كونۆەنتسيا تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتى بويىنشا ەڭبەك ەتەتىن قىزمەتكەرلەردىڭ قۇقىقتارى تولىق جۇمىس كۇنى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىندەرمەن تەڭ بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان. سوعان بايلانىستى قازاقستاندىقتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرىلەدى.
زاڭ جوباسى جونىندە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سەرىك شاپكەنوۆ بايانداما جاسادى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قۇجات 2019 جىلعى 18 قازاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق شارتتار ماسەلەلەرى جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ 40-وتىرىسىندا قولداۋ تاپقان. «تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتى جاعدايىنداعى جۇمىس تۋرالى كونۆەنتسيا 1994 جىلعى 24 ماۋسىمدا حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ باس كونفەرەنتسياسىندا قابىلداندى. كونۆەنتسيا تولىق جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەيتىن جۇمىسكەرلەردىڭ قۇقىقتارى سياقتى تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيدى. ولارعا ۇجىمدىق كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ قۇقىعى, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ, انانىڭ قۇقىعىن قورعاۋ, جىل سايىنعى اقىلى دەمالىس بەرۋ, ەڭبەك جانە جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىندا كەمسىتۋشىلىككە جول بەرمەۋ كىرەدى», دەدى مينيستر.
وسى كونۆەنتسيا قىزمەتكەرلەر مەن كاسىپورىنداردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن قوسپاعاندا, ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ بارلىق سالاسىنا قولدانىلادى. ءوز كەزەگىندە ەڭبەك كودەكسىندە جۇمىسكەرلەردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنىڭ ەڭبەگىن قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى قاراستىرىلعان. «ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, 2021 جىلدىڭ 4-توقسانىندا ءارتۇرلى سالالارداعى 470 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەر تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتى رەجىمىندە جۇمىس ىستەدى. ولاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى اپتاسىنا 20 ساعاتتان از ۋاقىت جۇمىس ىستەدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى اۋىل شارۋاشىلىعى, ءبىلىم جانە ونەركاسىپ سالالارىنا تيەسىلى», دەدى س.شاپكەنوۆ.
كونۆەنتسياعا سايكەس, «تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەيتىن» تەرمينى تولىق جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەيتىن جانە سالىستىرمالى جاعدايدا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەردىڭ جۇمىس ۋاقىتىنىڭ قالىپتى ۇزاقتىعىنان از جۇمىس ىستەيتىن جۇمىسكەردى بىلدىرەدى.
سونداي-اق ولاردىڭ نەگىزگى جالاقىسى وسى ادىسپەن ەسەپتەلەتىن قاراپايىم قىزمەتكەرلەردىڭ نەگىزگى جالاقىسىنان كەم بولماۋى ءتيىس. ءوز كەزەگىندە كونۆەنتسيا اياسىندا ۇلتتىق ەڭبەك زاڭناماسىندا قىزمەتكەرلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەر قاراستىرىلعان.
بۇدان بولەك, تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەرگە ارنالعان الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەلەرى تولىق جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەرگە ۇقساس بولۋى ءتيىس. بۇل شارتتار جۇمىس ۋاقىتىنىڭ ۇزاقتىعىنا, جارنالارعا نەمەسە كىرىستەرگە پروپورتسيونالدى تۇردە انىقتالۋى مۇمكىن.
ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك سالاعا قاتىستى زاڭدا تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن شەكتەمەيدى. اتاپ ايتقاندا, مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنەن تابىستى جوعالتۋ بويىنشا تولەم قىزمەتكەردىڭ ورتاشا ايلىق ساقتاندىرىلعان كىرىسىنىڭ مولشەرىنە جانە ونىڭ جۇيەگە قاتىسۋ وتىلىنە تىكەلەي بايلانىستى. «بۇل كونۆەنتسيا تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتى بويىنشا ەڭبەك ەتەتىن ازاماتتاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋدى كوزدەيدى. ولاردىڭ جالاقى الۋعا, سونداي-اق ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن گيگيەناسىنا, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا, جىل سايىنعى اقىلى نەمەسە اۋرۋى بويىنشا دەمالىسىنا قاتىستى قۇقىقتارىن قورعايدى. الداعى ۋاقىتتا كونۆەنتسيا بۇل باعىتتاعى حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەلىمىزدە ودان ءارى ەنگىزۋگە قىزمەت ەتەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. مۇرات باقتيار ۇلى ەلدەگى مەليوراتيۆتى قىزمەتتى زاڭنامالىق تۇرعىدان جەتىلدىرۋدىڭ, سۋارمالى ەگىنشىلىكپەن اينالىساتىن شارۋالاردى قولداۋدىڭ, سونداي-اق فەرمەرلەرگە نەسيە بەرۋ رەسىمدەرىن جەڭىلدەتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا سەناتور مۇرات باقتيار ۇلى اگرارلىق سالا ەڭبەككەرلەرىن قارجىلاي قولداۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعى بانكىن قۇرۋدى ۇسىندى. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, ول قازىرگى تاڭدا اسا قاجەت سالاعا ايتارلىقتاي قولداۋ كورسەتەر ەدى.
