بۇل كونۆەنتسيا حالىقارالىق كوممەرتسيالىق كەلىسىمدەردى ساقتاۋ كەپىلدىكتەرىن كۇشەيتۋگە ارنالعان. سونداي-اق ونىڭ ۇلتتىق زاڭناماسىنا سايكەس باسقا يۋريسديكتسيادا مەدياتسيا ارقىلى قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەردى تانۋ مەن ورىنداۋدىڭ قولجەتىمدى جۇيەسىن قۇرۋدى كوزدەيدى.
«بۇگىنگى تاڭدا مەدياتسياعا دەگەن سۇرانىس نەعۇرلىم ارتتى. مەدياتسيانىڭ كومەگىمەن ەكى تاراپتىڭ مۇددەلەرىن قاناعاتتاندىرا وتىرىپ, داۋدى شەشۋگە بولاتىنى ازاماتتاردى قىزىقتىرادى. 2019 جىلعى 7 تامىزدا سينگاپۋردا قازاقستان بۇۇ-نىڭ مەدياتسيا ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلگەن حالىقارالىق تاتۋلاسۋ كەلىسىمدەرى تۋرالى كونۆەنتسياسىنا قول قويدى. كونۆەنتسيانىڭ ماقساتى – مەدياتسيا ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلگەن حالىقارالىق كەلىسىمدەردى قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىندا تانۋ جانە ورىنداۋ. وسى ۋاقىتقا دەيىن مەدياتسيا ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلگەن حالىقارالىق كەلىسىمدەردى تانۋ جانە ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىرىڭعاي تەتىك بولعان جوق. سايكەسىنشە, داۋ تاراپتارى ءۇشىن تاتۋلاسۋ كەلىسىمىن باسقا يۋريسديكتسيادا تانۋ جانە ورىنداۋ ءۇشىن سوتقا جۇگىنۋگە مۇمكىندىك تۋىندايدى», دەدى قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان ادىلەت ءمينيسترى قانات مۋسين.
كونۆەنتسيا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ەكى جانە ودان دا كوپ كومپانيالارى اراسىنداعى حالىقارالىق كوممەرتسيالىق داۋلارىنا عانا قولدانىلادى. قۇجاتقا سايكەس تاتۋلاسۋ كەلىسىمىن ورىنداۋ ۇلتتىق زاڭناماعا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى.
زاڭ جوباسىنا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن سەنات توراعاسى: «كونۆەنتسيا وعان مۇشە مەملەكەتتەردە كوممەرتسيالىق داۋلار كەزىندە مەدياتسيا ارقىلى قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەردى ورىنداۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرادى. قازىرگى تاڭدا مەدياتسيا كوممەرتسيالىق داۋلاردى رەتتەۋدىڭ بالامالى جانە ءتيىمدى قۇرالى بولىپ وتىر. سوعان سايكەس وسى كونۆەنتسيا بيزنەسكە جانە ينۆەستورلارعا مەدياتسيالىق كەلىسىمدەردىڭ وزگە مەملەكەتتەردە ورىندالۋىنا قوسىمشا كەپىلدىك بەرەدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا جولدادى. دەپۋتات نۇرلان بەكەنوۆ سىرتقى مەملەكەتتىك قارىزداردىڭ تۇراقتى وسۋىنە الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىرىپ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا مۇنداي قارىزدارىن پايدالانۋدا تيىمدىلىك دەڭگەيى تومەن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قارجى مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, 2022 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا مەملەكەتتىك قارىز 22 ترلن تەڭگەگە نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 27,4%-ىنا جەتتى. ۇكىمەتتىڭ سىرتقى بورىشى, مەملەكەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ كەپىلدىك بەرگەن سىرتقى بورىشى 37 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى, بۇل ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىنىڭ 67%-ىن قۇرايدى جانە شەكتى مانگە جاقىنداپ كەلەدى. ۇلتتىق قوردى قارىزداردى وتەۋ بويىنشا كەپىلدەندىرىلگەن رەزەرۆ رەتىندە عانا قاراستىرۋعا بولمايدى», دەدى نۇرلان بەكەنوۆ.
