قازاقستاندا كونستيتۋتسيالىق سوت 1992-1995 جىلدارى جۇمىس ىستەدى. «قر كونستيتۋتسيالىق سوتى تۋرالى» ارنايى زاڭعا سايكەس كونستيتۋتسيالىق سوت كونستيتۋتسيانى قورعاۋ بويىنشا سوت بيلىگىنىڭ جوعارعى ورگانى بولىپ تابىلدى, كونستيتۋتسيانىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىعى مەن ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتتى, بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار اكتىلەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىلىعى, ونىڭ لاۋازىمدى ادامدارىنىڭ ارەكەتى تۋرالى شەشىم قابىلدادى. سونداي-اق وسى ورگانداردىڭ قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىنا باعا بەردى, ياعني ازاماتتاردىڭ جانە باسقا دا سۋبەكتىلەردىڭ بۇزىلعان كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعادى.
سەنىمدىرەك بولۋ ءۇشىن كونستيتۋتسيالىق سوت وكىلەتتىكتەرىنىڭ بىرنەشە تىزبەسىن اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. كونستيتۋتسيالىق سوت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا, زاڭدارىنا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى كەڭەسى مەن ونىڭ ورگاندارى قابىلداعان وزگە دە اكتىلەرگە, پرەزيدەنتتىڭ جارلىقتارى مەن وزگە دە اكتىلەرىنە, مينيسترلەر كابينەتىنىڭ قاۋلىلارىنا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مينيسترلىكتەرىنىڭ, مەملەكەتتىك كوميتەتتەرى مەن ۆەدومستۆولارىنىڭ نورماتيۆتىك اكتىلەرىنە سايكەستىگى تۋرالى ىستەردى قارادى. سونىمەن قاتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورى قابىلدايتىن نورماتيۆتىك سيپاتتاعى اكتىلەردىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتى پلەنۋمدارىنىڭ باسشى تۇسىندىرمەلەرىنىڭ كوشىرمەلەرى قوسا بەرىلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ ۇسىنۋى بويىنشا پرەزيدەنتتىڭ, مينيسترلەر كابينەتى مۇشەلەرىنىڭ, جوعارعى سوت توراعاسىنىڭ, جوعارى تورەلىك سوت توراعاسىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورىنىڭ, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپلوماتيالىق جانە وزگە دە وكىلدەرىنىڭ ءوز وكىلەتتىكتەرىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ تۋرالى ماسەلە قوزعالعان جاعدايدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى مەن زاڭدارىن ساقتاۋى تۋرالى قورىتىندى بەرە الادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتى ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قوزعايتىن قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىلىعى تۋرالى ىستەردى قارادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ وسى باپتىڭ ءبىرىنشى جانە ءۇشىنشى بولىكتەرىندە كورسەتىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا ءوز باستاماسى بويىنشا ءىس جۇرگىزۋدى قوزعاۋعا قۇقىعى بولدى.
كونستيتۋتسيالىق سوت شەشىمدەرىنىڭ قازاقستاننىڭ بۇكىل اۋماعىنداعى ەڭ جوعارى زاڭدىق كۇشى تۋرالى ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ زاڭداردىڭ جانە وزگە دە نورماتيۆتىك اكتىلەردىڭ تۇتاستاي نەمەسە ءبىر بولىگىنىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن بەلگىلەيتىن شەشىمى ولاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا قولدانىلۋىنىڭ كۇشىن جويدى, سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق ەمەس دەپ تانىلعان اكتىگە نەگىزدەلگەن باسقا دا نورماتيۆتىك اكتىلەر قولدانىلۋىنىڭ كۇشىن جويدى.
سوتتاردىڭ جانە وزگە دە قۇقىق قولدانۋ ورگاندارىنىڭ كونستيتۋتسيالىق ەمەس دەپ تانىلعان نورماتيۆتىك اكتىگە نەگىزدەلگەن شەشىمدەرى ورىندالۋعا جاتپايدى. كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ نورماتيۆتىك اكتىنى نەمەسە ونىڭ ءبىر بولىگىن كونستيتۋتسيالىق ەمەس دەپ تانۋ تۋرالى شەشىمى ولاردىڭ جاريالانۋىنا كەدەرگى كەلتىردى.
وسى زاڭنىڭ 10-بابىنىڭ 2-تارماعىندا اتالعان ادامداردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن ساقتاماۋى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ شەشىمى ولاردىڭ اتقاراتىن لاۋازىمدارىنا سايكەستىگى تۋرالى ماسەلەنى قاراۋ ءۇشىن نەگىز بولدى.
سوندىقتان ەگەر ءبىز مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ وركەنيەتتى, پروگرەسسيۆتى جانە دەموكراتيالىق قاعيداتتارىنا كوشكىمىز كەلسە, قۇقىقتىق قاتىناستاردىڭ بارلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن, اسىرەسە وتانداستارىمىزدىڭ تابيعي جانە ازاماتتىق قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, كونستيتۋتسيالىق سوتتى اتالعان وكىلەتتىكتەرمەن قالپىنا كەلتىرۋ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءبىزدىڭ قوعامدىق ومىرىمىزدەگى ماڭىزدى قادامى.
بۇل رەتتە – ازاماتتارعا, سونداي-اق رەسپۋبليكالىق قوعامدىق ۇيىمدارعا كونستيتۋتسيالىق سوتقا تىكەلەي تالاپ قويۋ قۇقىعىن بەرۋ مىندەتتى. سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق سوتقا كونستيتۋتسيانىڭ قاتاڭ ساقتالۋى, سونداي-اق تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك مۇددەلەرىن باسشىلىققا الاتىن جوعارى بىلىكتى مەملەكەتتىك زاڭگەرلەر سايلانۋى وتە ماڭىزدى.
ەگەر كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ جۇمىسىن دۇرىس ۇيىمداستىرىپ, ونىڭ تاۋەلسىزدىگىن جانە بيلىكتىڭ باسقا تارماقتارىنىڭ قىزمەتىنە ارالاسپاۋىن قامتاماسىز ەتسە, وندا ءبىز كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىقتى قورعاۋ جونىندەگى سەنىمدى مەملەكەتتىك ورگان قۇرا الامىز. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل ورگان ازاماتتارىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنىڭ سەنىمدى كەپىلى بولۋعا ءتيىس.
سابىر قاسىموۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ بۇرىنعى سۋدياسى
