وتكەن اپتادا ەقىۇ-نىڭ ۆەناداعى شتاب-پاتەرىندە قازاقستاندىق توراعالىعىنىڭ شاقىرۋىمەن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ەكمەلەددين يحسانوگلۋ قۇرمەتتى قوناق بولىپ, تۇراقتى كەڭەس مۇشەلەرى الدىندا ءسوز سويلەدى.
تالعات جۇماعۇلوۆ – ۆەنادان.
وسىدان بەس جىل بۇرىن, ياعني 2005 جىلى يحسانوگلۋ مىرزا ەقىۇ تۇراقتى كەڭەسىندە ءسوز سويلەگەن بولاتىن. سودان بەرى ەقىۇ مەن يكۇ اراسىنداعى ءۇنقاتىسۋ ۇدايى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ەكى ۇيىم ىنتىماقتاستىعى نەگىزىنەن تولەرانتتىلىق پەن كەمسىتپەۋشىلىك سالاسىنداعى اقپارات پەن تاجىريبە الماسۋدى, ال سوڭعى ۋاقىتتا سايلاۋدى باقىلاۋ جانە ادام قۇقىعى ماسەلەلەرىن دە قامتيتىن بولدى. يحسانوگلۋ مىرزا مەن ەقىۇ باس حاتشىسى مارك پەررەن دە بريشامبو ءوزارا مەزگىز-مەزگىل بايلانىس جاساپ تۇرادى. قۇرمەتتى مەيماندى تانىستىرا وتىرىپ, تۇراقتى كەڭەس ءماجىلىسىن اشقان ەلشى قايرات ءابدىراحمانوۆ ەقىۇ-نىڭ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار مەن ادام قۇقىقتارى بيۋروسىنىڭ يكۇ حاتشىلىعىمەن اراسىنداعى جەمىستى تاجىريبە الماسۋلارىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. ەقىۇ يكۇ قۇرامىنداعى ادام قۇقىعى ءجونىندەگى تاۋەلسىز تۇراقتى كوميسسيانىڭ قۇرىلۋىنا جانە باسقا دا ءماسەلەلەرگە بايلانىستى ءوز ساراپشىلىق تاجىريبەسىمەن ءبولىسۋگە ءازىر ەكەنىن ايتتى. ءوزارا قاجەتتى ىنتىماقتاستىق سالالارىنىڭ ءبىرى تەرروريزممەن كۇرەس بولىپ تابىلادى. 2001 جىلى قابىلدانعان تەرروريزممەن كۇرەسۋ جونىندەگى ەقىۇ-نىڭ بۋحارەستتىك ءىس-قيمىل جوسپارىندا, ۇيىم ەقىۇ-دان تىسقارى ايماقتىق قۇرىلىمدارمەن, سولاردىڭ ىشىندە يكۇ-مەن ۇنقاتىسۋدى كەڭەيتۋگە شاقىردى. ەقىۇ-عا قاتىسۋشى 56 مەملەكەتتىڭ سەگىزى جانە ارىپتەس 12 مەملەكەتتىڭ التاۋى يكۇ-عا مۇشە بولىپ تابىلادى ەكەن. بۇل ءجايت ەكى ۇيىمدى ايرىقشا ءتۇيىستىرىپ, ءوزارا ءىس-قيمىلعا قوسىمشا نەگىز بەرەدى. 2010 جىلى ەقىۇ-عا, ال 2011 جىلى يكۇ-عا توراعالىق ەتەتىن قازاقستان ەكى ۇيىم اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدى تەرەڭدەتۋگە ءازىر. ءسوزىن باستاي وتىرىپ, يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ەكى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىندەگى اسا ايىرماشىلىقتارىنىڭ جوق ەكەنىن اڭعارتتى. ەكى قۇرىلىم جۇمىسى حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان. سوندىقتان دا ءوزارا ءتيىمدى ءىس-قيمىل مەن كونسۋلتاتسيالاردى جان-جاقتى جانداندىرۋ قاجەت. ەقىۇ, ال كەيىن يكۇ-عا توراعالىق ەتەتىن قازاقستان ەكى ۇيىم اراسىن جاقىنداستىراتىن مۇرات قالدىراتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. بىلتىرعى