شاعىن مەكتەپتەردىڭ شىرعالاڭى

جوعارىدا ءبىز ايتقان 103 مەك­تەپ­تىڭ جابىلۋى شالعايداعى سونشاما اۋىلدىڭ جابىلۋى دەگەن ءسوز. وڭىردەگى سالا باسشىلارىنىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, جىل سايىن 5-10 ءبىلىم وشاعى جابىلۋدا. وسى جانىڭدى كۇيزەلتەر قارقىننىڭ بەتى قايتپاسا, كوكشەتاۋ مەن قور­عالجىننىڭ كەڭ كوسىلگەن دالا­سىن­داعى ەل ىرگەسى سوگىلىپ, بوساپ قا­لا­تىنداي.

ءبىر قاراعاندا, مەملەكەتكە وكپە دە جوق. بالا سانى از مەك­تەپ­تەردى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن بيۋدجەت­تەن قىرۋار قارجى جۇمسالادى. وبلىس ورتالىعىنان تاياق تاستام جەردەگى قوشقارباي اۋىلى جۇمىر جەردىڭ بەتىندەگى جۇماق ءتارىزدى تابيعاتتىڭ كوركەم ءبىر پۇش­پاعىنا ورنالاسقان. اۋىل شارۋا­شى­لىعىمەن اينالىسۋعا بارىنشا قولايلى مەكەن. جەتەك شانشىساڭ, اربا ءوسىپ شىعاتىن توپىراق قۇنارىن ايتپاعاندا, قوشقارباي تاۋىنىڭ ىعىنا قونىستانعان شوق جۇلدىزداي شاعىن اۋىلدىڭ اينالاسى سىڭسىعان ماڭگى جاسىل قاراعاي مەن قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭ. وبلىس, اۋدان ورتالىقتارى دا يەك استىندا. قىسى-جازى جول قاتىناسى بار. اۋىزسۋى ءزامزام دەرسىز. ايتسە دە, ەل ەكشەلىپ, ەتەك-جەڭى ءبۇرىسىپ, شاعىندالىپ قالعان. اۋىل قوتا­نىندا ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىرعان – نەگى­زى­نەن ەگدە ادامدار. جەرگىلىكتى سەرىكتەستىك باسشىسى, اۋىل جان­ا­شى­رى قايىركەن حاسەنوۆ ەلىن امان الىپ قالامىن دەپ تالاي يگىلىكتى شارۋالاردى جۇزەگە اسىر­دى. قۇتتى قونىسقا كوشىپ كەلۋ­شىلەر بولسا ءۇي سالىپ بەرۋگە دە دايىن. تۇراقتى جۇمىسپەن دە قامتاماسىز ەتپەك. اۋىل ادامدارى مەكتەپتى ساقتاپ قالامىز دەپ ءار جىلدارى بالالار ۇيىنەن ون ءتورت بالا الىپ, تاربيەلەپ ءوسىردى. بىراق ول بالالار اۋىلداعى ءبىلىم وشاعىن ءتامامداپ, ءبىرى قياعا, ءبىرى ۇياعا ۇشىپ, ءوز ورىستەرىن تاپتى. بولاشاقتىڭ قامىن ويلاعان بۇل ۇمتىلىس تا اۋىلداعى بالا سانىن كوبەيتۋگە سەپ بولا المادى. قازىر اۋىلدا 0 جاستان 5 جاسقا دەيىنگى بەس-اق بالا بار. دەمەك, مەكتەپ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر. الاقانداي اۋىلعا تىرەك بولىپ وتىرعان, نەگىزگى جۇمىس كوزى سانا­تىنداعى باستاۋىش ءبىلىم وشا­عىن­دا ەكى مۇعالىم ەڭبەك ەتسە, قوسال­قى جۇمىسشىلار ودان دا كوپ. ماسەلەن, ءۇش وت جاعۋشى, ءبىر ەدەن جۋشى, ءۇش كۇزەتشى ەڭبەك ەتەدى. مەكتەپ ديرەكتورى ىبىراي بالتاعاريننىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا, ءبىر قىسقا 55-60 توننا كومىر, 5 تەكشە مەتر وتىن جاعادى. وعان ەلەكتر قۋاتىن قوسىڭىز. ال مەكتەپتە وقيتىن بالا سانى –­­­ جەتەۋ-اق.

