ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
مەحانيزم تەورياسىمەن بەينەلەپ ايتساق, «ۇلكەن شەستەرنيا ءبىر اينالعاندا, كىشى شەستەرنيانىڭ شىر اينالاتىنىن» بايقادىق. قوعامداعى قوردالانىپ قوزعاۋسىز جاتقان نەمەسە شاشىلىپ قالعان شارۋالاردىڭ شاڭىن قاعىپ, شىر اينالدىرۋ ءۇشىن «ۇلكەن شەستەرنيانىڭ» ءبىر اينالعانى كەرەك ەدى. «ۇلكەن شەستەرنيا» ءبىر اينالدى, ونى كورىپ كوزى جەتكەن جۇرتتىڭ ءجۇزى شىرايلاندى. مۇنىڭ ءوزى ءتىلىنىڭ ۇشىنان ەمەس, جۇرەگىنىڭ ىشىنەن شىققان جولداۋ بولدى. جۇرەكتەن شىقتى, جۇرەككە جەتتى. ەڭ باستىسى – ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ۇلكەن ءمان بەرىلگەنىنە قاتتى قۋاندىق. «باسىڭا باق بەرسىن, استىنا تاق بەرسىن. قىردا جۇرگەن قىزىردى ۇيلەرىڭە اپ كەلسىن!» دەپ باياعى بابالارىمىز باتا بەرگەندەي سەزىندىك.
«مەن قازاقستان حالقىنىڭ ەرتەڭ ەمەس, بۇگىن باقىتتى بولعانىن قالايمىن», دەدى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى. باعزى زامانداعى بىلگە قاعان بابامىز «ەل بولىپ بىرىگۋدەن اسقان باقىت جوق» دەگەن قاعيداسىن قارا تاسقا قاشاپ جازىپ كەتكەن جوق پا؟ ەل بولىپ بىرىگۋ ءۇشىن ۇلتتىق رۋح, ۇلتتىق قاسيەت, ۇلتقا دەگەن سەنىم كەرەك ەكەنىن سانامىزعا سىڭىردىك پە؟ جاڭادان اشىلعان ءۇش ولكەنىڭ اباي, ۇلىتاۋ, جەتىسۋ دەپ اتالۋىنىڭ ءوزى ۇلتتىق رۋحقا سەرپىن بەرگەندەي سەزىلدى. سوناۋ الپىسىنشى جىلداردىڭ اياعىندا ىلە وزەنىن توعانداپ, سۋ ەلەكتر ستانساسىن سالدىرعان ءبىرتۋار تۇلعا دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ اتىن قاپشاعاي قالاسىنا ۇلىقتاپ بەرۋگە ۇسىنىس جاساۋى دا ۇلتتىق قاسيەتتىڭ ءبىر پاراسى. قىر اسىرىپ, قياعا اپاراتىن جول قايسى؟
– ساياسي پارتيالارعا جول اشتى.
– مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى رەفورمالاناتىن بولدى.
– ەلدىڭ ەكونوميكاسى مەن ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جونىندە اڭگىمەنى ارىدەن قوزعادى.
– اتا زاڭعا وتىزدان استام وزگەرىس ەنگىزىپ, جيىرما زاڭ قابىلداۋدى تاپسىردى.
– پارلامەنتتىڭ ءرولىن ارتتىرۋ.
– كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرۋ.
– جوعارى اۋديتورلىق پالاتا قۇرۋ.
– باق تۋرالى زاڭ قابىلداۋ...
قايسىبىرىن ايتايىن. قالامگەرلەردىڭ دە قاعاجۋ تۇستارىن قالدىرمادى. اشىق اقپارات كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. «باق وكىلدەرى ءوز ەلى مەن ونىڭ ازاماتتارى ءۇشىن شىن جۇرەكتەن الاڭداۋى كەرەك» دەدى. عۇلامالاردىڭ تامسىلىنە قۇلاق تۇرسەك, «دۇنيەگە نۇرىن شاشاتىن ەكى نارسە: ءبىرى – كۇن, ەكىنشىسى – جۋرناليستەر». ەندەشە, جۋرناليستەر قاۋىمى جولعا تۇسكەن جورعاداي بولاتىن شىعار.
اۋزى دۋالى اتام قازاق «ىشتەن شىققان جاۋ جامان» دەمەپ پە ەدى. تورىڭە شىعىپ, تەكەمەتىڭدى ءتىلىپ كەتەتىن تەكسىزدەر مەن اسىڭدى ءىشىپ, اياعىڭدى توڭكەرەتىن ارسىزداردىڭ قارا كورسەتۋى قاي زاماندا دا بولعان. كەشەگى قاڭتار قىرعىنى دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىردى. ەندى بولماعاندا ەلدىگىمىزدەن ايىرىلىپ قالا جازدادىق قوي. استىمىزداعى اتىمىزدى الىپ, جاياۋ قالدىرۋعا تىرىسقان جاۋ كىم؟ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەمەسە دە ءىشىمىز سەزەدى. انىقتالاتىن كەز دە الىس ەمەس. «توڭكەرىس جاساۋعا ۇمتىلعانداردىڭ اراسىندا بەلگىلى ادامدار بولدى. جوعارى لاۋازىم يەلەرى مەملەكەتكە ساتقىندىق جاساعانىن» جاسىرمادى. ايعاقتادى.
ايتىس ونەرىنىڭ اقتاڭگەر باپكەرى ءجۇرسىن ەرماننان سۇحبات العىسى كەلگەن ءبىر جۋرناليست «اعا, جولداۋدى ءتۇسىندىرىپ بەرىڭىزشى» دەپ قولقا سالسا, «نەمەنە, جولداۋدى ءتۇسىندىرىپ بەرەتىندەي تۇسىنىكسىز جازىلىپ پا؟» دەگەن ەكەن. استارلى مىسال كەلتىرىپ ايتپاعىم نە؟ جولداۋدا ايتىلعان جوسىقتىڭ ءبارى تۇيسىگى بار ادامعا تۇسىنىكتى, تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىن.
راس, جابۋلى قازاننىڭ جابۋى بۇگىن عانا اشىلعان جوق, ارينە. تاۋبە دەپ تاۋەلسىزدىك العان وتىز جىلدان بەرى تەكتى ەلىمىزدىڭ تەسىگىن بىتەپ, جىرتىعىن جاماۋ ءۇشىن جارعاق باسى جاستىققا تيمەگەن قايراتكەرلەرىمىز قانشاما! ۇلتتىق رۋحتى كوتەرىپ, ۇلتتىق مۇددەنىڭ ۇشار شىڭىنا كوز تىككەن سەرىكبولسىن ءابدىلدين, شەرحان مۇرتازا, مۇحتار شاحانوۆ, زامانبەك نۇرقادىلوۆ, ءورازالى سابدەنوۆ, بالتاش تۇرسىنباەۆ, التىنبەك سارسەنباەۆتاردان باستاۋ العان بايىپتى يدەيالاردىڭ تامىرىنا قان جۇگىرگەندەي. جيىرما جىلدان بەرى «اق جول» پارتياسىنىڭ قوعامدىق ماسەلەنى قوزعاعان كوپ ۇسىنىسىنىڭ كوڭىنە گۇل شىعا باستاعانداي. بارشامىزدى جاڭا قازاقستاندى قۇرۋعا ءبىر كىسىدەي جۇمىلۋعا شاقىرىپ, جاڭارۋ مەن جاڭعىرتۋدىڭ سەنىم ۇرىعىن سەپكەن جولداۋعا نە دەيمىز؟ جورتقاندا جولى بولسىن!
كوپەن امىربەك,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
