وتىرىستا وسك مۇشەسى قىزمەتىنە تاعايىنداۋ ماسەلەسى دە قارالدى. سەنات توراعاسى بۇل لاۋازىمعا مەملەكەتتىك قىزمەتتە جانە زاڭ شىعارۋ ىسىندە تاجىريبەسى مول شاۆقات وتەمىسوۆتىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىندى. سەناتورلار ۇسىنىلعان كانديداتۋرانى قولداپ, ش.وتەمىسوۆ وسك مۇشەسى بولىپ تاعايىندالدى.
سونىمەن قاتار سەنات وتىرىسىندا «2014 جىلعى 12 قاراشاداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ باسەكەلەستىكتىڭ بىرىڭعاي قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەردى جۇزەگە اسىرۋى كەزىندە قۇپيا اقپاراتتى قورعاۋ ءتارتىبى جانە ونى جاريا ەتكەنى ءۇشىن جاۋاپتىلىق تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالىپ, قابىلداندى. «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن رەتتەۋشى ورگانى رەتىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا قۇرىلعان ساتتەن باستاپ 10 جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. وسى كەزەڭدە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر ءۇشىن مونوپولياعا قارسى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بولىگىندە بىرىڭعاي ساياساتتىڭ جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قولايلى جاعدايلار قامتاماسىز ەتىلدى. كوميسسيا ترانسشەكارالىق نارىقتارداعى باسەكەلەستىكتىڭ جالپى قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ءوز وكىلەتتىكتەرىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا وتىنىشتەردى قاراۋ, تەرگەپ-تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋ مەن ىستەردى قاراۋ سياقتى قاجەتتى اقپاراتتى, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قۇپياعا جاتاتىن اقپاراتتى قوسپاعاندا, مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىنان, زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردان قۇپيا اقپاراتتى سۇراتادى ءارى الادى», دەدى قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى سەرىك جۇمانعارين.
كەلىسىمگە 2014 جىلعى 12 قاراشادا قازاقستان رەسپۋبليكاسى رەسەي فەدەراتسياسى جانە بەلارۋس رەسپۋبليكاسىمەن بىرلەسىپ قول قويدى. قىرعىز رەسپۋبليكاسى مەن ارمەنيا رەسپۋبليكاسى كەلىسىمگە كەيىنىرەك قوسىلدى. «راتيفيكاتسيالاناتىن حاتتاما رەداكتسيالىق سيپاتتاعى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى كەلىسىمنىڭ ءماتىنىن ەاەو تۋرالى شارتقا سايكەس كەلتىرۋگە باعىتتالعان. وسى ورايدا «تاراپتار» دەگەن ءسوز «مۇشە مەملەكەتتەر», «بىرىڭعاي» دەگەن ءسوز «جالپى», «قىزمەتكەرلەر» دەگەن سوزدەر «لاۋازىمدى ادامدار مەن قىزمەتكەرلەر» دەگەن سوزدەرمەن اۋىستىرىلدى. «وسىلايشا, حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ جانە قابىلداۋ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس باسەكەلەستىكتىڭ جالپى قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەرىن تولىق ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى س.جۇمانعارين.
قۇجات جونىندە سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ تا پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل قۇجاتتتىڭ ماڭىزى زور. «قابىلدانعان زاڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا قىزمەتىندە باسەكەلەستىك قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ كەزىندەگى جەكەلەگەن ەرەجەلەردى ناقتىلايدى. بۇل وسى باعىتتاعى قۇپيا اقپاراتتى قورعاۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋگە جانە ونى جاريا ەتكەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋگە قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرادى», دەدى م.اشىمباەۆ.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا جولدادى. داۋرەن ادىلبەكوۆ ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنا قاتىستى بىرقاتار جۇيەلى پروبلەمانى اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, سەناتور بۇل سالانى قازىر ەلىمىزدە ءۇش مينيسترلىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ ەكى كومپانياسى باسقاراتىنىن, ياعني بىرىڭعاي سالالىق ورگان بولماي تۇرعانىن جانە بىرىڭعاي ۇلتتىق تاريفتىك ساياسات جوق ەكەنىن ايتتى.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, ەنەرگەتيكا سالاسىندا بىرقاتار كومپانيا ءوزارا كىرىگىپ كەتكەن, بۇل وليگوپوليا مەن راسىمدەردى كورسەتپەۋگە العىشارتتار جاسايدى. «ەنەرگەتيكا سالاسىندا ءوندىرۋشى, ەنەرگيا جەتكىزۋشى جانە ەنەرگيامەن جابدىقتاۋشى ۇيىمدار اراسىندا تىگىنەن ينتەگراتسيالانعان ۇلەستەس قۇرىلىمدار قۇرىلدى, بۇل وسى سالادا وليگوپوليانىڭ بار ەكەنىن بىلدىرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 97 پايىزى ساۋدا پروتسەسى اشىق كورسەتىلمەيتىن تىكەلەي شارتتار بويىنشا ساتىلادى», دەدى داۋرەن ادىلبەكوۆ.