جىلى ءوزىنىڭ 40 جىلدىق مەرەيتويىن اتاعان يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى بۇگىنگى كۇنى 57 مۇشە مەملەكەتى جانە 5 باقىلاۋشىسى بار, جاھاندىق بەيبىتشىلىك, تۇراقتىلىق, ۇيلەسىمدىلىك, قاۋىپسىزدىك جانە دامۋدى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن بەلسەندى حالىقارالىق قۇرىلىم بولىپ تابىلادى. ءححى عاسىرعا اياق باسقان ۇيىم ءوز قىزمەتىندە بايسالدىلىق پەن جاڭارتۋ قاعيدالارىن باسشىلىققا العان. بۇلار يكۇ-نىڭ ونجىلدىق ءىس-ارەكەت باعدارلاماسى جانە جاڭا يكۇ حارتياسى اتتى ەكى قۇجاتتا جان-جاقتى باياندالعان. اتاپ كورسەتىلگەن ونجىلدىق باعدارلامانىڭ ماقساتتارى تەرروريزممەن جانە ەكسترەميزممەن كۇرەس; تاۋەلسىز جانە ەگەمەن پالەستينا مەملەكەتىن قۇرۋ ارقىلى پالەستينا ماسەلەسىنىڭ ادىلەتتى ءارى تياناقتى شەشىمىن ىزدەستىرۋ; ادام قۇقىقتارىن قۇرمەتتەۋ جانە ساپالى مەملەكەتتىك باسقارۋ; جانجالداردى بولدىرماۋ, جانجالداردى رەتتەۋ جانە جانجالدان كەيىنگى بەيبىت ءومىردى ورناتۋ; ەكونوميكالىق دامۋ; كليماتتىڭ وزگەرۋى, جاھاندىق جىلىنۋ جانە باسقا دا ەكولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋ; الەۋمەتتىك ماسەلەلەر, سولاردىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ, ايەلدەر, جاستار مەن بالالار دامۋى سياقتى پروبلەمالاردى قامتيدى. قۇجات سونىمەن قاتار وركەنيەتتەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدى جۇرگىزۋ, سونىڭ اياسىندا ءدىني توزىمسىزدىكپەن, اسىرەسە يسلاموفوبيامەن كۇرەسۋدى باسىم مىندەت رەتىندە ايقىندايدى. يكۇ جانجالداردى, سولاردىڭ ىشىندە پالەستينا, اۋعانستان, سومالي, دارفۋر جانە يراك جان- جالدارىن رەتتەۋ بويىنشا باستامالاردىڭ كوبىسىنە قاتىستىرىلعان. يحسانوگلۋ مىرزا پالەستيناداعى جانجالدىڭ جاھاندىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە توندىرەتىن ەڭ وتكىر قاۋىپ ەكەنىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. الپىس جىلدان استام شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان جانجال حالىقارالىق, سونىڭ ىشىندە يسلام قوعامداستىعىن ايرىقشا الاڭداتۋدا. ءوز كەزەگىندە يكۇ تاۋەلسىز, دەموكراتيالىق, ۇزدىكسىز ءارى ءومىرشەڭ پالەستينا مەملەكەتى بار ەكى ەلدى كوزدەيتىن شەشىمگە باعىتتالعان جۇمىستى جالعاستىرماق. يحسانوگلۋ مىرزا جوعارىدا ايتىلعان يكۇ-نىڭ ادام قۇقىعى جونىندەگى تاۋەلسىز تۇراقتى كوميسسياسىنىڭ قۇرىلعانى جانە ونىڭ جاقىن ارادا قىزمەتكە كىرىسەتىنى تۋرالى حاباردار ەتتى. قۇرامىنا كورنەكتى زاڭگەرلەر مەن ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى ساراپشىلار, بارلىعى 18 مۇشە كىرەدى. كوميسسيا تولىعىمەن تاۋەلسىز جۇمىس