كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
ۋكراينا قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى اننا ماليار Facebook جەلىسىندە كيەۆ وبلىسى رەسەيلىك اسكەرلەردەن تولىعىمەن ازات ەتىلگەنىن مالىمدەدى. «يرپەن, بۋچا, گوستومەل جانە بۇكىل كيەۆ وبلىسى باسقىنشىدان ازات ەتىلدى», دەپ جازدى ا.ماليار. دەگەنمەن بۇل تۋرالى پرەزيدەنت زەلەنسكيدىڭ اكىمشىلىگى رەسمي حابارلاعان جوق.
ايتسە دە, الەۋمەتتىك جەلىلەردە يرپەن, بۋچا, گوستومەل قالالارى كوشەلەرىنەن ۆيدەولار جاريالانا باستادى. وندا ۋكراينا ساربازدارى سوعىس ءورتى شارپىعان وڭىرلەردى ارالاپ ءجۇر. بۇدان بولەك, چەرنوبىلدەگى اتوم ەلەكتر ستانساسىندا ۋكراينا تۋى قايتا كوتەرىلدى.
سونداي-اق ۋكراينا تاراپى يزيۋم قالاسىنان ايىرىلىپ قالعانىن مالىمدەدى. رەسەي شاھاردى باسىپ العانى تۋرالى 24 ناۋرىزدا حابارلاعان ەدى. بۇل قالادا كەسكىلەسكەن ۇرىس ءجۇرىپ جاتقانىن بىرقاتار بۇقارالىق اقپارات قۇرالى جاريالاعان بولاتىن.
ازات ەتىلگەن ايماقتاردان تاراتىلعان كادرلار جان شوشىتادى. ءولىپ جاتقان بەيبىت تۇرعىنداردىڭ مۇردەسى ءار جەردەن كەزدەسەدى. BBC ارناسى كيەۆتىڭ باتىسىنداعى جيتومير باعىتىنداعى جولدا ولگەندەردىڭ كوپ ەكەنىن حابارلادى. ماسەلەن, 200 مەتر قاشىقتىقتا جۋرناليستەر 13 ادامنىڭ مۇردەسىنە كەزىككەن.
«كولىكتىڭ جانىندا ابدەن كۇيگەن قالدىقتار جاتىر. سولاردىڭ ءبىرى ەر ادام ەكەنىن انىقتاۋ قيىنعا سوعادى. ونىڭ ساۋساعىندا نەكە جۇزىگى بار. كولىكتىڭ ىشىندە (دالىرەك ايتقاندا, كولىكتىڭ قالعان قاڭقاسىندا) ايەلدىڭ جانىپ كەتكەن دەنەسى جاتىر. ونىڭ اۋزى اشىق. ول اقىرعى ساتكە دەيىن ايقايلاعان سەكىلدى», دەپ جازادى وقيعا ورنىنا بارعان BBC جۋرناليستەرى.
قازا بولعاندار – يوۆەنكو وتباسى. ماكسيم مەن كسەنيا 7 ناۋرىزدا كيەۆ ماڭىنداعى اسكەري قاقتىعىستان قاشىپ بارا جاتقاندا رەسەيلىكتەر ولاردى اتىپ تاستاعان. بۇل ءسات ۋكراينا ساربازدارى ۇشىرعان دروننىڭ ۆيدەوسىنا جازىلىپ قالعان كورىنەدى. يوۆەنكو وتباسى مىنگەن كولىكتە ولاردىڭ التى جاسار ۇلى مەن قارت اناسى دا بولعان ەكەن. رەسەي ساربازدارى ولاردى تۇتقىنعا الىپ, كەيىن بوساتقان. قۇداي ساقتاپ, بالا مەن قاريا امان قالعان. بۇگىندە ولار قاۋىپسىز ايماققا جەتكىزىلگەن.
تۇركيا رەسەي اسكەرلەرى قورشاۋعا العان ۋكراينالىقتاردى ماريۋپولدەن ەۆاكۋاتسيالاۋ ءۇشىن كەمە بەرۋدى ۇسىندى. قازىرگى تاڭدا قالادا قيان-كەسكى ۇرىس ءجۇرىپ جاتىر. شاھار قورشاۋعا الىنا باستاعالى ونداعى تۇرعىنداردىڭ كوپشىلىگى شىعىپ ۇلگەرگەن ەدى. بىراق بۇگىندە قالادا 150 مىڭعا جۋىق تۇرعىن قالعان. قالاداعى گۋمانيتارلىق اپاتتى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس.
