وسى شاعىن قالاشىقتا 1966 جىلى تامىز ايىنىڭ 18-21 كۇندەرى «التاي – 66» دەگەن اتپەن كەڭەس-موڭعول جاستارىنىڭ حالىقارالىق فەستيۆالى وتكەن ەدى. بۇل وقيعا بۇگىندە ەلدىڭ ەسىندە قالماسا دا, اتاقتى ءانشى ەديتا پەحانىڭ: «راسسكاجي تى منە, درۋجوك, چتو تاكوە مانجەروك, موجەت ەتو وستروۆوك, موجەت ەتو گورودوك» دەپ شىرقايتىن «مانجەروك» ءانىن (مۋزىكاسى و.فەلتسماندىكى, ءسوزى ن.ولەۆتىكى) جۇرت ۇمىتا قويماعان بولار.
وسى ورايدا, ايتپاعىمىز اتالعان فەستيۆالعا قازاقستاندىق جاستار اتىنان سوۆەت دەيتىن شوپان قاتىسسا, موڭعوليا رەسپۋبليكاسى اتىنان اتاقتى جەلاياق, قازاق قىزدارى اراسىنان تۇڭعىش رەت جازعى وليمپيا ويىندارىنا قاتىسقان الدانىش رامازانقىزى بارعان ەكەن. وزدەرىڭىز مىنا ءبىر فوتودا كورىپ وتىرعانداي مانجەروكتا وتكەن ءدۇبىرلى تويعا ەكى ەلدىڭ اتىنان بارعان قوس قازاق شۇرقىراي امانداسىپ, اعالى-قارىنداستاي قۋانا قاۋىشىپتى. مۇنداعى ەكى ادامنىڭ ءبىرى – سوۆەت اعامىز بولسا, ەكىنشىسى – الدانىش رامازانقىزى. سول كەزدەگى يدەولوگيالىق ءتارتىپ بويىنشا سپورتشى قىز قازاقستاندىق اعاسىنا موڭعول ەلىنىڭ جالاۋىن سىيلاپ جاتىر. اعاسى دا وسال ادام ەمەس سياقتى, ويتكەنى ومىراۋىندا سوتسياليستىك ەڭبەك ەرىنىڭ التىن جۇلدىزى جانە لەنين, ەڭبەك قىزىل تۋ, «قۇرمەت بەلگىسى» قاتارلى وردەندەر مەنمۇندالايدى.
بۇل فوتونى وسىدان 15 جىل بۇرىن ەلورداعا ات باسىن بۇرعان الدانىش اپامىز بەرىپ تۇرىپ: «مەنىڭ قاسىمدا تۇرعان اعانىڭ اتى سوۆەت, فاميلياسىن ۇمىتتىم. مانجەروكتا ۇيىمداستىرىلعان كەڭەس-موڭعول جاستارىنىڭ فەستيۆالى كەزىندە سپورتتىق جارىستار ءوتتى. مەن 200 جانە 400 مەتر قاشىقتىقتا باق سىناپ, ەكى جارىستا دا ورىس اعايىنداردىڭ ۇكىلەپ قوسقان ۇزىن سيراق, ارشىن ءتوس قىزدارىنان وزىپ كەلىپ قوس التىن مەدالدى موينىما ءىلدىم. جەڭىس تۇعىرىنان ءتۇسىپ كەلە جاتقانىمدا «قارىنداسىم, قايىرىلا كەت!» دەگەن قازاقشا ايتىلعان داۋىستى ەستىپ, ارتىما بۇرىلىپ قاراسام, وسى سوۆەت اعا ەكەن. قۇتتىقتاپ ماڭدايىمنان يىسكەدى. قاتتى تەبىرەنگەنى سونشالىق, كوزىنەن شىققان ءبىر تامشى جاسىن ماعان بايقاتپاي سىعىپ تاستادى. راسىن ايتسام, مەنىڭ سپورتتاعى جەڭىسىمە ءدال بۇلاي قۋانعان ادام سيرەك. اعالىق راحىمى مول, كوڭىلى كولدەي بۇل ادامدى سۇراستىرساڭىز, امان بولسا مەنەن سالەم ايتساڭىز» دەگەن ەدى.