سەناتور قازىرگى تاڭدا جالپى سوماسى 12,2 ملرد دوللاردى قۇرايتىن مەملەكەتتىك سىرتقى 52 قارىز بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە ونىڭ بار بولعانى 80 پايىزى يگەرىلىپ وتىر. دەپۋتات ەلىمىزدىڭ سىرتقى قارىزىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلاردىڭ قاتارىندا ءتيىمسىز پايدالانۋ, قارىز اقشاعا سۇرانىستىڭ جوقتىعى, نەسيەنىڭ ءبىر بولىگىن جويۋ, سونداي-اق كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ اقشانى وندىرىستىك ەمەس ماقساتقا تارتۋىن اتاپ ءوتتى.
«2017 جىلى «قازمۇنايگاز» اق ەنشىلەس ۇيىمىنىڭ ءوز قارجىسى بولا تۇرا اكتسيونەرلەرگە ديۆيدەند تۇرىندە بەرۋ ماقساتىندا 300 ملن اقش دوللارى سوماسىن ءۇش جىل مەرزىمگە قارىزعا الدى. ياعني بۇل قارىز ديۆيدەندتەر تولەۋ ءۇشىن الىندى. بۇل – حالىقارالىق قارىزداردى ءجونسىز جوسپارلاۋ مەن پايدالانۋدىڭ جەكەلەگەن مىسالدارى عانا», دەپ اتاپ ءوتتى دەپۋتات.
سەناتور قازىرگى جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن سىرتقى مەملەكەتتىك قارىزداردىڭ تيىمدىلىگى ماسەلەلەرى بويىنشا سەناتورلاردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور وكىلدەرىمەن كەزدەسۋى بارىسىندا ازىرلەنگەن بىرقاتار جۇيەلى شارالاردى اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ ىشىندە ساتىپ الۋ ۇدەرىسىنە جانە كەلىسىم-شارتتى باسقارۋعا تۇراقتى مونيتورينگتى جۇزەگە اسىرۋ, ودان ءارى وزەكتىلىگىن جويۋ ءۇشىن ازىرلەنىپ جاتقان جوبالاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ شارالارى بار. ول ءۇشىن سەناتور قارجىلاندىرۋدىڭ اعىمداعى باعىتتارىن ءجىتى تالداۋ, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ قۇنىن ناقتى رەتتەۋ جانە ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىنداعى شىعىنداردىڭ باسىمدىقتارىن بەلگىلەۋ ارقىلى سىرتقى قارىزداردى تارتۋدى ماڭىزدى دەپ سانايدى.
سەناتور ولگا بۋلاۆكينا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جولدارىن جوندەۋگە قاتىستى ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى رومان سكلياردىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. دەپۋتات كەلەشەگى بار ەلدى مەكەندەردى, شەكارا ماڭىنداعى اۋىلدار مەن كەنتتەردى دامىتۋ ءۇشىن جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتى بويىنشا 2025 جىلعا دەيىن 27 مىڭ شاقىرىمدى بارلىق جۇمىس تۇرىمەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل جوسپاردا بيىل اياقتالۋى ءتيىس جوبالار دا بار.
«جالپى سانى 160 مىڭ اۋىل حالقى بار جارما, كوكپەكتى, تارباعاتاي, زايسان اۋداندارىن بىرىكتىرەتىن, قحر-مەن كولىكتىك-لوگيستيكالىق ءدالىز سانالاتىن شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى ستراتەگيالىق ماڭىزى بار قالباتاۋ-مايقاپشاعاي اۆتوموبيل جولىن جاڭعىرتۋ وبەكتىسى – وسىنداي جوبالاردىڭ ءبىرى. بۇل رەتتە ناقتى جاعدايعا قاراعاندا, نىسان اتالعان مەرزىمدە اياقتالمايدى», دەدى سەناتور.
سەناتور جاقىندا زايسان اۋدانىنا جاساعان ساپارى بارىسىندا قوعامدىق بەلسەندىلەر مەن اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى اتالعان ماسەلەنى تەزىرەك شەشۋگە قولداۋ كورسەتۋ تۋرالى ءوتىنىش بىلدىرگەنىن اتاپ ءوتتى.
«نەگىزگى جاڭعىرتىلاتىن وبەكتىنىڭ قۇرىلىسىن قايتا باستاۋ جانە ول اياقتالعانعا دەيىنگى ماسەلەنى شەشۋ كەزەڭىندە نەگىزگى تاپسىرىس بەرۋشى رەتىندە «قازاۆتوجول» ۇك اق جانە ونىڭ مەردىگەرلىك ۇيىمدارىن اينالما جولدى قالپىنا كەلتىرۋ جانە ونى تەحنيكالىق كۇتىپ-ۇستاۋعا تارتۋ جونىندەگى بارلىق قاجەتتى جاعدايدى شەشۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى سۇرايمىن. وڭىردەگى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا جوعارىدا كورسەتىلگەن اۋداندارداعى بۇكىل ەلدى مەكەنىنىڭ تولىققاندى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايدى جاساۋعا جاردەم كورسەتىلسىن», دەدى ولگا بۋلاۆكينا.