New York Times گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, اقش اكىمشىلىگى ناتو وداقتاستارىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ, ۋكرايناعا كەڭەس وداعىنان قالعان تانكتەردى بەرۋ ماسەلەسىن تالقىلاپ جاتىر. بۇل تۋرالى باسىلىمعا اقۇيدىڭ رەسمي وكىلى حابارلاعان. گازەت كەلتىرگەن مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, تانكتەر جاقىن ارادا بەرىلەدى. بىراق ناقتى قاشان, قانشا كولەمدە ەكەنى جونىندە رەسمي وكىل ەشتەڭە ايتپاعان. جالپى, پولشادا 500-دەن استام مودەرنيزاتسيالانعان جانە جاڭارتىلماعان ت-72 تانكى بار. BBC ارناسىنىڭ پايىمداۋىنشا, ءسوز پولشا تۋرالى بولۋى مۇمكىن.
ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆولوديمير زەلەنسكي امەريكالىق Fox News تەلەارناسىنا سۇحبات بەردى. سۇحبات بارىسىندا زەلەنسكي بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلە تۋرالى ءسوز قوزعادى. اتاپ ايتقاندا, ۋكراينا ءوز تەرريتورياسىن ساۋدالامايتىنىن, اۋماقتىق تۇتاستىق پەن ەگەمەندىك ماسەلەسى تالقىلانبايتىنىن مالىمدەدى.
«شىندىقتىڭ جەڭىسى – ۋكراينا مەن ۋكرايندىقتاردىڭ جەڭىسى. ماسەلە سوعىستىڭ قاشان اياقتالاتىنىندا. بۇل تەرەڭ سۇراق. بۇل اۋىر سۇراق. ۋكراين حالقى جەڭىستەن باسقا ەش ناتيجەنى قابىلدامايدى», دەدى زەلەنسكي.
سونداي-اق ول ناتو تۋرالى ءسوز قوزعاپ, ۋكراينا ۇيىمعا كىرە قالعاندا وداق الدەقايدا كۇشەيەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇدان بولەك, زەلەنسكي اقش-تان تاعى دا زىمىراندار مەن ۇشاقتار سۇرادى.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارياتى ۋكراينادا 3 257 بەيبىت تۇرعىننىڭ قازا تاۋىپ نەمەسە جاراقات العانىن حابارلادى. بۇۇ كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سايكەس
1 267 ادام باقيعا اتتانعان. ۋكراينانىڭ دونەتسك جانە لۋگانسك وبلىستارىنىڭ باقىلاۋىنداعى اۋماقتا 358 ادام ومىرمەن قوشتاسىپ, 772 ادام جارالانعان.
ليتۆا ۇكىمەتى بۇدان بىلاي رەسەيدەن گاز ساتىپ المايتىنىن حابارلادى. اتالعان ەلدىڭ مۇنداي شەشىمگە كەلۋىنە كرەملدىڭ جانارماي اقىسىن رۋبلمەن تولەۋدى تالاپ ەتۋى مەن ۋكرايناعا باسىپ كىرۋى سەبەپ بولعان. ليتۆانىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ءساۋىر ايىنان باستاپ رەسەيدەن گاز يمپورتى تولىعىمەن توقتاتىلعانىن مالىمدەدى. ەندى قاجەتتى كوگىلدىر وتىن كلايپەدا تەڭىزى تەرمينالى ارقىلى سۇيىتىلعان كۇيدە جەتكىزىلمەك.
ء«بىز «گازپرومنان» گاز ساتىپ الاتىن ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنىڭ اراسىنان العاشقى بولىپ وسىنداي قادامعا بارىپ وتىرمىز. بۇل – كوپ جىلعى ماقساتتى ەنەرگەتيكالىق ساياساتتىڭ جانە دەر كەزىندە قابىلدانعان ينفراقۇرىلىمدىق شەشىمدەردىڭ ناتيجەسى», دەدى ليتۆانىڭ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى داينيۋس كرەيۆيس.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, رەسمي ءۆيلنيۋستىڭ رەسەيدەن گاز الۋدان باس تارتۋىنا تاڭعالۋدىڭ قاجەتى جوق. ويتكەنى ليتۆا مۇنداي قادامعا بارۋعا ەرتەدەن كىرىسىپ كەتكەن. ماسەلەن, 2014 جىلى كلايپەدا تەڭىزى تەرمينالى اشىلعان ەدى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 101 ملن ەۋروعا جەتتى. سونداي-اق بۇدان بولەك نورۆەگيالىق Hoeg LNG كومپانياسىنا جىل سايىن 56 ملن ەۋرو تولەپ وتىر. بۇل قاراجات Independence كەمەسىنىڭ وتەمى رەتىندە بەرىلەدى. وسى Independence ارقىلى ۆيلنيۋسكە سۇيىتىلعان گاز جەتكىزىلەدى. بىلتىر ليتۆا گازدىڭ ۇشتەن بىرىنە جۋىعىن «گازپرومنان» ساتىپ العان. دەگەنمەن بۇل كەيىنگى كەزدە رەسەيدەن كەلەتىن كوگىلدىر وتىنعا تاۋەلدىلىكتى ايتارلىقتاي تومەندەتتى. ەندى مىنە, «گازپرومنان» مۇلدەم باس تارتىپ وتىر.
