ونىڭ ىشىندە ءالى دە كوگىلدىر وتىن جەلىسى جەتىپ ۇلگەرمەگەن اۋدانداردىڭ جاعدايى مەن گاز قۇبىرىنان قول سوزىم جەردە وتىرعان اۋىلدارداعى جەلىگە جالعاۋدىڭ باعاسىنا قاتىستى دا ناقتى شەشىمدەر بار. ويتكەنى جەتىسۋدى كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋعا مەملەكەت بيۋدجەتىنەن قىرۋار قارجى جۇمسالعانىمەن, جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى ۇزاققا سوزىلىپ كەتكەنى راس. وبلىستاعى وسى سالاعا جاۋاپتى ادامدار مۇنى ابونەنتتەردى قۇبىر جەلىسىنە قوسۋ ءتاريفىنىڭ جوعارى بولۋىنان, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ساپاسىزدىعىنان, تاراپتاردىڭ قۇقىعىن بەلگىلەيتىن قۇجاتتاردىڭ بولماۋىنان جانە ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان تاراپىنان باقىلاۋدىڭ وسالدىعىنان تۋىنداعان كەمشىلىك ەكەنىن مويىندايدى.
ياعني وسى سەبەپتىڭ ءبارى جەتىسۋ ءوڭىرىن گازداندىرۋ قارقىنىن باسەڭدەتۋگە اكەپ سوقتىرعان. شىنىمەن دە, ايماقتاعى 1,3 ملن ادامنىڭ تابيعي گاز پايدالانۋىنا جاعداي جاساۋ ءۇشىن بولىنگەن قارجى كولەمىنىڭ اۋقىمدىلىعىنا قاراماستان, قازىر كوگىلدىر وتىندى وبلىستىڭ 702 مىڭنان استام تۇرعىنى عانا تۇتىنىپ وتىر. بۇل بولۋى ءتيىستى كورسەتكىشتىڭ 54 پايىزى عانا ەكەن.
– ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ مەن حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ باعىتىنداعى نەگىزگى ماقساتقا قول جەتپەي وتىر. گازداندىرۋدىڭ سىلبىر جۇرۋىنە اسەر ەتكەن تاعى ءبىر سەبەپ – جوبالاۋ جۇمىستارىنىڭ وسالدىعى. قازىر «جەتىسۋوبلگاز» مەكەمەسىنىڭ بازاسىندا جوبالاۋ كەزەڭىن باقىلاپ وتىراتىن بىلىكتى مامانداردان ارنايى ءبولىم قۇرۋدى ۇسىنۋدامىز. سوندا ۋاقىتتى دا ۇنەمدەيمىز, جوبالاۋ بارىسىنداعى كەمشىلىكتەردى دە دەر كەزىندە تۇزەپ وتىرامىز. قيىندىق تۋعىزعان جوبالاۋشى جانە مەردىگەر ۇيىمداردىڭ قىزمەتى بىزگە ەندى كەرەك ەمەس. ولاردى «قارا» تىزىمگە ەنگىزەمىز. قۇرىلىس مونتاج جۇمىستارىنا تەكسەرىلگەن, ليتسەنزياسى بار, تياناقتىلىعىمەن وڭ پىكىرگە يە بولعان كومپانيالاردى عانا جىبەرۋ كەرەك. گازعا قوسۋ باعاسىنا قاتىستى دا «جەتىسۋوبلگاز» كومپانياسى ءتيىستى ەسەپ جاساپ, ونى ينۆەستورلارمەن بىرگە تالقىلاپ, سودان سوڭ اكىمدىك قاۋلىسىمەن بەكىتەمىز. ياعني بارلىق تاراپقا جۇمىستىڭ جاڭا قارقىنىنا كوشۋ كەرەك, بىرلەسكەن جۇمىسىمىزدىڭ جەمىسىن جۋىق ارادا حالىق سەزىنۋگە ءتيىس. تۇرعىندار بىزدەن ناتيجە كۇتىپ وتىر, – دەيدى وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ.
جالپى, وبلىستا كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلۋعا ءتيىستى 742 ەلدى مەكەن بولسا, ونىڭ ىشىندە 473 اۋىلعا ءالى گازدىڭ ءيىسى دە جەتپەگەن ەكەن. ماگيسترالدى گاز قۇبىرى تارتىلعان اۋدانداردىڭ وزىندە گازعا قوسىلۋ قۇنىنىڭ تۇرعىندارعا ءتيىمسىز بولۋىنىڭ كەسىرىنەن ءالى كۇنگە وت جاعىپ, كۇل شىعارىپ جۇرگەن جۇرتتىڭ قاراسى كوپ. ال جەتىسۋدى گازداندىرۋ جۇمىسى باستالعالى بەرى, ياعني 2014-2020 جىل ارالىعىندا بۇل سالاعا 101,1 ملرد تەڭگە قارجى بولىنگەن ەكەن. بۇل قارجىنىڭ 74,1 ملرد تەڭگەسى بيۋدجەتتەن بولىنسە, 12,5 ملرد تەڭگە قاراجات «قازترانسگاز» كومپانياسىنىڭ ۇلەسىندە. ال 14,5 ملرد تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا كوزدەرىنەن قۇيىلعان قارجى.