ۋاقىت شىركىن, تۇرسىن با؟ سودان بەرى دوڭگەلەپ كوپ جىل ءوتىپتى. الدانىش اپامنىڭ اماناتىنداي بۇل فوتوجادىگەر ءبىزدىڭ قوردا كوپ جىل جاتىپ قالدى. جۋىقتا فوتوبەينەنى تاۋىپ الىپ, ۇستەلىمە قويدىم دا, ينتەرنەتتەن «سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى سوۆەتتى» ىزدەدىم. تابىلدى. بۇرىنعى سەمەي وبلىسى تاسكەسكەن اۋدانى قاراقول اۋىلىنىڭ تۋماسى ەكەن. 1931 جىلى دۇنيە ەسىگىن اشىپتى.
وسى ورايدا, اتالعان اۋىل تۋماسى قازىر نۇر-سۇلتان قالاسى ماڭىنداعى قوسشى كەنتىندە تۇراتىن كوكەناي كاكىبالانوۆ اقساقالعا حابارلاسىپ ءمان-جايدى ءتۇسىندىرىپ ەدىم, مەن ىزدەگەن كەيىپكەردى جاقسى بىلەتىن ەكەن: – مەن بۇل ادامدى جاقسى بىلەمىن, – دەپ اڭگىمەسىن باستاعان كوكەناي نازار ۇلىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سوۆەت اعانىڭ فاميلياسى – جاقسىبەكوۆ, اكەسىنىڭ اتى – شپەكباي. بۇل اۋلەت ەجەلدەن مالدىڭ ءورىس-قونىسىن بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن اتاقتى شوپاندار. سوۆەت اعامىزدىڭ اكەسى شپەكباي جاقسىبەك ۇلى 1947 جىلى ءار 100 ساۋلىقتان 130-دان ءتول الىپ, ءار قويدان 5,9 كيلو جوعارى ساپالى ءجۇن تاپسىرعانى ءۇشىن 1948 جىلى 23 شىلدە كۇنى كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ جارلىعىمەن سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىن العان ەكەن. ال اكە جولىن قۋعان بالاسى سوۆەت جاقسىبەكوۆ ۇزاق جىل ءا.ابجانوۆ اتىنداعى سوۆحوزدا شوپان بولىپ ىستەپتى. 1964 جىلى ءار ساۋلىقتان 151, ال 1973 جىلى ءار ساۋلىقتان 153 قوزى الىپ, ءار قويدان 6 كيلو ساپالى ءجۇن قىرقىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنا مول تابىس اكەلىپتى. ءار جىلدارى فەرمادا زووتەحنيك, اعا شوپان, كومسومول-جاستار بريگاداسىنىڭ جەتەكشىسى, وعان قوسا قازاق كسر جانە كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانىپتى. 1966 جىلى 22 ناۋرىز كۇنى كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ جارلىعىمەن سوۆەت اعامىز سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىن الىپ, ەسىمى ەكى دۇركىن 1961 جانە 1942 جىلدارى قازاق كسر-ءنىڭ «التىن قۇرمەت كىتابىنا» جازىلىپتى. جارىقتىق 10 بالا تاربيەلەپ ءوسىرىپ, ءوزى 2014 جىلى دۇنيەدەن وتكەن ەكەن.
راسىن ايتقاندا, ءبىر اۋلەتتەن اكەلى-بالالى ەكى ادامنىڭ بىردەي سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتانۋى وتە سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس. مارقۇمداردىڭ الدى جارىق, يمانى سالامات بولعاي!
