اعايىندى الاۋىزدىق ازدىردى

قىرعىزستاندا ورىن العان جانە جالعاسىپ جاتقان وقيعالار باۋىرلاس ەلگە قاتەرلى سىناق بولىپ وتىر. ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى رەتىندە جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسىندا ورىن العان قانتوگىستەن كەيىن ساياسي ۇدەرىستەردىڭ بەيبىت جولعا باعىتتالۋىنا تىكەلەي مۇرىندىق بولعان قازاقستان ءۇشىن بۇل سىناقتىڭ ەرەكشە ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتكەن ءجون. قىرعىزستانداعى مەملەكەتتىك توڭكەرىستەن ءبىر ايدان استام ۋاقىت ءوت­كەندىكتەن, بەلگىلى ءبىر قورى­تىن­دىلار جاساۋعا بولادى. كورشىلەس ەلدىڭ تو­لىققاندى ازاماتتىق قاق­تى­عىس تابال­دىرىعىندا بولعانى كوپ­شى­لىككە ءما­لىم جاعداي. كەيبىر سايا­سات­تانۋشىلار مەن ساياساتكەرلەر ءتىپ­تى قىرعىز مەم­لەكەتىنىڭ ىدىراۋ ءمۇم­كىندىگى جايىندا پىكىر ءبىلدىرىپ ءۇل­گەرگەن بولاتىن. قا­زىرگى كۇندە سىرتتان ساياسي ارالاسۋسىز بيلىكتەن ايىرىلعان ق.باكيەۆ پەن بۇرىنعى وپپوزيتسيا مۇشەلەرىنەن قۇرىلعان ۋاقىتشا ۇكىمەتتە اۋىز­بىر­شىلىككە, نە بولماسا ءبىر كەلىسىمگە كە­لۋ­گە ەش­­قان­داي مۇمكىندىك قالماعانى بەلگىلى. قازاقستان اۋمالى-توكپەلى قاق­تىعىستىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن باستاپ, ەقىۇ توراعاسى رەتىندە, رەسەي مەن اقش مەملەكەت باسشىلارى­مەن قاۋىپتى جاعدايدان شىعۋ تۋرالى ءوزارا ىشكى كەلىسسوزدەر مەن كەڭەستەر وتكىزىپ جاتتى. قازاقستاننىڭ قىرعىزستانعا قاتىستى ۇستانىمى شيەلەنىستىڭ ءبى­رىنشى كۇنىنەن ايقىندالدى. قان­داي ساياسي قايشىلىقتار بولسا دا, ولار­دىڭ شەشىمى تەك كەلىسسوز, اشىق ءۇن­قا­تىسۋ ارقىلى تابىلۋى ءتيىس.  وسى ۇس­تانىمنىڭ كورىنىسى رە­تىن­دە تاعىنان تايعان قىرعىز ەلىنە قاندى قاقتى­عىس­تان كەيىنگى ءداپ كەلەسى كۇنى, ياعني ءساۋىر­دىڭ 8-ىندە ەقىۇ توراعاسىنىڭ ارنايى وكىلى ج.كارىبجانوۆ بەت بۇردى. قىرعىزستانداعى احۋال جەدەل ءارى ناتيجەلى شەشىم قابىلداۋدى تالاپ ەتتى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ ءتور­اعاسى رەتىندەگى بەلسەندى ءىس-ارە­كەتى ناتيجەسىندە كورشىلەس ەلدەگى قاتەرلى وقيعالار الەمدىك قوعام­داس­تىقتىڭ نازارىنا سالىندى.   بىرنەشە ءتاۋ­لىك بويى وتكىزىلگەن ن.نازارباەۆ, د.مەد­ۆەدەۆ جانە ب.وباما ارالىق كەڭەسى ناتيجەسىن­دە 15 ساۋىردە كەش­كە قاراي ەلبا­سى­نىڭ بۇيرىعىمەن قازاقستان اۋە كۇشتەرىنىڭ ۇشاعى باكيەۆتى الدىرۋ ءۇشىن قىرعىز ەلىنە اتتاندى.  را­سىن­دا دا, بۇرىنعى قىر­عىز پرەزي­دەنتىنىڭ ەلىندە قالۋى ول ءۇشىن وتە قاۋىپتى ەدى. “بۇل ءوز كەزەگىندە جاڭا قانتوگىستەن, بەيبىت حالىقتىڭ اجال قۇشۋىنان باسقا تۇك تە اكەلمەيدى. قازىردىڭ وزىندە قازا بولعان ادام­دار سانى سەكسەننەن اسقانى ءمالىم. ودان دا كوپ بولۋى مۇمكىن. سون­دىق­تان مەن قازاق ەلىنىڭ اتىنان جاقىن كورشى, جان قيىسپاس اعاي­ىن قىرعىز حالقىنا, ومىردەن وزعان ادامداردىڭ تۋعان-تۋىستارىنا قايعىرىپ كوڭىل ايتامىن”, – دەدى وسى ورايدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ق.