وسى تالاپ بويىنشا بىلتىر العاش رەت پەداگوگيكالىق باعىتتا ءبىلىم يگەرگەن 32 مىڭ تۇلەكتىڭ بىلىكتىلىگى سىنالدى. سوندا بىتىرۋشىلەردىڭ 46 پايىزى, ياعني 15 مىڭى عانا شەكتى بالل جيناي العان. ال بۇرىننان جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان پەداگوگتەر اراسىندا دا ءوز ءپانى مەن وقىتۋدىڭ ادىستەرىنە قاتىستى سىناقتان وتە الماعانداردىڭ كوپ ەكەنىن جانە ولاردىڭ جۇمىسىن جالعاستىرىپ جۇرگەنىن بىلەمىز. ءبىلىم بەرۋ سالاسى بىلىكسىزدەردەن قاشان, قالاي تازارادى؟
تەوريادان تاقىلداپ تۇرعاندار ساباق بەرە الماعان
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭى ازىرلەنىپ, سول زاڭنىڭ اياسىندا مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى سوڭعى ەكى جىل ىشىندە 50 پايىزعا ارتتى. الداعى 2 جىلدا تاعى 50 پايىزعا ارتادى. وسىعان قوسا جوعارى وقۋ ورىندارىندا پەداگوگيكالىق ماماندىقتاردا وقىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەر دە باسقا ماماندىقتاردا ءبىلىم الاتىن ءوزىنىڭ قۇرداستارىنان 1,5 ەسەگە كوپ ستيپەنديا الادى. مىسالى, بىلتىر بولاشاق پەداگوگتەر 42 مىڭ تەڭگە ستيپەنديا السا, جىل باسىنداعى وزگەرىسكە سايكەس بۇل 50 400 تەڭگەگە ءوستى. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جىل سايىن قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ رەيتينگىن ازىرلەيدى, وندا جوو تۇلەكتەرىنىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى مەن جالاقىسى دا ەسەپكە الىنادى. سوندا ءبىز ەڭ جوعارى ەڭبەكاقى الاتىن تۇلەكتەردىڭ قاتارىندا پەداگوگتەردىڭ بار ەكەنىن بايقادىق. وسىنداي جاقسى ىنتالاندىرۋلار قازىر مۇعالىمدىك ماماندىققا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىردى. ناتيجەسىندە, پەداگوگيكالىق باعىتتا ءبىلىم العان تۇلەكتەر اراسىندا ءوز ماماندىعىمەن جۇمىسقا تۇرۋدا باسەكە قالىپتاستى. سوندىقتان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ىرىكتەۋدى باستادى. ىرىكتەۋ پەداگوگ قىزمەتىنە العاش كىرىسكەلى تۇرعان ماماندارعا مىندەتتى بىلىكتىلىك تەستىلەۋدەن ءوتۋ تالابى ارقىلى ىسكە اسىرىلماق. مىندەتتى بىلىكتىلىك تەستىلەۋ 2021 جىلى قاناتقاقتى جوبا رەتىندە قولعا الىنعان بولاتىن. جاقىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ سول تەستىلەۋدىڭ ناتيجەسىن جاريالادى.
«وسىعان دەيىن مۇعالىمدەردى كونكۋرس ارقىلى جۇمىسقا قابىلداۋدىڭ جاڭا جۇيەسى جايىندا جاريالاعانبىز. ونداعى تالاپتاردىڭ ءبىرى – پەداگوگ قىزمەتىنە العاش كىرىسكەلى تۇرعان ماماندارعا مىندەتتى بىلىكتىلىك تەستىلەۋدەن ءوتۋ. 2021 جىلى العاش رەت پەداگوگيكالىق باعىتتا ءبىلىم العان 32 مىڭ تۇلەكتى تەستىلەۋدەن وتكىزدىك. تەستىلەۋ قاناتقاقتى جوبا تۇرىندە ءوتتى. بىراق ەندى جاڭا ەرەجەلەردى قابىلداعاننان كەيىن, ياعني بيىلدان باستاپ مەكتەپكە جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن تۇلەكتەرگە پەداگوگيكالىق جوعارى ءبىلىمى تۋرالى ديپلومىنىڭ بولۋى جەتكىلىكسىز. ەندى قوسىمشا تەستىلەۋدەن ءوتۋ ارقىلى «پەداگوگ» بىلىكتىلىگىن الۋعا مىندەتتى. مىسالى, ءتورت جىل بويى ماتەماتيكا مۇعالىمى ماماندىعىن وقىعان ستۋدەنت مەكتەپكە جۇمىسقا ورنالاسۋى ءۇشىن ۇلتتىق بىلىكتىلىك تەستىن تاپسىرادى. تەستىلەۋ سۇراقتارىندا ماتەماتيكا بويىنشا مەكتەپ باعدارلاماسى مەن سول پاننەن ساباق بەرۋدىڭ ادىستەمەسى قامتىلادى», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
ەندى قاراڭىز, ءوز ءپانى بويىنشا مەكتەپ باعدارلاماسىن جانە سول پاننەن ساباق بەرۋدىڭ ادىستەمەسىن وقۋلىقتاعىداي جاتقا ءبىلىپ, تەستىلەۋدە جوعارى بالل العاننىڭ ءبارى بىردەي مىقتى مامان با؟ بارلىق ماسەلە پراكتيكادا ەمەس پە؟ مىسالى, ساباق بەرۋدىڭ ادىستەمەسىن جاقسى ءبىلۋ ءبىر باسقا دا, ونى تۇرلەندىرىپ, تاقىرىپقا, وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە ساي قولدانا ءبىلۋ مۇلدەم باسقا. وسى ويدى ايتقان باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى توتى تىنىمباي تەك قانا تەوريامەن بىلىكتىلىكتى باعالاۋعا بولمايتىنىن جەتكىزدى.
