدارىنىڭ قيلى بەلگىلەرىن وسى كەزەڭدە ادەبي عۇمىر س.سەيفۋلليننەن جولىقتىرامىز. ءىلياس پەن ساكەن رومانتيكالىق ونەر ءتۇرىن ءوز شىعارماشىلىعىندا نەعۇرلىم مولىنان پايدالاندى.
حح عاسىرداعى ورىس رومانتيزمىنە جاسالعان ۋ.ر.فوحت جانە ە.ا.مايمين كلاسسيفيكاتسياسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, قازاق ءرومانتيزمىن بىلايشا بولۋگە بولاتىن سياقتى:
- ازاماتتىق رومانتيزم: ا.بايتۇرسىنوۆ, م. دۋلاتوۆ ت.ب.
- رەۆوليۋتسيالىق رومانتيزم: س.سەيفۋللين, ءى. جانسۇگىروۆ ت.ب.
- فيلوسوفيالىق رومانتيزم: م. كوپەي ۇلى, عۇمار قاراش ت.ب.
- پسيحولوگيالىق رومانتيزم: س.تورايعىروۆ, ب. كۇلەەۆ ت.ب.
- سينتەتيكالىق رومانتيزم: اباي مەن شاكارىم.
بولمىس پەن ارمان اراسىنداعى قارسى تۇرۋشىلىق ءرومانتيزمنىڭ ەلەۋلى ءمانىن اشىپ, ونىڭ پافوسىنداعى تەرەڭدىكتى ايىرادى. رومانتيكتەر تەكتەن – تەك ەسكىشە ءومىر سۇرۋگە, ەسكىشە ويلانۋعا قارسى شىقپايدى. شىنايى, ولار قابىل المايتىن بولمىسقا ءرومانتيزمدى / ءار ءتۇرلى تۇرپاتتا, تۇرلىنشە ۇعىلاتىن /, «جوعارعى», پوەتيكالىق بولمىستى قارسى قويادى.
البەتتە, وسىنداي بولمىس يدەالىنىڭ قارسى تۇرۋشىلىعى تەك قانا رومانتيكالىق سانا مەن رومانتيكالىق ونەردىڭ نىشاندارى بولىپ تابىلمايدى. سونىمەن بىرگە باسقا باعىتتا جازاتىن سۋرەتكەرلەرگە دە ءتان ەرەكشەلىك, ال بۇل رومانتيزمدە ايىرىقشا, ءبىرىنشى دارەجەدەگى مانگە يە. «ارمان مەن شىندىق» انتيتەزاسى رومانتيكتەر ءۇشىن جەمىستى بولىپ, رومانتيكتىڭ كوركەمدىك الەمىن قۇرىپ, ءبىر مەزەتتە ءارى باستى يدەولوگيالىق, ءارى باستى ەستەتيكالىق پرينتسيپ بولىپ تابىلادى.
«شىندىق پەن ارمان» انتيتەزاسى – رومانتيكالىق ونەر ءتۇرىنىڭ تەك قانا سيپاتى مەن نىشانى عانا ەمەس, ونى ادەبي باعىت رەتىندە ومىرگە اكەلگەن باستاۋ كوزى. رۋحاني جانە ماتەريالدىق ناقتى شىندىقتى جوققا شىعارۋ ءرومانتيزمنىڭ ەرەكشە باعىت رەتىندەگى الەۋمەتتىك – دۇنيەتانىمدىق العىشارتى بولىپ تابىلادى.
رومانتيكالىق ونەر ءتۇرى بەلگىلى ءبىر ءداۋىردىڭ شەڭبەرىندە تۇيىقتالىپ قالمايدى, قايتا وتكەنگە اراعا ۋاقىت سالىپ, قايىرا ءبىر سوعىپ وتىرادى دەگەن تۇجىرىم جاساعانىمىز ورىندى. وسىلايشا سۋرەتكەرلەر تاراپىنان وزدەرى تاڭداپ العان ونەر ءتۇرىنىڭ تابيعاتىنا, ەستەتيكالىق سۇرانىسىنا وراي رومانتيزمگە دەگەن كوركەمدىك قاجەتتىلىك جاڭادان, قايتادان تۋىنداپ وتىرادى.