باكيەۆتى قىرعىزستان اۋما­عى­نان شىعارۋ ارقىلى قانتوگىستىڭ الدىن الۋ كورشىلەس ەلدە تۇراق­تى­لىق ورناتۋ جولىنداعى اسا ما­ڭىز­دى, بىراق تەك العاشقى قادام بول­عان ەدى. ەقىۇ مەن قازاق ءتور­اعا­لىعىنىڭ بىتىمگەرشىلىك ارەكەتتەرى 20 ساۋىردە ۇيىمنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, قازاقستاننىڭ مەملە­كەت­تىك حات­شىسى – سىرتقى ىستەر مي­نيسترى قانات ساۋداباەۆتىڭ ءبىش­كەككە جۇمىس ساپارى ارقىلى ءوز جالعاسىن تاپتى. ەرەكشە اتاپ كەتەر جاعداي, بيلىك اۋىسقان ءسات­تەن كەيىن بۇل قىرعىزستانعا شەت ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ العاشقى ساپارى ەدى. ۋاقىتشا ۇكىمەت, ساياسي پارتيا­لار, ازامات­تىق قوعام, حالىقارالىق قۇرى­لىم­دار وكىلدەرىمەن, شەتەلدىك ديپ­لوماتتارمەن كەلىسسوزدەر ءناتي­جەسىندە قازاقستان تارابى كورشى­لەس ەلدەگى جاعدايدىڭ تۇراقتا­نۋى­نا قاتىستى بىرقاتار ۇسىنىستار ەنگىزىپ, حالىقارالىق قوعامداس­تىق­تىڭ قىرعىز حالقىنا جاردەمدەسۋىن ءتيىمدى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى ۋاعدا­لاس­تىقتارعا قول جەتكىزگەن بولاتىن. قىرعىزستانداعى كەلەڭسىز جاعدايدى رەتتەۋ مەن قاقتىعىستى توقتاتۋ –  بۇل ءبىزدىڭ مەملەكەت ءۇشىن ەقىۇ-عا توراعا رەتىندە باسىنا العان مىندەتتەمەلەرىنە قاتىستى العاشقى سىناق بولدى. ساراپشىلار بۇل ماسەلە جاي­ىندا: “قازاقستان توراعالىعىن­دا­عى مۇنداي ءىس-ارەكەت تمد كەڭىس­تى­گىندە قاقتىعىس جاعدايلاردى رەت­تەۋدى كوزدەيتىن حالىقارالىق قۇ­رى­لىمداردىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋىن­دە­گى العاشقى تابىستى تاجىريبە بول­عاندىعى انىق”, – دەپ اتاپ ءوتتى. قىرعىزستانداعى ساياسي داعدا­رىس­تىڭ بەيبىت شەشىمىن قامتاما­سىز ەتۋ قازاقستانعا ەقىۇ-عا ءتور­اعا ەل رەتىندە ۇلكەن جاۋاپكەر­شى­لىك جۇكتەگەنى راس.  قىرعىز ەلىندەگى جاعدايدى رەتتەۋگە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى مەن ەۋرووداق­تىڭ دا قوس­قان ۇلەسىن مويىنداۋ قاجەت.  الايدا, كەڭ اۋقىمدى قاقتى­عىس­تىڭ الدىن الۋدا ەقىۇ مەن وعان توراعا ەلدىڭ شەشۋشى ءرول اتقارعا­نىن شەتەلدىك ساراپشىلار ەرەكشە اتاۋدا. ەندىگى ماقسات – ايىرقالپاقتى اعايىننىڭ جاڭا بيلىككە دەگەن سەنىمىن ورناتىپ, ەلدەگى توپتاردىڭ بارشاسىن اۋىزبىرشىلىككە تارتۋ. وكىنىشكە قاراي, قىرعىزستانداعى سوڭعى كۇندەردەگى وقيعالار تاعى دا الاڭداتارلىق سيپات الىپ وتىر. ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى ەكى وبلىس ورتالىعى – جالالاباد پەن وشتا ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ جاقتاستارى مەن قارسىلاس­تارى اراسىندا قاق­تىعىس بولدى. اۋىر جارالانعاندار بار كورىنەدى. ونىڭ الدىندا تا­عىنان تايدىرىلعان ەكس-پرەزيدەنت ق.باكيەۆ­تىڭ سويىلىن سوعۋشىلار اتالعان قالالارداعى اكىمشىلىك عيماراتتارىن باسىپ العان ەدى. ءسويتىپ, جالالاباد قالاسىنىڭ اكىمشىلىك ءۇيى ۋاقىتشا ۇكىمەت جاقتاستارىنىڭ باقىلاۋىنا كوشىپ ۇلگەردى. بۇگىندە جالالاباد پەن وشقا ارنايى ماقساتتاعى اسكەري­لەر ەنگىزىلىپ, ولار قالالارداعى جاع­دايدى باقىلاۋلارىنا العان سى­ڭايلى. بىراق بۇل تىنىشتىقتىڭ قانشا ۋاقىتقا سوزىلاتىنى بەلگىسىز. جالپى, قىرعىزدار ەكىگە جارى­لا بەرەتىن بولسا, ەل­دىڭ تۇتاستى­عىنا, ءتىپتى مەملەكەت­تى­لىگىنە قاۋىپ تونەتىنى انىق. سون­دىق­تان ەل تۇرعىندارى بيلىككە تا­لا­سۋشى جاقتاردىڭ مۇددەسىنەن گورى, ەلدىك مۇددەنى جوعارى قويسا دەيسىڭ. ءسوز ورايىندا الماتىدا ءوتىپ جات­قان “ەقىۇ-نىڭ ەۋرازيالىق ولشەمى” ترانس­ازيا­­لىق پارلامەنت­تىك فورۋمىندا بۇگىن, سەنبىدە وسى تاقىرىپ قوزعالاتىنىن ايتا كەتەيىك. وسىنداي ساتتە قازاقستان باس­شى­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ: “ىنتىماق كەتكەن جەردە ىرىس تۇر­مايدى” دەگەن ءسوزىنىڭ ورىن­دى­لىعى تاعى دا تانىلا تۇسەدى. قانات ىسقاق.