راسىندا دا, ەڭ قۇندى تاربيە – ۇلتتىق تۇرعىدان بەرىلگەن تاربيە ەمەس پە؟! سان عاسىرلار بويى سارالانعان اسىل قۇندىلىقتارعا شىنايى ىزەتتىلىك پەن مورالدىق تۇرعىداعى ءتالىم قوسىلسا قۇبا-قۇپ بولار ەدى. حالىقتىڭ دانا ءومىر سالتىنان تۋىنداپ وتىراتىن بۇلجىماس ەرەجەلەر مەن قاعيدالار جيىنتىعى قاشاندا ماڭىزدى رولگە يە. وسى سەبەپتەن ۇلتتىق تاربيەنىڭ نەگىزدەرىن ءبىر ارناعا ءتۇسىرىپ, جالپى ۇرپاق تاربيەسى ماسەلەسىندە ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋ بۇگىنگى تاڭدا كۇن تارتىبىندە تۇرعان ەڭ باستى قاجەتتىلىك.
قاي ۇلتتىڭ بولسىن باياندى بولاشاعى ونىڭ ۇرپاعىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى ءسوزسىز. ول ەكەۋىن ءبىر-بىرىنەن اجىراتىپ قاراۋ استە مۇمكىن ەمەس. الدىڭعى تولقىن «كەلمەستىڭ كەمەسىنە» ءمىنىپ كەتكەننەن كەيىن ەلدەگى بارلىق جاۋاپكەرشىلىك تۇگەلىمەن سول ءداۋىردىڭ بۋىنىنا تۇسەتىنى ءبىز ايتپاساق تا بەلگىلى جايت. ەندەشە, اتا-بابا اماناتىن الىسقا اپاراتىن سانالى دا ساليقالى ۇرپاق تاربيەلەۋ ءىسى بۇگىننەن كەشىكپەۋى كەرەك. سونىمەن قاتار ولاردى ومىرگە بەيىم, زاماناۋي ساۋاتتى, جان-جاقتى قابىلەتتى قوعام مۇشەسى بولۋعا دا تالپىندىرۋىمىز كەرەك.
ءيا, الىمساقتان ءبىزدىڭ قازاق جۇرتى رۋحاني زور بايلىقتىڭ مۇراگەرى بولىپ سانالادى. الەمنىڭ بىردە-ءبىر ەلىندە جوق باي اۋىز ادەبيەتى مەن مول فولكلورى – ويدان شىعارىلا سالىنعان دۇنيە ەمەس. كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاپ بۇگىنگە دەيىن امان-ەسەن الىپ كەلگەن اتا-بابامىزدىڭ جانكەشتىلىگى ءار ۇرپاقتىڭ جادىندا جاڭعىرۋى قاجەت. سان عاسىرلار بويى كۇمبىرلەگەن كۇيى, اۋەلەگەن اۋەزدى ءانى, اسقاقتاعان ايتىسى, تاڭدى تاڭعا ۇرعان ەپوستىق جىرلارى, شەشىمى شەبەر شەشەندىك سوزدەرى, ماقال-ماتەلى مەن جۇمباعى, جاڭىلتپاشى مەن وتىرىك ولەڭى, قورجىنى ورتايماعان قارا ولەڭى, ەڭ باستىسى, قاسيەتتى ءتىلى قانشاما قازاق بالاسىن ادامي قالىپقا سالىپ, بۇتىندەي ۇلتتى قالىپتاستىرىپ شىعاردى دەسەڭىزشى...