وسىعان بايلانىستى كوركەمدىك جاڭالىق پايدا بولادى, بىراق ول ۇلتتىق سالت – سانادا بۇرىنان بار تۇسىنىكتەردىڭ (ساكەننىڭ «دومبىرا», «تۇلپار» ت.ب. رەۆوليۋتسيالىق سيمۆولدارى) ەل ومىرىندەگى قالىپتاسقان جاڭا جاعدايعا وراي قايىرا جاڭعىرۋى بولىپ تابىلادى. قالىپتاسقان كوركەم ۋاقىت پەن شارتتى كەڭىستىكتى يگەرۋگە لايىقتى ىزدەنىس جولىندا كەيدە سۋرەتكەر رومانتيكتەرىمىزدى بۇرىننان بار بەينەلىلىك قۇرالدارى وزدەرىنە ىنتىق ەتسە, كەيدە ساكەن داستۇرىندەگى رومانتيكالىق تۇلعالانۋ ءوز ىرقىنا تارتقانىمەن, ءاردايىم قالامگەردىڭ پوەتيكالىق تاڭداۋىن ايقىنداۋدا ونىڭ قوعامدىق ۇستانىمى, ەستەتيكالىق ءپرينتسيپى, ءومىر تاجىريبەسى جەتەكشى ءرول اتقاراتىنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.
شىندىق ومىردەگى جاعدايلار رومانتيكاسى كەڭەس قازاق ءرومانتيزمىنىڭ پايدا بولۋىنا سەبەپشى بولدى. قازان توڭكەرىسىنەن كەيىنگى ءداۋىر جانە ازامات سوعىسى ونەردە وتە كۇشتى رومانتيكالىق سەرپىلىس تۋدىردى. قوعام تۋدىرعان جاڭا ادام تەبىرەنىسىن بەينەلەۋ, شىندىق ومىرگە نازار سالىپ, وقيعالار مەن وكتيابر قاھارماندارىن دارىپتەۋ ەتەك الدى. وتكەن عاسىر باسىندا پايدا بولعان ۇلتتىق رومانتيزم جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلىپ, ءوز ءومىر ءسۇرۋىن جالعاستىردى.
سۋرەتكەر يدەالى, ونىڭ قوعامدىق يدەالمەن بىتە قايناسۋى كەز كەلگەن شىعارمادا توبە كورسەتسە دە, ونىڭ وسى بوي كورسەتۋى ءار ءتۇرلى بولىپ كەلەدى. ناقتى – رەاليستىك تۋىندىلاردا يدەال كەيىپكەردىڭ ارەكەتىن, ءوزارا قارىم – قاتىناسىنا, بارلىق كوركەمدىك كەستەلەۋگە نۇر شاشاتىن جاسىرىن جارىق كوزى رەتىندە نە انا, نە مىنا قاھارماننىڭ ءىس – ارەكەتىن اشىپ بەرەدى. بىراق تابيعيلىق بۇزىلماۋعا ءتيىس. جاساندىلىققا جول جوق. رومانتيكالىق شىعارمادا ءبارى دە باسقاشا بولىپ كەلەدى. مۇندا يدەال وبرازدار حاراكتەرى مەن جۇيەسىنە ۇلكەن اسەر ەتەدى. كوركەمدىك ورنەگىنەن ايقىن كورىنىپ, ءوزىنىڭ بەينەلى تاڭباسىن باسادى. اقىن پايىمداعان رۋحاني قۇندىلىق بەينەدە وزگەشە الپەتكە يە بولادى. يدەال تەك جاعىمدى كەيىپكەردى اسپەتتەپ قويمايدى, جەكسۇرىندىق تا ەرەكشە يدەالعا يە بولادى:
لەك – لەك جىنداي
جاۋ اينالا قۇرساندى
قان سورعىشتار
بار قۇرالىن جۇمسادى,
انتانتا سۇم
اتتانداسىپ,
جانتالاسىپ,
«قىر, قىر!» دەسىپ,
جىندى سۇمدار ۇرىسادى.
س. سەيفۋللين.
بۇرىن ادەبيەتىمىزدە جەكسۇرىن بەينەلەر: مەدعات, مۇرات, ءجۇسىپ ت.ب. بولىپ كەلسە, ەندى تۇتاس ءبىر الەۋمەتتىك توپ جيناقتالىپ, تيپاجدانىپ جىرلانا باستادى. ونى ەكى ءتۇرلى تۇرعىدان قاراستىرۋعا بولادى. ءبىرى – ۇلتشىلدار.
سەن كەشە سايادا جاتتىڭ عوي؟
ارسىلداپ تالايعا شاپتىڭ عوي؟
ماشينيست سياقتى كىر باسقان
تالايدى جۇلمالاپ قاپتىڭ عوي؟ –
دەپ, اقىندار وزدەرى ينتەرناتسيوناليزم جاۋلارى دەپ ەسەپتەگەندەرىن سىن ساداعىنا العان ءداۋىر ەدى. ەكىنشىسى – بۋرجۋا بەينەسى.