اتقارادى, سونىمەن قاتار بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىعى جونىندەگى كەڭەسى, ەقىۇ-نىڭ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار مەن ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋروسى ءتارىزدى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ەڭ ۇزدىك ءتاجىريبەلەرىن ەنگىزەدى. يكۇ باس حاتشىسى سويلەگەن ءسوزىنىڭ وراسان بولىگىن ەۋروپاداعى ءدىني تولەرانتتىلىق سالاسىنداعى وتكىر پروبلەمالارعا ارنادى, اسىرەسە يسلاموفوبيانىڭ ءوربۋى قاۋپىنە باسا نازار اۋدارتتى. يكۇ ءدىني ۇيىم بولىپ تابىلماسا دا, ونىڭ مۇسىلمان الەمىنىڭ ۇجىمدىق داۋىسىن قالىپتاستىرۋعا مانداتى بار. ەكسترەميستىك ەلەمەنتتەر ءدىندى حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ كۇن تارتىبىنە شىعارىپ, قوقان-لوققى مەن وشتەستىرۋ ارقىلى تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمگە قاۋىپ ءتوندىرۋدە. يكۇ باس حاتشىسى بۇل پروبلەمانى ەقىۇ قازىرگى توراعاسىنىڭ مۇسىلماندارعا قاتىستى توزىمسىزدىككە جانە كەمسىتۋشىلىككە قارسى كۇرەس جونىندەگى جەكە وكىلى, قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ءادىل احمەتوۆپەن جانە دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار مەن ادام قۇقىقتارى بيۋروسىنىڭ ديرەكتورى يانەش لەنارچيچپەن ءبىرنەشە مارتە تالقىلاعان بولاتىن. يسلاموفوبيانىڭ ورلەۋى, سونداي-اق مۇسىلماندارعا قاتىستى ءتوزىمسىزدىك پەن كەمسىتۋشىلىك اسىرەسە ەۋروپادا ورىن الىپ وتىر, دەدى ول. مۇنداي فەنومەن ادام قۇقىعى مەن ءدىن ۇستانۋشىلاردىڭ نامىسىن جابىرلەيدى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ توراعالىعى ۇرانىنداعى ءتورت ت-نىڭ ءبىرى “تولەرانتتىلىق” ەكەنى ءمالىم. وسىعان وراي 29-30 ماۋسىمدا استانادا بولاتىن تولەرانتتىلىق پەن كەمسىتپەۋشىلىك جونىندەگى جوعارى دەڭگەيلىك كونفەرەنتسيا شاقىرىلادى جانە ونىڭ اياسىندا يسلاموفوبيا مەن باسقا دا قوعامدىق دەرتتەر تالقىلانباق. يحسانوگلۋ مىرزا ەقىۇ مەن يكۇ-نىڭ ناقتى ناتيجەگە باعىتتالعان كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋگە شاقىردى. بىرلەسكەن جۇمىس ادامداردى ءدىنى مەن تەگىنە بولمەي, ولاردىڭ ازاماتتىق, ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني قۇقىقتارىن قۇرمەتتەۋ جانە ءتوزىمدىلىك مادەنيەتىن دامىتۋعا باعىتتالۋى ءتيىس, دەدى ول. وز ءسوزىن ەقىۇ-عا كەلگەن قۇرمەتتى مەيمان مىنانداي اراب ماقالىمەن اياقتادى: ء“تورت نارسە ەكى اينالىپ كەلمەيدى, ولار: ايتىلعان ءسوز, اتىلعان وق, وتكەن ءومىر جانە پايدالانباعان مۇمكىندىك”. توزىمسىزدىكپەن كۇرەسۋگە بار مۇمكىندىكتى پايدالانۋ – كەلەر ۇرپاق الدىنداعى پارىز, دەپ ءسوزىن ءتۇيدى باس حاتشى.