بۇل ماسەلە جاقىندا سەناتورلاردىڭ قىزىلوردا وبلىسىنا بارعان جۇمىس ساپارى كەزىندە كوتەرىلگەن بولاتىن. ديقاندار ايماقتاعى نەگىزگى اگرارلىق داقىلى كۇرىش ەكەنىن ايتا كەلىپ, وسى داقىل وبلىستا ىشكى نارىق سۇرانىسىنىڭ 80 پايىزىنا دەيىن قامتاماسىز ەتەتىنىنە توقتالدى. الايدا جىل وتكەن سايىن جۇمىس ىستەۋ قيىنداي تۇسەدى. اۋدانداعى سۋارمالى جەرلەردىڭ جاعدايى وتە ناشار, سۋارمالى جەرلەردە سۋ قۇبىرى مەن كارىز جۇيەسى ءتيىستى قارجىلاندىرۋدىڭ جوقتىعىنان ۋاقىتىندا تازارتىلمايدى. بۇل قۇبىرلاردىڭ قوقىسقا تولىپ كەتۋىنە جانە شامادان تىس تۇزدانۋعا اكەلەدى. «دامىعىن ەلدەردە 1 تەكشە مەتر سۋعا 4-6 كگ اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى وندىرىلسە, بىزدە نەبارى 0,4-0,8 كگ, ياعني 6 ەسە از وندىرىلەدى. ال دامىعان ەلدەردە 1 كگ ءونىم وندىرۋگە 160-400 ليتر سۋ جۇمسالسا, بىزدە 1200-2500 ليتر سۋ جۇمسالادى. دەمەك, ەلىمىزدەگى سۋارمالى جەرلەردىڭ گيدرومەليوراتيۆتىك جاعدايى قاناعاتتانارلىقسىز جاعدايدا. بۇل ۇكىمەت تاراپىنان نازار
اۋدارارلىق ماسەلە», دەدى دەپۋتات.
مينەرالدى تىڭايتقىشتاردىڭ قىمباتتىعى دا بولەك ءبىر پروبلەما. بيىل ولاردىڭ باعاسى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2,5-3 ەسە ءوستى. بۇل سالادا دەلدالدار ماڭىزدى ءرول اتقارادى, سونىڭ سالدارىنان ءونىمنىڭ قۇنى ەداۋىر ءوسىپ كەتەدى.
دەپۋتات وسىعان بايلانىستى «مەليوراتسيا تۋرالى» زاڭدى قابىلداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ول زاڭدا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەر پايدالانۋشىلاردىڭ جەردى مەليوراتسيالاۋ جونىندەگى جاۋاپكەرشىلىگى ناقتىلانۋى ءتيىس. دەپۋتات سونىمەن قاتار ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعى بانكىن اشۋ قاجەتتىگىنە دە نازار اۋداردى. ء«بىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا ەنگەن رەسەي, بەلارۋس ەلدەرىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرىمەن باسەكەگە تۇسە الماي وتىر. ويتكەنى بۇل ەلدەردىڭ شارۋالارىنىڭ جەرى مەن مۇلكىن كەپىلدىككە الىپ, ۇزاق مەرزىمگە ارزان نەسيە بەرەتىن, بولىمشەلەرى بارلىق اۋدانداردا ورنالاسقان اگروبانكتەرى جۇمىس ىستەيدى. وسى كەزگە دەيىن پارلامەنت قابىرعاسىندا وسىنداي ارنايى مامانداندىرىلعان اۋىلشارۋاشىلىق بانكىن اشۋ ماسەلەسى بىرنەشە رەت كوتەرىلىپ, بىراق شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. ەلىمىزدە مۇنىڭ وڭ شەشىلۋىن بۇكىل شارۋالار كۇتىپ وتىرعانىنا نازارىڭىزدى اۋدارعىمىز كەلەدى», دەدى سەناتور.
ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان ساۋالىندا ءابدالى نۇراليەۆ اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋىنا نازار اۋدارىپ, ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى كەشەندى تۇردە شەشۋگە باعىتتالعان ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى.
دەپۋتات قالالارداعى ەكولوگيانىڭ ناشارلاۋى ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن احۋالىنا تەرىس اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ەكولوگتەر قالالاردا اتموسفەرانىڭ جوعارى دەڭگەيدە لاستانۋى سالدارىنان قۇربان بولاتىندار جىلىنا ورتا ەسەپپەن 2 پايىزعا كوبەيىپ بار جاتقانى جايىندا دەرەكتەر كەلتىرىپ وتىر. ال ءۇش جىل ىشىندە قاتەرلى ىسىككە شالدىققان ناۋقاستار سانى 14 پايىزعا وسكەن. اسىرەسە, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جانە ونەركاسىبى بار قالالاردا جاعداي ناشارلاپ بارادى. سەناتور وسىعان بايلانىستى ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن جۇمىسقا قارقىن بەرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. «قازاقستان پاريج كەلىسىمىنە وراي 2030 جىلعا قاراي پارنيكتىك گازداردىڭ شىعارىلۋىن 15 پايىزعا قىسقارتۋدى مىندەتىنە العان. ەسەپتى كەزەڭدە نىسانالى ينديكاتورلاردىڭ ورىندالماۋىنا بايلانىستى ەكولوگيا مəسەلەلەرىنىڭ «جول قارتالارى» پىسىقتالىپ, ناقتىلانۋى كەرەك جانە ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەلى جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس دەپ سانايمىز. سونداي-اق قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان كومىرتەكتى بەيتاراپتانۋدىڭ 2060 جىلعا دەيىنگى دوكتريناسىمەن جۇمىستار جۇرگىزۋدە. بۇل ەل مۇددەسى ءۇشىن, تابيعاتقا جانە كليماتقا ۇقىپتى قاراۋدىڭ نەگىزىن قالاۋى كەرەك», دەدى سەناتور.
