قازاقستان • 22 ناۋرىز, 2022

ۇلىس باقتى بولسىن!

1850 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

«قازاقتىڭ قازاق بولعاندا, وزىنە ارنالعان, سىباعاسىنا تيگەن جالعىز مەيرامى – ناۋرىزناما» دەيدى دالا اۋليەسى ءماشھۇر ءجۇسىپ. «ول كۇندە ناۋرىز دەگەن ءبىر جازعىتۇرىم مەيرامى بولىپ, ناۋرىزناما قىلامىز دەپ, تاماشا قىلادى ەكەن. سول كۇنىن « ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى» دەيدى ەكەن» دەگەن حاكىم اباي. شاكارىم قاجى بولسا «قوجا, مولدالار ەسكى ادەتتى قالدىرامىز دەپ, قۇربان, ورازا ايتتارىن ۇلىس كۇنى دەگىزىپ, ۇلىستى – ناۋرىز دەگىزگەن. جىل باسىنىڭ اتى ۇلىس ەكەنىنىڭ دالەلى مىناۋ: « ۇلىس كۇنى قازان تولسا, ول جىلى اق مول بولار. ۇلى كىسىدەن باتا السا, سوندا ولجالى بولار» دەگەن – ءتىپتى ەسكى ماقال» دەپ ءبىر تۇجىرادى.

 ۇلىس باقتى بولسىن!

وسىدان اڭعارعانىمىز, ۇلى دالادا ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ءدۇبىرلى تويدان, دۇرمەكتى جيىننان ءبىر باس جوعارى, ءباسى بيىك, شەجىرەلى ەلدىڭ شىنايى قۇندىلىعى, قىرداعى جۇرت پەن ويداعى ەلدى قاۋىشتىرار باۋىرلاستىق كۇنى, كوكەيدەگى رەنىشى كوك تاستاي قاتىپ قالسا دا, ەرىتەر شاق, مازداق باسىندا ماۋقىن باسىسار, وردا ىشىندە وڭ سويلەتەر, جەر-انا مەيىرلەنىپ, توڭىن جىبىتەر, توقساننان شىق­قاندار تونىن شەشەر, كۇن مەن ءتۇن تەڭەلەر ۇلىستىڭ ۇلىق مەرەكەسى – ناۋرىز بولعانى.

ەل شەتىنە تيگەن جاۋدىڭ بەتىن قايىرسا دا, بۇرناعى بۇلعاق جىلداردىڭ بۇعالىعىن شەشسە دە, جۇرت ىشىندە قانداي قۋانىش بولسا دا, سونىڭ تويى – ناۋرىزدا بولادى ەكەن. «قوبىلاندى باتىر» جىرىنداعى «قاز جايلاۋىن ساز دەيمىن, ناۋرىزدان سوڭ جاز دەيمىن» دەۋ دە, شاق­شاق جانىبەكتىڭ قىزىنىڭ جوق­تا­ۋىنداعى:

«قازىسى قارىس ايعىردى,

سۇبەسى سۇيەم قوشقاردى,

ۇلىس كۇنى سويماس پا ەم» دەگەن ولەڭ دە سونىڭ ءبىر انىق كۋالىگى.

دۇنيەنىڭ ءدۇريا پەردەسىن اشىپ, ءدۇيىم جۇرتقا ءدۇر ايتقى­زىپ, دۇبىرلەتىپ الامان شاپتىرىپ, قارا قويدان قالجا سويدىرىپ, ماڭ­دايشاعا مويىن ومىرتقا ءىلدىرىپ, ومىرگە بالا كەلسە دە, سونىڭ تۋعان كۇنى – ناۋرىزدا ەكەن. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن قارياعا دەيىن تۋعان كۇن بولعان ەكەن. ءاربىرى كۇن مەن ءتۇن تەڭەلگەندە كىسى بالاسى ءبىر جاس قوسادى دەپ بىلگەن. بۇل سالتتىڭ, بۇل ءداستۇردىڭ سارقىنشاعىن بايتاقتىڭ باتىسىن جايلاعان قازاق بالاسىنىڭ «امال مەرەكەسى», «كورىسۋ كۇنى», «كورىسۋ ايتى» دەپ جۇرگەنىنەن كوردىك. كوردىك تە, سول ءداستۇردى قالىڭ قازاققا جۇعىستى, ءسىڭىستى بولسا ەكەن دەپ, ورتاق مەرەكەگە ۇلاسسىن دەپ, بىرنەشە جىلدان بەرى تۇتاس ەل بولىپ تويلاپ تا كەلەمىز.