جول ماسەلەسىنە نازار اۋدارعان ناريمان تورەعاليەۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى جولداردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيتىنىن ايتتى. بقو-نىڭ قازتالوۆ, جانىبەك جانە بوكەيوردا اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى وبلىس ورتالىعىنا باراتىن جولدا 12-14 ساعاتىن وتكىزەدى. ونىڭ باستى سەبەبى – كولىك جولدارىنىڭ ناشارلىعى. اسىرەسە كوكتەم جانە كۇز مەزگىلدەرىندە مۇنداي جولمەن ءجۇرۋ قيىن. دەپۋتات پرەزيدەنتتىڭ 2019 جىلى بۇل ماسەلەنى شەشۋدى تاپسىرعانىمەن, ونىڭ ءالى ورىندالماعانىنا نازار اۋداردى.
«2019 جىلى قازتالوۆ – جانىبەك – رەسەي فەدەراتسياسى شەكاراسىنا دەيىنگى 145 كم جانە بيسەن – ونەگە – سايحىن باعىتىنداعى 103 كم جول ۋچاسكەلەرىنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنىپ, قۇرىلىس جۇمىسىن جۇرگىزەتىن 4 مەردىگەر كومپانيا انىقتالعان بولاتىن. جوبالاردىڭ قۇنى – 57 ملرد تەڭگە. وكىنىشكە قاراي, جوسپارلاعانداي بولماي شىقتى. ءۇش جىلدا نەبارى 248 كم جولدىڭ 55 شاقىرىمى عانا جاسالدى. بۇلاي جالعاسا بەرەتىن بولسا اتالعان جول ۋچاسكەلەرىن ءبىتىرۋ ءۇشىن كەمىندە 4-5 جىل كەرەك», دەدى دەپۋتات.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, جول قۇرىلىسىنىڭ ۋاقىتىلى اياقتالماۋىنا بىرنەشە فاكتورلار كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىر. بۇل جىل سايىن تولىق قارجىلاندىرۋدىڭ جوقتىعى, قۇرىلىس ماتەريالدارى قۇنىنىڭ كۇرت ءوسۋى, ينەرتتى ماتەريالدارمەن قامتاماسىز ەتۋدەگى قيىندىقتار, دالىرەك ايتقاندا جۇك ۆاگوندارىنىڭ وتكىر تاپشىلىعى. ماسەلەن, 2021 جىلى وبلىسقا قاجەتتى مولشەردەگى قيىرشىق تاستى تاسىمالداۋ ءۇشىن ايىنا 600 ۆاگون جەتكىزۋ قاجەت بولسا, ونىڭ 12 پايىزى عانا جەتكىزىلگەن.
«اتالعان جوسپارعا «قازاقستان تەمىرجولى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە قۇرىلىس ماتەريالدارىن اقتوبە وبلىسىنان جەتكىزۋ ءۇشىن ۆاگوندارمەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرۋ, ەگەر دە بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپپايتىن بولسا كورشى رەسەي فەدەراتسياسىنان وڭىرگە قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارىن تاسىمالداۋعا ارنايى رۇقسات بەرۋىڭىزدى سۇرايمىز», دەدى سەناتور.
سەناتور سەرگەي ەرشوۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا كوكتەمگى سۋ تاسقىنى جاعدايىنا قاتىستى ماسەلەلەردى كوتەردى. دەپۋتات قازاقستاندا ءار كوكتەم سۋ تاسقىنىمەن قاتار جۇرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى وتكەن عاسىردىڭ 60-70 جىلدارى سالىنعان جانە قازىرگى ۋاقىتتا فيزيكالىق جانە مورالدىق جاعىنان 40 پايىزعا دەيىن توزعان بوگەتتەر مەن بوگەتتەردەگى گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ جاي-كۇيى, ال كەيبىر جاعدايلاردا تولىق بولماۋى ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋعىزادى. قازاقستانداعى گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى اپاتتى جاعدايدا جانە جوندەۋدى نە جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەدى.