«ستۋدەنت كەزىمىزدە ۇزدىك وقىعان قاتارلاستارىمىز بولدى. پەداگوگيكانى, وقىتۋدىڭ ادىستەرىن, ادىستەمەسىن شەمىشكەدەي شاعاتىن. سولار وندىرىستىك پراكتيكادان قينالىپ ءجۇرىپ «4» دەگەن باعا السا دا, ورتاق بالعا قاراي قىزىل ديپلوممەن ءبىتىردى. سونداي كۋرستاستارىمىزبەن كەيىن ءبىر ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا قاتار جۇمىسقا تۇرىپ, ارىپتەس تە بولدىق. جۇمىستى الىپ كەتە الماي, قينالعانىن كوزىمىز كوردى. قانشا جەردەن تەوريانى كەرەمەت ءبىلىپ تۇرعانىمەن, بالامەن جۇمىس ىستەي المادى. ءسويتىپ باستاۋىش سىنىپقا ساباق بەرە الماي مەكتەپكە دايىندىق, ياعني 0-سىنىپتىڭ بالالارىمەن جۇمىس ىستەۋگە كوشىردى. سول ارىپتەسىمە ءبىزدىڭ ءدۋالدى جۇيەمەن وقىعانىمىز دا كومەكتەسە المادى. ءدۋالدى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى وقۋدىڭ كوپ بولىگىن وندىرىستىك پراكتيكادا وتكىزۋدى بىلدىرەدى. بۇل – ءبىر عانا مىسال. مۇنداي مىسالدىڭ سىرتىندا پراكتيكاعا بارماي-اق باعا الاتىندار بار. ولاردىڭ ماسەلەسىن قايدا قويامىز؟ سوندىقتان تەك قانا تەوريامەن, ءارى تەستىلەۋمەن بىلىكتىلىكتى باعالاۋعا بولمايدى. سەبەبى تەستىلەۋدە دۇرىس جاۋاپتى بىلگەننەن ەمەس, جاي جولى بولعاننان بەلگىلەپ, شەكتى بالل جيناپ تا جاتادى. مىنە, وسىنى ەسكەرىپ, بىتىرۋشىگە كادىمگىدەي ساباق وتكىزدىرىپ, سوعان ارنايى مامانداردىڭ بەرگەن باعاسى بىلىكتىلىك تەستىلەۋىندە بالل رەتىندە ەسەپتەلۋى كەرەك», دەيدى مۇعالىم ت.تىنىمباي.
شىنىندا دا, ساراپشىنىڭ سوزىندە جان بار. قازىرگى زامان ديپلومنان بۇرىن داعدىنى تالاپ ەتەدى, جۇمىس بەرۋشىلەر دە قانداي دا ءبىر قىزمەتكە كانديداتتاردان ەڭ اۋەلى «نە بىلەسىڭ؟» دەپ ەمەس, «نە ىستەي الاسىڭ؟» دەپ سۇرايدى. دەمەك, تەوريادان بۇرىن تۇرماسا دا, پراكتيكا بىلىكتىلىكتى انىقتاۋدىڭ العىشارتى قاتارىندا تۇرۋى قاجەت-اق.