اقش ساۋدا مينيسترلىگى رەسەي مەن بەلارۋستەگى اەروعارىش, تەڭىز, ەلەكتروندى سالالارعا قاتىسى بار 120 كومپانياعا سانكتسيا سالدى. اق ءۇيدىڭ كوممۋنيكاتسيالار جونىندەگى ديرەكتورى كەيت بەدينگفيلد جاڭا شەكتەۋلەر رەسەيدىڭ قورعانىس, عارىش جانە تەڭىز سەكتورلارىن السىرەتۋگە باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. اقۇي تاراپى سانكتسيا سالىنعان كومپانيالاردى ەكونوميكالىق جانە ستراتەگيالىق تۇرعىدا رەسەي ءۇشىن ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيدى.
«اقش ۇكىمەتىنىڭ انىقتاماسىنا سايكەس بۇل ۇيىمداردىڭ ارەكەتى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك نەمەسە سىرتقى ساياسات مۇددەلەرىنە قايشى كەلەدى», دەلىنگەن ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ قۇجاتىندا.
ۋكراينادا يۋنەسكو مادەني مۇرا دەپ تانىعان 53 نىسان قيراعان. بۇل تۋرالى France Presse اگەنتتىگىنە ۇيىم وكىلى مالىمدەدى. ۇيىم سپۋتنيكتەن تۇسىرىلگەن سۋرەتتەردى, ۋكراينا بيلىگىنىڭ دەرەكتەرىن ۇزدىكسىز تەكسەرىپ وتىرعان كورىنەدى. الايدا يۋنەسكو وكىلدەرى قيراعان مادەني مۇرالار سانى الدەقايدا كوپ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. رەسەي ۋكراينا جەرىنە باسىپ كىرگەلى بەرى كيەۆ, حاركوۆ جانە چەرنيگوۆ وبلىستارىندا 29 عيبادات ورنى, 16 تاريحي عيمارات, ءتورت ەسكەرتكىش پەن ءتورت مۇراجاي ب ۇلىنگەن نەمەسە تولىقتاي قيراعان.
رەسەي باسىپ العان ۋكراينانىڭ بىرنەشە قالاسىندا قارسىلىق اكتسيالارى ءوتتى. كيەۆ بيلىگى رەسەيلىك ساربازدار بەيبىت تۇرعىندارعا وق اتقانىن ايتىپ ايىپتادى. اسىرەسە ەنەرگودار قالاسىندا ساربازدار بەيبىت شەرۋشىلەرگە وق جاۋدىرعان. سونىڭ سالدارىنان 4 ادام قازا تاپقان. جالپى, رەسەي اسكەرلەرى ناۋرىز ايى باستالعاندا ەۋروپاداعى ەڭ ءىرى اتوم ەلەكتر ستانساسى ورنالاسقان ەنەرگودار قالاسىن باقىلاۋعا العان ەدى. سودان بەرى وندا قارسىلىق اكتسيالارى بىرنەشە رەت ءوتتى.
سونىمەن قاتار رەسەيدە دە سوعىسقا قارسى شەرۋلەر ءوتتى. ەلدىڭ 17 قالاسىندا بولعان نارازىلىق اكتسيالارى كەزىندە پوليتسيا 200-گە جۋىق دەمونسترانتتى ۇستاعان. قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, سانكت-پەتەربۋرگتەگى نارازىلىق اكتسياسىن ءتۇسىرىپ جاتقان ەكى ءجۋرناليستىڭ جۇمىسىنا كۋرسانتتار كەدەرگى كەلتىرگەن.
The Guardian باسىلىمى ۋكرايناداعى جان شوشىتارلىق تاعى ءبىر وقيعا تۋرالى جازدى. گازەت كەلتىرگەن مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, رەسەي ساربازدارى ءوز كۇشتەرىن قايتا توپتاستىرۋ كەزىندە بالالاردى قالقان رەتىندە پايدالانىپ, اسكەري تەحنيكانىڭ الدىنا وتىرعىزىپ قويعان. مۇنداي دەرەكتەردى كيەۆ جانە چەرنيگوۆ قالالارىنىڭ ماڭىن مەكەندەگەن تۇرعىندار ايتقان.
«بالالاردى قالقان رەتىندە پايدالانۋ وقيعالارى سۋمى, كيەۆ, چەرنيگوۆ, زاپوروجە وبلىستارىندا تىركەلگەن», دەيدى ۋكراينانىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ومبۋدسمەنى ليۋدميلا دەنيسوۆا.
