ەكونوميكا • 04 ءساۋىر، 2022

سىرتتاعى سانكتسيانىڭ سالدارى

720 رەت كورسەتىلدى

سوعىس ءورتى تۇتانعالى الەم ەلدەرى رەسەيمەن ساياسي-ەكونوميكالىق كەلىسىمدەر مەن قاتىناستاردى ۇزە باستادى. Castellum دەرەگىنشە، بۇگىنگە دەيىن رەسەيگە سالىنعان سانكتسيا سانى 7 116-عا جەتسە، سونىڭ 4 362-ءسى – 2022 جىلدىڭ 22 اقپانىنان كەيىن ەنگىزىلگەن شەكتەۋلەر.

جاھاندىق ۇيىمداردىڭ احۋالعا قاتىستى بولجامدارى ءتىپتى دە وڭ ەمەس. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى بيىل ۋكراينانىڭ ءىجو-ءسى 25-35 پايىزعا قىسقارادى، ال رەسەي ەكونوميكاسى «تەرەڭ رەتسەسسياعا ۇشىرايدى» دەسە، Moody’s رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ 7 پايىزعا قۇلدىرايتىنىن، JP Morgan ەكىنشى توقساندا كورشى ەل ەكونوميكاسىنىڭ 20 پايىزعا كۇرت قىسقاراتىنىن ەسكەرتكەن. قازاقستانداعى ەكونوميكانى قولدانبالى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ (AERC) مالىمدەۋىنشە، ەۋروپالىق تاۋارلاردىڭ كوبى رەسەي ارقىلى ترانزيتپەن قازاقستانعا كەلەتىندىكتەن، عالامات شەكتەۋلەردىڭ تەرىس اسەرى قازاقستانعا دا تيەدى.

«ەۋرووداققا قازاقستان يمپورتى مەن ەكسپورتىنىڭ 40 جانە 29 پايىزى تيەسىلى. «قازاقستان-ەۋروپا» جەتكىزۋ تىزبەگى قايتا قالپىنا كەلۋ ءۇشىن جاڭا ترانزيت جولىن تابۋ قاجەت. الايدا رەسەي ارقىلى وتپەيتىن ترانزيت ءبىز ءۇشىن ءبىرشاما قىمباتقا ءتۇسۋى ىقتيمال. قىسقامەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا بىزدەگى جەكەلەگەن نارىقتاردا پايدا بولاتىن ۋاقىتشا تاپشىلىق ەۋروپالىق تاۋارلار باعاسىنىڭ وسۋىنە الىپ كەلەدى.

ال ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ەلگە تاسىمالداۋ قۇنى قىمباتتايدى. ەو ەلدەرىنەن كەلەتىن يمپورتتىڭ 48 پايىزىن ماشينا جانە قۇرىلعىلار قۇراسا، 26 پايىزىن حيميالىق زاتتار قۇرايدى. سونداي-اق قازاقستان ەو-عا تاۋارلارىن رەسەي ارقىلى ەكسپورتتايدى. ناۋرىزدىڭ باسىندا-اق ءبىزدىڭ ەكسپورتتاۋشىلار رەسەيگە سالىنعان سانكتسيالار سالقىنىن سەزىنىپ ۇلگەردى: انتۆەرپەن، گامبۋرگ، پيرەنەي، روتتەردام پورتتارى قازاقستاندىق جۇكتەردى قابىلداۋدان باس تارتتى. ويتكەنى ءبىزدىڭ تاۋارلار رەسەي پورتتارى ارقىلى جەتكىزىلگەن. ەو-نىڭ رەسەيگە جاريالاعان سانكتسيالارى ەو مەن قازاقستاننىڭ ءوزارا ساۋدا قاتىناسىن قيىنداتىپ جاتىر»، دەپ مالىمدەدى AERC ساراپشىلارى.

يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، قازاق­ستان تاۋارىن ەكسپورتتايتىن بالاما جولدار ىزدەۋدە جانە بۇل رەتتە لاتۆيانى ىڭعايلى نۇسقا رەتىندە قاراستىرىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە ۆەنتسپيلس، ليەپايا جانە ريگا پورتتارىمەن الدىن الا كەلىسىم بار كورىنەدى. بىلايشا ايتقاندا، لاتۆيا رۇقساتىن بەرىپ وتىر، بىراق ءدال قازىر رەسەي پورتتارىندا تۇرعان ءبىزدىڭ جۇكتەردى بالتىق جاعالاۋىنا باعىتتاۋ ءبىراز ۋاقىت الادى.

سونىمەن قاتار ساراپشىلار تەڭگە-دول­لار كۋرسىنا قاڭتاردا بولعان ەل ىشىن­دەگى دۇربەلەڭ ەمەس، رەسەي مەن ۋكراينا اراسىن­داعى سوعىس قاتتىراق اسەر ەتكەنىن ايتادى.

«بەيتاراپتىق ۇستانىمىنا بايلانىستى جانە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەنا­دا­عى قاقتىعىستاردى ديپلوماتيالىق جول­مەن رەت­تەۋ­دى ۇستاناتىن ەل رەتىندەگى بەدەلى ارقىلى تەڭ­گە­نىڭ دوللارعا شاققان­داعى باعامى بەلارۋس رۋبلىنە قاراعاندا ازى­راق اسەر ەتتى. USD/KZT با­عامى­نىڭ وزگەرۋى قازاق­ستان ەكونوميكاسى ءۇشىن ساۋدا تاۋەكەل­دەرىن كورسەتەدى، ال بەلا­رۋس ءرۋبلىنىڭ باعا­مى قىسىم مەن ساياسي تاۋە­كەل­دەرگە ۇشى­راپ وتىر. الەم لوكداۋنداردان ءالى ەسىن جيىپ ۇلگەرگەن جوق. رەسەي مەن ۋكراينا قاق­تى­عىسى ساۋدا قاتىناستارىنىڭ تەپە-تەڭ­دىگىن تاعى دا بۇزىپ جىبەردى. جەتكىزۋ تىز­بەگىنىڭ بۇزىلۋى كەي نارىقتاردا تاپ­شى­لىق تۋىنداتىپ جاتىر. مىسالى، تۇركيا كۇن­با­عىس مايى تاپشىلىعىمەن بەتپە-بەت كەل­دى. بۇل ءونىمدى ولارعا نەگىزىنەن ۋكراينا ەكس­پورت­­تاي­­تىن. سانكتسيالارعا جاۋاپ رەتىن­دە رە­سەي­دىڭ ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن ساتۋعا شى­عار­ماي قويۋى ەاەو ەلدەرىندە قانت تاپ­شى­­لىعىن كۇشەيتىپ جى­بەر­دى. ۋكراينا مەن رەسەيدىڭ الەمدەگى جەتەكشى بي­داي تاسى­مال­داۋشى ەلدەر ەكەنىن ەسكەرسەك، بۇل ءونىم­­نىڭ دە كۇرت قىمباتتاۋى زاڭدى. اقپانمەن سالىس­تىر­عاندا ناۋرىزدا بيداي باعاسى 20،7 پايىزعا ءوسىپ كەتكەن. مۇنداي تاپشىلىقتار ءوز كەزەگىندە ينفلياتسيانى تەك كۇشەيتە تۇسەدى»، دەيدى AERC.

اقپاندا قازاقستانداعى ينفلياتسيا 8،5-تەن 8،7 پايىزعا دەيىن جىلدامدادى. 24 اقپاندا ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق ستاۆكانى 10،25-تەن 13،5 پايىزعا كوتەرگەنىنە قاراماستان قىمباتشىلىق ءوز دەگەنىن جاسادى.