«بۇل ماسەلە بىرنەشە جىلدار بويى سەناتتا پارلامەنتتىك تىڭداۋدا, ۇكىمەت ساعاتىندا تالقىلاندى. وندا عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن قادامدىق ءىس-قيمىلدارمەن كەشەندى ۇسىنىمدار ازىرلەندى. ۇكىمەت, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ باسشىلارى ءوز ەسەپتەرى مەن جاۋاپتارىندا ەلىمىزدىڭ سۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان جۇيەلى شارالار تۋرالى بىرنەشە رەت سەندىردى, الايدا اعىمداعى سۋ تاسقىنى, اتاپ ايتقاندا, باتىس قازاقستان, اقتوبە, اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان جانە قاراعاندى وبلىستارىنداعى جاعداي كەرىسىنشە بولىپ وتىر», دەدى سەناتور س.ەرشوۆ.
وسىعان بايلانىستى دەپۋتات ۇكىمەتتەن سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋعا جانە جويۋعا باعىتتالعان ۇيىمداستىرۋشىلىق, زاڭنامالىق جانە كەشەندى سيپاتتاعى قاجەتتى ءارى جۇيەلى شارالاردى قابىلداۋدى جانە پالاتانىڭ تاياۋدا وتەتىن وتىرىسىندا جاۋاپ بەرۋدى سۇرادى.
سەناتور اندرەي لۋكين مينيسترلەر كابينەتىنىڭ باسشىسىنىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى اتاپ ءوتتى. دەپۋتات بيزنەس وكىلدەرى تەكسەرۋ تاعايىندالعان جانە جۇرگىزىلگەن كەزدە, ونىڭ ىشىندە موراتوري مەن كارانتين كەزەڭىندە انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىققا شاعىم ايتقانىن جەتكىزدى.
«شاعىن بيزنەس باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ ورگاندارى تاراپىنان ەلەۋلى قيىندىقتارعا تاپ بولىپ وتىر. 2020 جىلى ءاربىر 3-ءشى تەكسەرۋ شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىنىڭ قىزمەتىنە بولدى. بۇل رەتتە ءاربىر 5-ءشى تەكسەرۋ كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن بۇزا وتىرىپ جۇرگىزىلدى. وسىلايشا, ءتيىستى ورگاندار كاسىپكەرلەردىڭ قىزمەتىنە تەكسەرۋ جۇرگىزۋ كەزىندە ولاردىڭ قۇقىقتارى 12 مىڭنان استام بۇزىلۋ دەرەكتەرى بولعانىن انىقتادى», دەدى ا.لۋكين.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, زاڭسىز قوزعالعان 8 745 اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋ, شەكتەۋ شارالارىن زاڭسىز قولدانۋدىڭ 2 665 فاكتىسى, ۋاكىلەتتى ەمەس تۇلعالاردىڭ 93 رەت تەكسەرۋ تاعايىنداعانى, ەش نەگىزسىز 38 تەكسەرۋ, وزگە دە 86 زاڭ بۇزۋشىلىق بولعانى انىقتالدى. سەناتور وسىعان بايلانىستى پرەمەر-مينيستردەن وسى زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جويۋعا كومەكتەسۋدى سۇرادى.
«ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ تەكسەرۋ مەن باقىلاۋدىڭ وزگە دە تۇرلەرى بويىنشا قىزمەتىن مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ ۋاقتىلىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىندەگى باقىلاۋ ءىس-شارالارىن ساپالى جانە ءتيىمدى جوسپارلاۋعا ءمان بەرگەن ءجون. ونىڭ ىشىندە تاۋەكەلدەردى باعالاۋدىڭ ۆەدومستۆولىق جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ارقىلى ۇيىمداستىرۋدى, سونداي-اق كاسىپكەرلىك قىزمەتكە زاڭسىز ارالاسۋ فاكتىلەرى بويىنشا قولدانىستاعى زاڭناماعا لاۋازىمدى ادامداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قاتاڭداتۋعا باعىتتالعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندە باستاما جاساۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى سۇرايمىن», دەدى سەناتور.
دەپۋتات سونىمەن قاتار قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ ءىس-ارەكەتىنە ءتيىستى باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتپەگەن باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ كىنالى لاۋازىمدى تۇلعالارىمەن قاتار, ورتالىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار باسشىلارىنىڭ دا تارتىپتىك جاۋاپتىلىعى تۋرالى ماسەلەنى قاراۋدى سۇرادى.فس