ال فوتودا تۇرعان ەكىنشى تۇلعا موڭعوليالىق جەلاياق الدانىش رامازانقىزى جايلى ايتار بولساق, 1964 جىلى جاپونيادا وتكەن جازعى وليمپيا ويىندارىنا قاتىسقان العاشقى قازاق ايەل زاتى. قازىر ۇلان-باتىر قالاسىندا تۇرادى.
اپامىزدىڭ ءومىر-تاريحىنا ۇڭىلسەك, بۇل كىسى 1945 جىلى باي-ولكە ايماعىنىڭ ورتالىعى ولگەي قالاسىندا دۇنيەگە كەلىپتى. قىرقىنان شىقپاي جاتىپ اكە-شەشەسى ۇلانباتىر قالاسىنا قونىس اۋدارعان ەكەن. وسىندا وقىپ, ءبىلىم العان ول 1960 جىلى 16 جاسىنان جەڭىل اتلەتيكامەن اينالىسقان. كوپ ۋاقىت وتپەي, ناقتىراق ايتقاندا 1961 جىلى بۇكىلحالىقتىق سپارتاكياداعا قاتىسىپ: 200 مەتردى 25,6 سەكۋندتا جۇگىرىپ ءوتىپ جاڭادان رەكورد توقتاتىپتى. كەشىكپەي جەلاياق قىز 400 مەتردى 58,8 سەكۋند, 800 مەتردى 2.20,7 سەكۋند جۇگىرىپ ءوتىپ, كۇللى موڭعول ەلىنىڭ رەكوردتارىن جاڭارتىپ تاستايدى. ءبىر تاڭدانارلىق جاعداي اپامىزدىڭ 800 مەترگە توقتاتقان رەكوردى ءالى كۇنى مۇرتى بۇزىلماي تۇر. ال وليمپياداعا قالاي قاتىسقانى جايلى الدانىش رامازانقىزى:
– توكيو وليمپياداسىنا قاتىسۋ ءۇشىن 1964 جىلى 17 قىركۇيەك كۇنى ۇلان-باتىردان اتتاندىق. وسى جىلدىڭ 10 قازان كۇنى وليمپيادانىڭ اشىلۋ سالتاناتى بولدى. قاتىسقان بارلىق سپورتشىلاردىڭ سانىنا سايكەس اسپانعا اپپاق كوگەرشىندەر ۇشىرىلدى. وليمپيادا الاۋىن 1945 جىلى ناگاساكي, حيروسيما قالاسىنا اتوم بومباسى تۇسكەننەن كەيىن العاشقى بولىپ دۇنيەگە كەلگەن ساككا دەيتىن 19 جاستاعى ازامات جاقتى. مەن ءدۇبىرلى دوداعا 400 جانە 800 مەتر قاشىقتىققا باق سىناۋ ءۇشىن دايىندالىپ باردىم, – دەيدى.
ال اپامىزدىڭ وليمپيادادا قول جەتكىزگەن ناتيجەسىنە توقتالار بولساق, ايەلدەر اراسىنداعى 400 مەترلىك قاشىقتىققا قاتىسقان 68 جۇيرىكتەن 20-شى, 800 مەترلىك قاشىقتىققا قاتىسقان 75 سپورتشىدان 22-ءشى ورىنعا يە بولىپتى. الەمنىڭ 80-گە تارتا ەلىنەن كەلگەن ەڭ تاڭداۋلى جەلاياق قىزدار قاتىسقان مۇنداي دودادا العاشقى جيىرمالىقتان كورىنۋدىڭ ءوزى ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە قويماسى انىق. ونىڭ سىرتىندا, بۇل كەز موڭعول ەلىندە جەڭىل اتلەتيكا دامىپ كەمەلدەنە قويماعان شاق. سوعان قاراعاندا, توكيوداعى وليمپياداسىندا الدانىشتىڭ كورسەتكەن ناتيجەسى جامان ەمەس ەكەنى انىق.