سونداعى جۇرتتىڭ ءبىر-بىرىنە ايتار ءسوزى دە ء«بىر جاس قوسۋىڭمەن», ء«بىر جاسىڭمەن» ەمەس پە؟!. مىنە, ناۋرىزناما, ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – مەملەكەتتىڭ مەرەيلى مەرەكەسى عانا ەمەس, ءار ادامنىڭ اتاپ وتەر تۋعان كۇنى دە ەكەن.

«مۇسىلمان جۇرتتارىنا ورتاق, جىلىنا ەكى رەت كەلەتىن ورازا, قۇربان ايتتارىن ەسەپكە الماعاندا, بىزدە جالعىز مەيرام بار, ول – ناۋرىز» دەيدى مىرجاقىپ دۋلات ۇلى. يران قازاقتارى ازەلدەن ازىرگە دەيىن ناۋرىز مەرەكەسىن «ناۋرىز ايت» دەيدى ەكەن. باتىس قازاقتارىنىڭ «كورىسۋ ايتىمەن» استاسىپ جاتقان ءبىر ءداستۇر دە وسى. وتىز كۇن ويىن, قىرىق كۇن توي قىلعان كەشەگى قازاقتىڭ قاستەرلى جورالعىسىن ءبىز دە قايتا تۇلەتىپ, جاڭعىرتىپ امال مەرەكەسىنەن باس­تاپ اي سوڭىنا دەيىن تويلاماققا بەيىلمىز. تويلاۋمەن بىرگە ونىڭ سىرىن, قاسيەتىن تۇشىنىپ, ويلاماققا بەيىلمىز. مۇحتار ومارحان ۇلى: «جۇپ شىراق جاعۋ, كەتىك اياق, كەتىك ءشومىش سىندىرۋ, كورىسكەندە: «تازا باق, كەل» دەپ, «كوش, قايراقان, كوش» دەپ  الاس­تاۋ بارلىعى دا سول زاماننىڭ تىلەگى. ەسكىلىكتىڭ ءىزىن ساقتاعان, ەسكى كۇندە امان بولىپ, ءبۇتىن بولىپ قالماي, سىنىپ, جارىلىپ قازاعا ۇشىراعان نارسەلەر بولسا, ونىڭ بارىندە ەسكى كۇننىڭ سارقىتى قالۋعا مۇمكىن. وندا يەسىنە ارناعان جامانشىلىق ءسوز ساقتالىپ قالۋى لايىق. سوندىقتان كەتىك ىدىستار سىندىرىلادى» دەگەن ەكەن ناۋرىزدىڭ ءجونى  جايىندا.

وسى ءسوزدى تۇعىرلى ەلگە تۇمار ەتە وتىرىپ, حالقىمىز كەيىنگى ايلاردا باسىنان كەشىرگەن اۋىر كۇندەرگە, اۋمالى شاقتارعا, اۋىسپالى مەزەتتەرگە سالامات ايتىپ, جاڭا كۇننىڭ جاقسى ىرىمىن جاساپ, جاسامپاز كۇندەرگە جاقسى سوزبەن بارماققا نيەتتىمىز.

سامارقاننىڭ كوك تاسى جىبىگەن كۇندە ساناداعى كوپ ۋايىم ءجىبىسىن دەپ, جەر-جاھان جاڭارعان كۇنى جانىمىز جاڭارسىن دەپ, مەملەكەت مەرەيلى, قوعام قۇتتى, ۇلىس باقتى, ۇل ارۋاقتى بولسىن دەپ, قازان وتتان, قازاق اتتان تۇسپەسىن دەپ, دۇنيەنى تۇلەتىپ تۋعان جاڭا كۇنگە تىك قاراپ تۇرىپ ءبىر قۇدايعا تىلەك قىلايىق!

سوڭعى جاڭالىقتار