15-20 جىلدىق تاجىريبەسى بار مۇعالىم دە تەست تاپسىرادى
جاس مامانداردى بىلىكتىلىگىنە قاراي ىرىكتەۋدەن دە بۇرىن قولعا الىنۋى ءتيىس ءبىر ماڭىزدى دۇنيە بار سەكىلدى. جارايدى, ديپلوم العاننىڭ ءبارى مەكتەپكە جىبەرىلمەيدى, تەك بىلىكتىسى, ساپالىسى ىرىكتەلىپ بارىپ جۇمىسقا قابىلدانادى دەلىك. وسىلايشا, ءبىلىم بەرۋ سالاسىن تۇبەگەيلى بىلىكسىزدەردەن تازارتا الامىز با؟ بۇل سۇراققا پەداگوگتەردىڭ 2021 جىلعى ۇلتتىق بىلىكتىلىك تەستىلەۋىنىڭ ناتيجەسى «جوق» دەپ جاۋاپ بەرەتىندەي. قاراڭىز, بىلتىر «مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ» باعىتىنا تەستىلەۋگە قاتىسقان 40 115 پەداگوگتىڭ نەبارى 26 پايىزى (10 724) شەكتى دەڭگەيدەن وتە الىپتى. «نەگىزگى ورتا ءبىلىم بەرۋ» باعىتىنا تەست تاپسىرعان 130 347 مۇعالىمنىڭ 42 پايىزى عانا (55 166) شەكتى بالل جيناعان. «تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك, ورتا بىلىمنەن كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ پەداگوگتەرى» باعىتىنا باق سىناعان 13 134 پەداگوگتىڭ ىشىندە شەكتى دەڭگەيدەن وتكەندەر سانى – 4 264 (بار بولعانى 32 پايىز). اتالعان ءۇش ءبىلىم بەرۋ ساتىسىنىڭ قاي-قايسىسىن الساڭىز دا ءوزىنىڭ بىلىكتىلىگىن دالەلدەي العان پەداگوگتەر سانى بارلىق قاتىسۋشىنىڭ جارتىسىنا دا جەتپەيدى. اقيقاتىندا, بۇل – الاڭداتاتىن كورسەتكىش.
مىنە, وسى جەردە قايشىلىق بار. 4 جىل بويى ءبىلىم الىپ, مۇعالىم ەكەنىن دالەلدەيتىن ديپلومى بولا تۇرا بىلىكتىلىك تەستىنەن وتە الماعان مامان جۇمىسقا تۇرا المايدى. ال بىلىكتىلىگىن دالەلدەي الماعان, تەستىلەۋدەن وتپەگەن, شەكتى بالعا جەتپەگەن مۇعالىمدەر جايباراقات جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى. بۇل قالاي؟
«مۇعالىم مارتەبەسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, اۋىل مەكتەبىندە ينفورماتيكادان ساباق بەرەتىن بەلسەندى مۇعالىم مەيىرجان تەمىربەك ۋنيۆەرسيتەتتى جاڭا بىتىرگەن تۇلەك بىردەن پەداگوگ بولىپ اتالمايتىنىن, بۇرىننان ساباق بەرىپ كەلە جاتقانداردىڭ ءوزى جاڭا جۇمىسقا ورنالاساردا تۋرا سول جوو-دان جاڭا شىققان ءبىتىرۋشى سەكىلدى تەستىلەۋ تاپسىراتىنىن ايتادى.
«ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرىپ شىققان تۇلەك قولىندا پەداگوگيكالىق ديپلومى بولسا دا بىردەن پەداگوگ بولىپ اتالمايدى, ول – قاراپايىم جاس مامان. بىلىكتىلىك تەستىن تاپسىرىپ, ودان وتسە, جاس مامانعا «پەداگوگ» مارتەبەسى بەرىلەدى. ءارى قاراي مەكتەپكە بارىپ كونكۋرسقا قاتىسا الادى. ءتىپتى 15-20 جىل مەكتەپتە جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان مەنىڭ ءوزىم باسقا مەكتەپكە ورنالاسقىم كەلسە, جاس مامان سەكىلدى قايتادان بىلىكتىلىك تەستىن تاپسىرامىن. وسىعان دەيىن ءوزىمدى دالەلدەپ, تەستىلەۋلەردەن ءوتىپ, ءتۇرلى دەڭگەيلى بىلىكتىلىك ساناتتارىن السام دا پەداگوگ ەكەنىمدى كورسەتۋ ءۇشىن جاڭادان تەست تاپسىرامىن. تاپسىرا الماسام, جۇمىسقا قابىلدانبايمىن. قازىر مەكتەپكە مۇعالىمدەردى كونكۋرس ارقىلى قابىلدايتىنىن ايتىپ جاتىر, مىنە سول تالاپ بارىمىزگە بىردەي», دەيدى م.تەمىربەك.