سەناتور سونداي-اق «سامۇرىق-ەنەرگو» مەن KEGOC كومپانيالارىن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنا بەرۋدى جانە بىرىڭعاي ساتىپ الۋشى جۇيەسىنە كوشۋدى ۇسىندى. مۇنداي ءتاسىل ەلەكتر ەنەرگياسىن بىرىڭعاي شەكتى باعالار بويىنشا ساتىپ الۋعا جانە ونى تۇتىنۋشىلارعا جاريا تالقىلاۋدان كەيىن بەكىتىلۋى ءتيىس بىرىڭعاي باعالار بويىنشا ساتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءالي بەكتاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن ءارتاراپتاندىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – باعباندىق ەكەنىن ايتىپ, وسى ىسپەن اينالىساتىن شارۋالاردى قولداۋدىڭ جانە ونى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا سەناتور ەلدە جىلىنا 420 مىڭ تونناداي جەمىس-جيدەك وندىرىلەتىنىن ءسوز ەتتى. الەمدەگى تاماقتانۋ ستاندارتتارىنا ساي ءار ادامعا قاجەتتى جىلدىق نورمانى ەسەپتەسەك, حالقىمىزعا 2,5 ملن توننادان استام باۋ-باقشا ونىمدەرى قاجەت. ياعني ءبىز ونىڭ 17 پايىزىن دا قامتاماسىز ەتە الماي وتىرمىز. ونىڭ ۇستىنە باۋ-باقشانىڭ گەكتارىنان تۇسەتىن تازا تابىس مايلى داقىلدارمەن سالىستىرعاندا 16 ەسە, استىق شارۋاشىلىعىنا قاراعاندا 25 ەسە جوعارى. «وكىنىشكە قاراي, بۇل سالانىڭ ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدىلىعى, حالىق دەنساۋلىعى ءۇشىن پايدالىلىعى, ەكونوميكالىق تۇرعىدان تيىمدىلىگى قۇزىرلى ورگاندار تاراپىنان ەسكەرىلە بەرمەيدى. ءبىز ءالى دە يمپورتقا تاۋەلدىمىز. ەلىمىزگە جىلىنا 230 مىڭ توننادان استام باۋ-باقشا ونىمدەرى شەتتەن اكەلىنەدى. ءبىزدىڭ نارىعىمىزعا كورشىلەس وزبەكستان, قىرعىزستاندى ايتپاعاندا, تۇركيا, پولشا, بەلارۋس, مولدوۆا, ازەربايجان, قىتاي, يران مەملەكەتتەرىنەن جەمىس-جيدەك تاسىمالدانۋدا», دەدى دەپۋتات.
ءالي بەكتاەۆ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ۇكىمەتتىڭ شارۋالاردى قولداۋ شارالارىن سىنعا الدى. مىسال رەتىندە ءجۇزىم جانە باۋ-باقشا سالاسىنداعى جاعدايلاردى كەلتىردى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى 15 جىلدا باۋ-باقشاعا سۋبسيديالاردىڭ 0,02 پايىزى عانا بولىنگەن.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا جولداعان ساۋالىندا رىسقالي ابدىكەروۆ ەلىمىزدەگى سۋيتسيد ماسەلەسىن كوتەردى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, سوڭعى 5 جىلدا قازاقستان ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ دەڭگەيى بويىنشا, ونىڭ ىشىندە 15-17 جاس ارالىعىنداعىلار توبىندا العاشقى ورىندا تۇر. «عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ سوڭعى زەرتتەۋ قورىتىندىلارىنا قاراعاندا, جاسوسپىرىمدەردىڭ 17 پايىزى مەكتەپتە ايىنا ءبىر نەمەسە بىرنەشە رەت قىسىمعا ۇشىرايدى ەكەن. ۇيدەن تىس جەردە ءزابىر كورىپ, ونى اتا-اناسىنان, مۇعالىمىنەن جاسىرىپ, ءوز پروبلەماسىمەن جەكە قالعان بالا اۋىر پسيحولوگيالىق داعدارىسقا ۇشىراپ, سترەستىك جاعدايدى باستان كەشەدى جانە ونىڭ سوڭى ورنى تولماس جاعدايلارعا سوقتىرىپ ءجۇر. تەلەكوممۋنيكاتسيالىق-اقپاراتتىق جۇيەلەردە وزىنە-ءوزى قول جۇمساۋدى ناسيحاتتاپ, بالالاردى سۋيتسيدكە يتەرمەلەۋ اقپاراتتارىنىڭ ورنالاسۋىنىڭ بارعان سايىن نەگىزگى ءرول ويناپ وتىرعانى الاڭداتادى», دەدى دەپۋتات.
ءوز كەزەگىندە ولگا بۋلاۆكينا پرەمەر-مينيسترگە جولداعان ساۋالىندا ساياجاي ۋچاسكەلەرىندە تۇراتىن تۇرعىنداردىڭ ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارىپ, ۇكىمەتتى وسى باعىتتاعى وزەكتى پروبلەمالاردى شەشۋگە شاقىردى.