سوۆەتستان – سەگىز جاسار ارىستان,
سانسىز جاۋىن قالتىراتقان الىستان.
الەمدى العان
شىنجىر سالعان,
ەسكى جالعان
جەتى باستى جالماۋىزبەن الىسقان, –
دەپ ساكەن تولعانادى. مۇنىڭ بارلىعىن جازۋ تەك وي, يدەيا ءبىلدىرۋ ەمەس, تەحنيكانى دا جەتە مەڭگەرۋ ەكەنىن بايقاتادى. تەحنيكاسىز يسكۋسستۆودا كۇش جوق, ولەڭ ونسىز يدەياسىن اشا المايدى اقىندىق شەبەرلىك تە تەك وبرازعا, ءتىل بايلىعىنا عانا بايلانىستى ەمەس, تەحنيكاعا دا تاۋەلدى[3,197]. ساكەننىڭ جاڭا ءتۇر تابۋداعى, لەكسيكا مەن سويلەم قۇرىلىسى سالاسىنداعى وزگەرىس, جاڭالىقتارى ادەبيەتشىلەر قاۋىمى اراسىندا بىردەن قولداۋ تاۋىپ كەتكەن جوق.
ادامدىق «مەن» دۇنيەدەگى بىردەن – ءبىر, ءارى جالعىز شىندىق رەتىندە شىعارماشىلىق كۇشتىڭ جاسامپازدىعى رەتىندە تانىلىپ, تۇلعالىق ءبىر تەكتىلىك اقىر اياعىندا بۇكىل ادامزاتتىڭ وزىندىك تانىم – تۇسىنىگىمەن ۇيلەسەتىندىگى رومانتيكتەردى يمانداي ۇيىتتى. ول يسلام الەمىندە – مۇحاممەد پايعامبارعا, المانيادا – حيتلەرگە دەگەن, فرانتسيادا – بوناپارتقا دەگەن, رەسسەيدە جانە ونىڭ قۇرامىندا بولعان قازاقستاندا – لەنينگە دەگەن سەنىم ساياسي رومانتيزمدە ءبوناپارتيزمدى تۋعىزدى, وسى ۇستانىم ساياسيلانعان ەرەكشە تۇلعالاردى جىرعا قوسۋعا كەدەرگى بولا المادى. وسىنى ورىندى اڭعارعان م. گوركي: «رومانتيزم... تۇلعانى قوعامنان جوعارى قويىپ, ونى ەرەكشە تىلسىمعا ورانتىپ, ادامنىڭ ەرەك قابىلەتىمەن ماراپاتتاپ كورسەتۋگە تىرىسادى»[4,43] – دەپ اتاپ كورسەتتى. بۇل ساكەننىڭ ساياسي اداسۋى ەمەس, ءوز داۋىرىندەگى ادەبي پروتسەسكە وزىندىك ۇستانىمىمەن ارالاسۋى بولدى.
رومانتيكالىق ونەر – كوركەم مادەنيەت تاريحىندا وزىنشە ەرەك قۇبىلىس. ونىڭ قازاق ادەبيەتىندەگى ساكەن سياقتى ءىرى تۇلعالارىنىڭ شىعارماشىلىعىنداعى ورنى مەن ماڭىزىن انىقتاپ الماي, كوركەمدىك دامۋىنىڭ زاڭدىلىقتارىن تىڭعىلىقتى زەرتتەۋ مۇلدە مۇمكىن ەمەس.
نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ
«نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ بىرلەسكەن مۇراجايلار ديرەكتسياسى»
مكقك ساكەن سەيفۋللين مۋزەيىنىڭ بىلىكتىلىگى
جوعارى دەڭگەيلى مامانى س. د. ماگزيمباەۆا
پايدالانعان ادەبيەتتەر ءتىزىمى
1.ومىراليەۆ ق. ابايتانۋ مەن مۇحتارتانۋداعى جاڭا ءورىس // جالىن № 2, 1981.
12 2.تىلەشوۆ ە.ە. سۋرەتكەر جانە كوركەمدىك ءادىس – الماتى, «ارقاس», 2005. 278
ب.
29 3.قيراباەۆ س. سەيفۋللين. مونوگرافيا. جازۋشى, الماتى.1974. 432 ب.
36 4.گوركي م. يستوريا رۋسسكي ليتەراتۋرى. م., 1939.