– ارينە, بۇل باعىتتاعى جۇمىسقا ءبىر جاقتى قاراۋعا بولمايدى. مىسالعا, اۋماقتا جەتكىزۋ جانە گاز تاراتۋ جۇيەلەرىنىڭ تەحنيكالىق جاعدايىنا قاتىستى پروبلەمالار دا بار. ولاردىڭ كوپشىلىگى بيۋدجەت ەسەبىنەن سالىنعانىمەن جانە پايدالانۋعا بەرىلگەنىمەن, ءالى كۇنگە ىسكە قوسىلماي تۇر. وسىعان بايلانىستى, ىلە, تالعار, جامبىل, قاراساي, قاراتال, كەربۇلاق, كوكسۋ, بالقاش اۋداندارىنداعى 14 ەلدى مەكەن گازعا قول جەتكىزە الماي وتىر. بۇل نىساننىڭ تونالۋى مەن بۇزىلۋ قاۋپىن تۋىنداتىپ قانا قويماي, ەڭ باستىسى الەۋمەتتىك شيەلەنىس تۋعىزىپ, ەكولوگياعا كەرى اسەر ەتۋدە. دەگەنمەن جاقسى جاڭالىقتار دا بار. بيىل جىل قورىتىندىسى بويىنشا گازعا وبلىستىڭ 33 ەلدى مەكەنى قوسىلىپ, 78 مىڭ ادام گازدىڭ يگىلىگىن كورەدى دەپ جوسپارلانعان. رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن ىسكە اسىرىلعان جوبالار قاراتال, ەسكەلدى, كوكسۋ, بالقاش, جامبىل, تالعار اۋداندارىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن قامتيدى. مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى شەڭبەرىندە جالپى قۇنى 4,1 ملرد تەڭگە بولاتىن 5 جوبا جۇزەگە استى. ولار كەربۇلاق اۋدانى سارىوزەك اۋىلىن, تالعار اۋدانى جالعامىس, اقتاس, اقدالا اۋىلدارىن, بالقاش اۋدانى باقاناس اۋىلىن قامتىدى. بۇگىندە اقسۋ, سارقان, الاكول اۋداندارىنا گاز جەتكىزۋ ءۇشىن «تالدىقورعان – ءۇشارال» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى قۇرىلىسىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىندالۋدا, – دەيدى «جەتىسۋوبلگاز» جشس باس ديرەكتورى زياش قياقباەۆ.
گازعا قوسىلۋ باعاسىنىڭ شارىقتاۋىنا اۋدان اكىمدىكتەرى مەن ينۆەستورلاردىڭ بىرلەسىپ جۇمىس ىستەمەۋى دە اسەر ەتىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى نەگىزىنەن جىلدام شەشىلەتىن ۇساق ماسەلەلەرگە ءجيى نازار اۋدارىپ, سونىڭ ناتيجەسىمەن ماقتانۋعا قۇمار. ال مۇنىڭ زاردابىن جەرگىلىكتى تۇرعىندار تارتاتىنى ءسوزسىز. ماسەلەن, تالعار اۋدانىنا كىشى بايسەركە اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ ينۆەستورلار جۇمىسىنا كوڭىلى تولمايتىنى تۋرالى باسپاسوزدە بىرنەشە رەت جازىلدى. مۇنداعى ماسەلە دە ينۆەستور بەلگىلەگەن باعانىڭ حالىق ءۇشىن قىمبات بولۋىنان شىعىپ وتىر. ال بۇعان ارلاسىپ, ورتاق مۇددەنى قورعاۋعا تىرىسپاعان اۋدان اكىمدىگى ەلدى مەكەندى گازدانداندىرۋدى تەزىرەك اياقتاپ, جوعارىعا ەسەپ بەرۋگە اسىققان. سونىڭ كەسىرىنەن تارتىلعان قۇبىر جەلىسىنەن تەحنيكالىق اقاۋ شىعىپ, ءتىپتى زاڭ بۇزۋشىلىق تا انىقتالعان ەكەن.
– مۇنداي جاعدايداردى بولدىرماۋعا بولار ەدى. ياعني اۋدان اكىمدەرى قۇرىلىس ساپاسىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, باقىلاۋدى بوساڭسىتپاۋعا ءتيىس. قالاي بولعاندا دا گازعا قوسىلۋ قۇنىن اسپانداتپاي, قولجەتىمدى ەتۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن بيۋدجەت ەسەبىنەن گازداندىرۋدى جالعاستىرامىز, مۇمكىندىك بولسا ينۆەستورلاردى تارتامىز. بۇل رەتتە ۋاكىلەتتى ورگاندار تاراپىنان ءتيىستى باقىلاۋ بولۋى كەرەك. ينۆەستورلاردىڭ شىعىنعا باتپاي, سالعان قارجىلارىن قايتارىپ العانى ماڭىزدى. دەگەنمەن گازعا قوسىلۋ قۇنى حالىقتىڭ قالتاسىنا اۋىر سالماق سالمايتىنداي بولۋعا ءتيىس, ول ءۇشىن باسەكەلەستىك قالىپتاسۋى كەرەك, – دەيدى بۇل جايىندا وبلىس اكىمى ق.بوزىمباەۆ.
الماتى وبلىسى