– ۇكىمەتكە وكپە جوق, جەتى بالاعا ءتالىم-تاربيە بەرۋ ءۇشىن وسىنشاما شىعىن شىعارىپ وتىر, – دەيدى مەكتەپ ديرەكتورى. – اۋىلدا جاس وتاۋ جوق. تەپسە تەمىر ۇزەتىن جىگىتتەر مەن بويجەتكەن قىزداردىڭ ءبارى وبلىس ورتالىعى مەن استاناعا جۇمىس ىزدەپ كەتكەن. بالكىم حالقى كوپ وڭتۇستىكتەن كوش­كەن كوشتىڭ بەتىن وسىلاي قا­راي بۇرساق قانا بولاشاعىمىز باياندى بولار ەدى. ءبىزدىڭ اۋىل توپىراعىنىڭ كىمگە بولسىن ۇنايتىنىنا كامىل سەنەمىن. زەرلى زە­رەندىنىڭ كوركەم سۋرەتتەي قۇل­پىرعان كورىكتى ەتەگى. جازدا ورمان-توعايدىڭ ءىشى سىڭسىعان جەمىس-جيدەك, نەبىر قۇرعاقشىلىق جىلدارى بەلۋاردان كەلەتىن جاسىل شالعىن, ءمولت-ءمولت ەتىپ جات­قان كول انە. ءتىپتى كۋرورتقا بارۋدىڭ قاجەتى جوق. ءبىزدىڭ تۇرعان جەرىمىزدىڭ ءوزى – كۋرورت. قۇنارلى توپىراعىندا باقشا ونىمدەرىنىڭ نەبىر ءتۇرىن وسىرۋگە بولادى, ءتورت ت ۇلىك مالعا دا قولايلى. اۋىل ادامدارى كەڭپەيىل, اق­كو­ڭىل, ۇيىمشىلدىعى دا مول. ماسەلەن, وتكەن جىلى ەل اعاسى قايىركەن حاسەنوۆتىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ۇلى وتان سوعىسىنىڭ جاۋىنگەرلەرىنە ارنالعان تاماشا مەموريالدىق كەشەن تۇرعىزدىق. قوشقارباي ەلىنەن شىققان, بۇ­گىن­دە وزگە ءوڭىردى جايلاعان ازا­مات­تاردىڭ ءبارى ءبىر كىسىدەي اتسالىستى. مەكتەپ تە سولاي سالىندى. اۋىز بىرلىگى كۇشتى ەل كىمدى بولسىن جات­سىن­باي, قۇشاق جايا قارسى الۋعا ءازىر.

جالعىز قوشقارباي اۋىلى عانا ەمەس, زەرەندىنىڭ شاعىن اۋىلدارىنىڭ بارىنە دەرلىك ءتۇسىپ تۇرعان اۋىرتپالىق وسى. ىرگەدەگى ايدارلى اۋىلىنداعى نەگىزگى مەك­تەپتە نەبارى 39 وقۋشى بار. 15 مۇعالىم جۇمىس ىستەيدى. سوڭعى جىلدارى سالىنعان ەكى قاباتتى ەڭسەلى مەكتەپ – 1 995 شارشى مەتر. بارلىق ءپان كابينەتتەرى زامان تالابىنا ساي جابدىقتالعان. شاعىن ورتالىققا 13 بالا بارىپ ءجۇر. مۇندا دا ءۇش بىردەي كۇزەتشى, 4 وت جاعۋشى, 3 ەدەن جۋشى جۇمىس ىستەيدى. اۋا رايىنا بايلانىستى تاۋلىگىنە جارتى تونناعا جۋىق كومىر جاعىلادى. تامىزدىق رەتىندە پايدالانىلاتىن وتىن تاعى قاجەت.

– مەكتەپتەگى وقۋ-تاربيە جۇ­مىس­تارى ءوز ىرعاعىمەن ءجۇرىپ جاتىر, – دەيدى مەكتەپ ديرەكتورى ايدىن ماناپ. – اۋىلدا جاس­تار بولماعاندىقتان, بالا سانى از. ەگەر نەگىزگى مەكتەپ باستاۋىش مەكتەپكە اينالسا, مۇعالىمدەردىڭ كوبى جۇمىس ىزدەپ جان-جاققا تاراپ كەتۋى مۇمكىن. بالا قامىن ويلاعان اتا-انالاردىڭ دا قونىس اۋدارۋى ابدەن ىقتيمال.

شىنىندا دا بەسىكتەن بەلى شىقپاعان التى جاستاعى بالاسىن مەكتەپ-ينتەرناتقا بەرۋگە اتا-انالار ق ۇلىقسىز. ولار­دى دا تۇسىنۋگە بولادى. ءالى وڭ-سولىن تانىپ ۇلگەرمەگەن كىش­كەنتاي بالالارىنىڭ كوزدەرىن جاۋدىرەتىپ, ينتەرناتقا قالاي اپارسىن. قازىر باعزى زامان­دا­عىداي ەمەس, ەت جاقىن تۋىسىن ساعالاپ, سولاردىڭ ۇيىنە تۇر­عىزىپ, وقىتۋ ءداستۇرى دە ۇمىت بول­عان. ەندىگى امال – تەك تاسىمالداپ وقىتۋ. وبلىستا 360 شاعىن مەكتەپ بار. 6 مىڭعا جۋىق بالا تا­سىمالدانىپ وقىتىلادى.

– بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بو­يىن­شا شاعىن ەلدى مەكەندەردىڭ وقۋ­شى­لارى 25 شاقىرىمنان اس­پايتىن جەردەگى مەكتەپتەرگە تا­­سىمالداپ وقىتىلادى. بۇل تۋرا­لى ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسى بار. ءتىپتى بالا سانى جەتپەيتىن شا­عىن مەكتەپتەردى ۇستاپ تۇرۋعا ءماج­­بۇرمىز. شاعىن مەكتەپتى جابۋ اۋىلدى جابۋ دەگەن ءسوز عوي. سون­­­دىق­تان بۇل ماسەلەگە بارىنشا جاناشىرلىقپەن قاراۋىمىز كەرەك, – دەيدى وبلىستىق ءبىلىم باس­­­قارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بوتاگوز دۇيسەنوۆا.

تىعىرىقتان شىعار جالعىز جول اۋىلدىڭ الپىس ەكى تامىرىنا قان جۇگىرتۋ. ول ءۇشىن اۋىلعا شى­نايى, جاندى قامقورلىق قا­جەت. ەگەر اۋىلدا پايدالى جۇ­مىس ورىندارى اشىلىپ, جاس­تار كاسىپتى يگەرگەندە عانا شال­عايداعى شاعىن اۋىلداردىڭ كو­سەگەسى كوگەرمەك.

– قالاعا كوشىپ كەلگەن سەبە­بىمىز اۋىلدا ادامدى قى­زىق­تىرىپ, كىندىگىن تۋعان جەردىڭ قا­زى­عىنا بايلايتىن ەش تەتىك قال­عان جوق, – دەيدى كوكشەتاۋ قالا­سىنىڭ تۇر­عىنى قونىس ەسەنباەۆ. – جۇ­مىس جوقتىعى ءوز الدىنا, مادەنيەت, سپورت وشاقتارى, ۇل­كەن مەگاپوليستەگى ءتارىزدى سپورت ۇيىرمەلەرى جۇمىس ىستەمەيدى. ايدالادا قالعان اۋىلدا مۇنداي نىساندار قايدان بولسىن؟ اۋىل بالالارى قانشا جەردەن تالاپتى, تالانتتى بولسا دا, مۋزىكا, سپورت, كوركەم ونەر, ءىت تەحنولوگيامەن اينالىسا المايدى. ولار بالا بولسا دا ينتەرنەت جەلىسى ارقىلى قالا بالالارىنىڭ مۇمكىندىگىن كورىپ وتىر عوي. جاس­تاردى قىزىقتىراتىن ەشتەڭە بول­ماعاننان كەيىن قالاعا كوش­پەگەندە نە ىستەسىن؟ اۋىلدى كو­تەرۋ ءۇشىن كەشەندى جوسپار قاجەت. ايتالىق, اۋىل ادامدارى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بار يگىلىگىن كورىپ وتىرعان جوق. مىسالى, شالعايداعى اۋىلداردان ءسۇت جينالمايدى. ەگەر ءسۇت زاۋىتتارى قالاعا جاقىن جەرلەردەگى ءتارىزدى تۇرعىنداردىڭ باعىمىنداعى مالدىڭ ءسۇتىن ساتىپ الاتىن بولسا, اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن كوپ-كو­رىم تابىس بولار ەدى. سونداي-اق مالدىڭ تەرىسى مەن ءجۇنى دە كادەگە اسپاي جاتىر. قازىر مۇنداي ونىم­دەر ەشكىمگە قاجەت بولماي قال­دى. مال ازىعى ونسىز دا قىم­بات. ەگەر ونىمىنەن پايدا تاپپاسا, مالساق قاۋىم مال باعا ما؟

ءدال قازىر بيۋدجەت شىعىنىن ازايتىپ, بالا سانى از شاعىن مەك­تەپ­تەردىڭ ءبارىن جابۋ كەرەك دەۋگە اۋىز بارمايدى. جالعىز امال – الاشتىڭ اق بەسىگى اۋىلدىڭ جاع­دايىن تۇزەۋ. كەلەشەگى كەمەل بولۋىن كوكسەگەن ەل الدىمەن وسىنى ويلاۋى كەرەك.

اقمولا وبلىسى