قازىرگىدەي زاماندا ۇرپاقتىڭ بويىنا قايىرىمدىلىقتىڭ, ىزگىلىكتىڭ ءدانىن سەپسەك دەپ ويلايمىز. ال ونىڭ بارلىعى ۇلتتىق تاربيەمىزدەن باستاۋ الاتىنىن كەيدە ەستەن شىعارىپ الامىز. ەندىگى بولەك ەۋروپانىڭ, بەلدىگى بولەك باتىستىڭ مادەنيەتىن جوعارى ساناپ, سوعان باسىمدىق بەرىپ, ۇلتتىق تامىرىنان ۇزاپ بارا جاتقان ۇرپاق ءوز ارامىزدا ءورىپ ءجۇر. سولارعا سالت-ءداستۇر, تانىم-تۇسىنىگىمىزدى بارىنشا ساۋاتتى ءتۇسىندىرىپ, ورتامىزعا قايتا ورالتۋ مىندەتى تۇر الدىمىزدا. راسىمەن دە, قاسيەتتى وتاندى ءسۇيۋ قازاقتىقتىڭ ءوزىن سۇيۋدەن باستاۋ الۋى كەرەك. قازاقي ورتا ءۇشىن اۋەلدەن ءتان قاسيەت ۇلكەندى قادىرلەۋ, قوناقجايلىلىق, قورشاعان ورتاعا قۇرمەتپەن قاراۋ, تۋىسقاندىق تىعىز بايلانىس ورناتۋ, بالاجاندىلىق, ەڭبەكسۇيگىشتىك, جان-جانۋارلارعا جاناشىرلىق تانىتۋ تاعى دا باسقالارى – ءبىزدىڭ تۇرمىس-سالتىمىزبەن تىعىز بايلانىستى دۇنيەلەر. وتباسىنداعى ورنى بولەك داستۇرلەرىمىز بەن سالتتارىمىز دا شاڭىراقتىڭ شايقالماي بەرىك بولىپ, بالالاردىڭ باقىتتى وسۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. الدىمەن اتا-انا ءوز بالاسىنا اتا-بابا سالتىن ءسىڭىرۋدىڭ العىشارتتارىن جاساسا, قالعانىن ءبىلىم ۇيالارى قوستاپ اكەتۋى كەرەك-اق. سوندا عانا ەلىن, جەرىن سۇيەتىن شىنايى پاتريوتتار قاتارى مولايا تۇسەدى.
بىزگە ەتەنە تانىس تاربيەدەگى باستى باعىت دەلىنگەن ءتالىم-تاربيە تۇجىرىمداماسىندا: ء«اربىر ادام ەڭ الدىمەن ءوز حالقىنىڭ پەرزەنتى, ءوز وتانىنىڭ ازاماتى بولۋ كەرەك ەكەنىن, ۇلتتىق بولاشاعى تەك وزىنە بايلانىستى بولاتىنىن ەستە ۇستاۋعا ءتيىس. ونىڭ وسىنداي تۇجىرىمعا توقتالۋىنا ۇلتتىق ادەت-عۇرىپتار مەن داستۇرلەر كومەكتەسەدى, سولار ارقىلى ول جالپىازاماتتىق مادەنيەتكە اياق باسىپ, ءوز حالقىنىڭ مادەني يگىلىگىن باسقا حالىقتارعا جاقىن دا تۇسىنىكتى ەتە الادى. سوندىقتان ءاربىر ۇرپاق ءوز كەزى مەن وتكەننىڭ تاعدىرى مەن تالاپتارىن وبەكتيۆتى فاكتورلار رەتىندە ۇسىنىپ, سول ارقىلى ۇرپاقتى ومىرگە بەيىمدەپ, ولاردى جيناقتالعان تاجىريبە نەگىزىندە تاربيەلەي وتىرىپ, ءوزىنىڭ اتا-انالارىنىڭ رۋحاني مۇراسىن يگەرە ءتۇسۋى كەرەك» دەپ جازىلعان ەكەن. بۇعان كوپ نارسەنى الىپ-قوسۋدىڭ ءوزى ارتىقتاۋ.
شىنتۋايتىندا, جاس ۇرپاقتى ادەپتى دە سانالى, ارلى دا ابىرويلى ەتىپ تاربيەلەۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن تاربيە ەرەجەلەرىنە تىرەك ارتا وتىرىپ, ۇلتتىق ءداستۇرىمىزدى, ادەت-عۇرپىمىزدى, ءداستۇرلى ءدىنىمىزدى, اتا-بابالارىمىزدان قالعان مۇرالاردى ولاردىڭ سانالارىنا سىڭىرە ءبىلۋىمىز قاجەت. ەل بولاشاعىن تۋعان جەردى, وتانىن ءسۇيىپ, ونى قاسىق قانى قالعانشا قورعاي بىلۋگە ۇيرەتۋ, وقۋشى بويىندا پاتريوتتىق سەزىم مەن ادامگەرشىلىك سانانى قالىپتاستىرۋ ء–ار وتباسى مەن ازاماتتارىنىڭ مىندەتى. تاربيەنىڭ قاينار كوزى اتا-بابامىزدان قالعان دانالىق سوزدەر دەسەك, ءبىز – سول ناسيحاتتىڭ قولدانۋشىسى ءارى قورعاۋشىسىمىز. ەندىگى جەردە ەلدى ءسۇيۋدى ەڭ اسىل قاسيەتتىڭ ءبىرى دەپ باعالاساق, وندا ۇلتتىق تاربيەنىڭ باسى ءبۇتىن كورىنىس تابۋى ءتيىس-اق.
گۇلمارال سەيىت,
وتىرار اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى
تۇركىستان وبلىسى