«قازاقستانداعى ەنشىلەس ۇيىمدارى ار­قىلى دوللاردى رەسەيلىك كومپانيا­لار الىپ كەتپەس ءۇشىن ۇلتتىق بانك دوللار ساتىلىمىن شەكتەدى. ءبىز قازىر ەكى سوعىستى كورىپ وتىرمىز، ءبىرى – ۋكراينادا، ءبىرى – الەمدىك ەكونوميكادا. قازىر ناقتى نارىق فاكتورى وتە از، ءبارى كۇتىلىمدەرگە قۇرىلعان»، دەگەن پايىم ايتادى قارجىگەر راسۋل رىسمامبەتوۆ.

جۋىردا رەسەي مەن ۋكراينا تاراپى تۇركيادا جولىعىپ، كەلىسسوز جۇرگىزدى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا، رەسەي كيەۆ پەن چەرنيگوۆ تۇبىندەگى اسكەري بەلسەندىلىگىن ازايتاتىن بولدى. ال وسىدان كەيىن سالىنعان سانكتسيالار كۇشىن جويۋى مۇمكىن بە؟ ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى بوريس دجونسون اتىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىم سانكتسيالاردى الىپ تاستاۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز دەپ مالىمدەدى. «پۋتينگە قىسىمدى ودان ءارى ەكونوميكالىق شارالار ارقىلى دا، اسكەري كومەك كورسەتۋ ارقىلى دا كۇشەيتۋ كەرەك»، دەيدى ول. سانكتسياعا قاتىستى اقش پوزيتسياسى دا وسىعان جاقىن. ياعني جەكەلەگەن وڭىرلەردە اتىستى توقتاتۋ – سانكتسيانى الىپ تاستاۋعا سەبەپ ەمەس. بالكىم، سوعىس تولىق توقتاعاندا عانا باتىس شەكتەۋلەردى قىسقارتۋ نەمەسە اسەرىن ازايتۋ تۋرالى ويلانا جاتار.

دەگەنمەن سانكتسيانى الىپ تاستاۋ دەگەننىڭ ءوزى اسا وڭاي نارسە ەمەس. قىسقا جانە ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا شەكتەۋلەردىڭ رەسەيگە جەڭىل تيمەسى انىق بولىپ وتىر. وتاندىق ساراپشىلار سوڭعى كۇندەردەگى ءرۋبلدىڭ كۇشەيۋىن ۋاقىتشا قۇبىلىس دەپ باعالاپ، 1-2 ايدان سوڭ 1 رۋبل 2-3 تەڭگە، ءتىپتى 1 رۋبل 1 تەڭگەگە تەڭەسۋى مۇمكىن دەپ بولجام ايتادى. ەو رەسەيدىڭ ەنەرگەتيكالىق رەسۋرسىنان تولىقتاي باس تارتار بولسا، وندا سانكتسيالاردىڭ الىنۋ ىقيمالدىلىعى جويى­لادى، بولماسا تىم ازايادى.

رەسەيمەن تىعىز ساۋدا قاتىناسىن قۇرعان قازاقستان ءۇشىن دە قازىرگى ءسات سىناق كەزەڭى. سانكتسيانىڭ سالدارى اۋىر بولاتىنىن يران مىسالىنان انىق بايقاۋعا بولادى. ولار سوڭعى 50 جىل بويى اۋىر سانكتسيالاردىڭ استىندا ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىر. اسىرەسە سوڭعى ءۇش جىلدا مۇنايى سىرتقا ەكسپورتتالماي، قاتاڭ يزولياتسياعا ۇشىرادى. AERC ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا، ەل ەكونوميكاسى 2 ەسە قىسقارىپ، تۇرعىندارى ماردىمسىز جالاقىمەن كۇنەلتۋدە، 2018-2021 جىلدارى ورتاشا جىلدىق ينفلياتسيا 35 پايىزدى قۇراعان. ەمبارگونىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىس­تى مۇناي ءوندىرىسى 2 ەسە ازايدى. سايكەسىنشە، مۇنايدان تۇسەر تابىس تا ەسەلەپ قىسقاردى. دوللارعا قاتىستى رەال كۋرسى سوڭعى 10 جىلدا 214 ەسە قۇنسىزدانىپ كەتكەن.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى قالاسى «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:28

ۇقساس جاڭالىقتار