مۇعالىمنىڭ ويىنشا, ءبىلىم بەرۋ سالاسىن بىلىكسىزدەردەن تۇبەگەيلى تازارتۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى جاقىندا مينيستر ا.ايماعامبەتوۆ وندىرىستە جۇرگەن پراكتيك مامانداردى يكەمدەپ, 6 اي قايتا دايارلاۋدان وتكىزىپ, پەداگوگ قاتارىنا قابىلداۋ كەرەگىن ايتقان. بۇعان دا سول مۇعالىم تاپشىلىعى سەبەپ. 6 اي وقىپ مۇعالىم بولىپ شىققان ماماندى اۋىلعا جىبەرسە, الۋعا تۋرا كەلەدى. سەبەبى شالعاي جەرلەردەگى شاعىن مەكتەپتەردە پەداگوگ جەتىسپەيدى. بىلىكتىلىك تەستىنەن قۇلاعان پەداگوگتىڭ ءبارىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىن بىلىكسىزدەردەن تازارتۋ ءۇشىن جۇمىستان شەتتەتە بەرسەك, مامان تاپشىلىعىنان وقۋشىلار زارداپ شەگەدى.
رەفورمانىڭ كەسىرى مۇعالىمگە تيەدى
ء«بىلىم ساپاسى وتە تومەن. مۇنىڭ سەبەبىن بىرەۋ مۇعالىمدەردەن, ەندى ءبىرى جاڭا بۋىننان, كەلەسىلەرى اتا-انالاردان كورەدى. مەنىڭشە, ءبىلىم مازمۇنىن دۇرىستاۋ كەرەك. جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنى ءار ءمينيستردىڭ تۇسىندا ارقالاي قۇبىلدى عوي. رەفورما ەندى اياقتالىپ, ناتيجەسىن قازىر عانا كورە باستادىق. جاڭارتىلعان مازمۇن جاپپاي ساۋاتسىزدىققا اكەلىپ جاتىر. سونىڭ كەسىرىنەن پەداگوگ بىلىكسىز بولىپ شىعادى. بىلىكسىز, ءبىلىمسىز مۇعالىمدەردى قورعاشتامايمىن. بىراق مۇنىڭ سەبەبىن زەردەلەۋ كەرەك, زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ قاجەت. جاڭارتىلعان بىلىمگە كەلەيىك. مىسالى, ينفورماتيكا كۋرسىن جەڭىل كولىك دەپ الايىق. ءبىرىنشى سىنىپتا سول ءاۆتوموبيلدىڭ دوڭگەلەگىن اۋىستىرۋ ءۇشىن دومكراتپەن كوتەرۋدى ۇيرەتەمىن. 2-سىنىپقا بارعاندا 4 بولتتى قالاي شەشۋ كەرەگىن كورسەتەمىن. 3-سىنىپتا دوڭگەلەكتى, ونىڭ ىشىندەگى كامەراسىن الىپ شىعۋعا باۋليمىن دەگەن سياقتى عوي. ال ولار ءبىر جىلدىڭ ىشىندە دومكراتپەن قالاي كوتەرۋدى نەمەسە بولتىن اعىتۋدى ۇمىتىپ قالماي ما؟ ءبىر نارسەگە ۇيرەتۋدە ءبۇتىن كارتينا جوق, ءبولىپ-ءبولىپ تاستاعان. ءبىلىم مازمۇنىن قايتا قاراۋ ءۇشىن بىرلەستىكتەر قۇرىپ جاتىر عوي, سودان ناتيجە بولىپ قالار», دەيدى پەداگوگ م.تەمىربەك.
بەلسەندى مۇعالىم مەڭزەگەندەي, مۇعالىمدەردىڭ تەستىلەۋ ناتيجەسىندە دە, قوعامدا دا بىلىكسىز بولىپ كورىنۋىنە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ءبىلىم مازمۇنىنىڭ ىقپالى بار شىعار. قالاي دەگەنمەن ساباق بەرەتىن مۇعالىم وقۋ باعدارلاماسى مەن وقۋلىقتاعى تاقىرىپتاردان اسىپ ەشقايدا كەتە المايدى. دەسەك تە ءتۇرلى رەفورمادان ءبىلىم مازمۇنى ارقالاي قۇبىلسا دا ءوز ءپانى مەن وقىتۋدىڭ ادىستەرىنەن بەرىلەتىن سۇراقتارعا مۇدىرمەي جاۋاپ بەرىپ, بىلىكتىلىگىن دالەلدەپ جۇرگەن پەداگوگتەر بار عوي. دەمەك, تاپسىرۋعا بولادى.
نەگىزگى كوتەرگەن ماسەلەمىزگە قايتا ورالساق, قانداي دا ءبىر سالانى بىلىكسىزدەردەن تازارتۋ ولارعا جاعداي جاساۋمەن باستالىپ, تالاپتى كۇشەيتۋمەن جۇيەلەنىپ, ۇدەدەن شىقپاعانداردى شەتتەتۋمەن اياقتالاتىن سەكىلدى. الايدا تالاپ قاعازباستىلىقتان, جۇمىس ۋاقىتىندا توبە كورسەتىپ قانا كەتۋدەن ەمەس, ناقتى ناتيجەنى ساپالى جۇمىسپەن, سوزدەن گورى ىسپەن كورسەتۋدەن تۇرۋى ءتيىس-اق.
