كوكالادان قاۋىپ كۇشەيدى

وڭتۇستىك جۇرتىن دۇرلىكتىرىپ تۇرعان كونگو-قىرىم قاندى قىزباسى كەنەسىن قازاقتار كوكالا دەپ اتاعان. تالايى دەرتتى بولعان. كەسەلىن انىقتاي الماي كوز جۇمعان جاعدايلارى دا بولعان. سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتىڭ كوشپەلى القا ءماجىلى­سىندە رەسپۋبليكانىڭ باس مەملە­كەت­تىك سانيتارلىق دارىگەرى ك.وس­پانوۆ 1989 جىلى جامبىل وبلىسى, سارىسۋ اۋدانىندا وسى كوكالا شاققان 72 ادامنىڭ 11-ءى قايتىس بولعانىن ايتتى. ول كەزدە اۋرۋدىڭ دياگنوزىن انىقتاۋعا ون-ون بەس كۇن ۋاقىت كەتەتىن بولسا, قازىرگى حالىقارا­لىق جاعدايدا جابدىقتالعان لابوروتوريا 5-6 ساعاتتا كەسەلدى, كەسەلدى ەمەس ەكەندىگىڭدى كورسەتىپ بەرەدى. قازىر كوكالا وڭتۇستىكتە قۇ­تى­رىپ تۇر. كونگو-قىرىم قاندى قىزباسىنان 8 جاعداي تىركەلىپ, 2 ادام دۇنيەدەن ءوتتى. بۇرىندارى قورا ماڭىنداعى شالعىنعا شارشاعاندا اۋناي كەتىپ, سالدەن سوڭ تۇلا بويىنا جابىسقان كەنەلەردى الاقانىمەن سىپىرىپ تاستاپ, جۇرە بەرەتىن مالشىلار قازىر ساقسىنىپ الدى. ونىسى ءجون ەندى. وتكەن جىلى تۇركىستاندا كوكالا شاققان جاس نارەستەلى كەلىنشەكتى ەمدەيمىز دەپ ناۋقاسپەن بىرگە وپەراتسيا جاساعان ءبىراز دارىگەرلەردىڭ دە قايتىس بولعانىنان ءبارى قۇ­لاعدار. القا جۇمىسىنا رەسپۋبليكا­لىق عىلىمي ورتالىقتاردىڭ ديرەكتورلارى, سانيتارلىق-ەپي­دەميولوگيالىق قىزمەتتىڭ رەس­پۋبليكالىق, وبلىستىق باس­شى­لارى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىس­تىق اۋىلشارۋاشىلىق باسقار­ماسى باسشىلارى, حالىقارالىق سدس, يۋنيسەف, بۇكىلالەمدىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, وزەكتى ماسە­لەلەردى تالقىلادى. كوشپەلى القادان كونگو-قىرىم قاندى قىزباسىنىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەردەگى قالىپتاس­قان وزەكتىلىگىنە بايلانىستى رەسپۋبليكانىڭ باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەرى ك.وسپانوۆ “كونگو-قىرىم قاندى قىزبا­سىنىڭ 2010 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قالىپتاسقان ەپيدەميولوگيالىق جاعدايى جانە تابيعي وشاقتارى تۋرالى” بايانداما جاسادى. رەسپۋبليكا كولەمىندە 2010 جىلى وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزى­مىمەن سالىستىرعاندا, تۇماۋعا شالدىعۋ 3,9 ەسەگە, مەنينگوكوكتى جۇقپالار 2,1 ەسە, ەپيدەميولو­گيالىق پاروتيت 48%, پەديكۋلەز 27,2%, قىشىما 27,1 %, جەدەل اۋامەن تاراۋشى ۆيرۋستى جۇقپا­لار 17,5%, روتاۆيرۋستى ەنتەريت­تەر 15,6%, مەرەز 13,5%, ۆيچ 13%, ەحينوكوككوز 11,4 %, تىنىس جولدارىنىڭ تۋبەركۋلەزى 6,1 %, وتكىر ۆيرۋستى سارى اۋرۋ 5,9%, ونىڭ ىشىندە “ا” ۆيرۋستى سارى اۋرۋ 2,6%, “ۆ” ۆيرۋستى سارى اۋرۋ 17,1%, سونداي-اق كوكجوتەل­دىڭ تومەندەگەنى القادا اتاپ ءوتىل­دى. قىزامىق, ءىش سۇزەگى, قۇتىرۋ, لەپتوسپيروز, كەنە ەنتسەفاليتى جۇقپالى اۋرۋلارىنىڭ جاعداي­لارى تىركەلىنگەن. القادا كونگو-قىرىم قاندى قىزباسىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا قالىپتاسقان جاعدايى, تالدى­قور­عان جانە قىزىلوردا وبلىس­تارىنىڭ وباعا قارسى كۇرەس ستان­سالارىنىڭ جۇمىستارى, الماتى وبلىستىق مەملەكەتتىك سانيتار­لىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعا­لاۋ ورگاندارىنىڭ جەكە كاسىپ­كەر­لىك نىساندارىمەن جۇمىستار جۇرگىزۋى قارالدى. القا قورىتىندىسىندا كو­مي­تەت توراعاسى – رەسپۋبليكا­نىڭ باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەرى ەكىنشى جارتىجىلدىقتا اتقاراتىن جۇمىستاردى, ماقسات­تار­دى ايقىنداپ بەردى. كونگو-قىرىم قاندى قىزبا­سى, قۇتىرۋ, سارىپ جانە باسقا دا اسا قاۋىپتى جۇقپالى اۋرۋلار وشاقتارىندا ىندەتكە قارسى باعىتتالعان ءىس-شارالار جۇرگىزۋ ماسەلەلەرىنە كوڭىل ءبولىنىپ, تاپسىرمالار بەرىلدى. قازىر باياعىداي ەمەس, سۋ كوزدەرى ازايىپ, ءشول, شولەيتتى جەرلەر كوبەيدى. بۇل كەنەلەر­دىڭ ءوسىپ-ونۋىنە جاعداي تۋعىزادى. ۇكى­مەت وسى دەرتكە قارسى كۇرەس­تىڭ پارمەندىلىگىن كۇشەيتۋ ءۇشىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنا 380 ملن. تەڭگە ءبولدى. وب­لىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باس­قار­ماسىنىڭ باستىعى قانات ىدىرىسوۆ وسى قارجى ەسەبىنەن 933 مىڭ 137 ءىرى قارا, 3 ملن. 590 باس قوي-ەشكىلەردىڭ سانيتارلىق تازالاۋدان وتكەنىن ايتادى. سونداي-اق ءدارى بۇركۋ, توعىتۋ سياقتى جۇمىستار تولىعىمەن اياقتالىپ كەلەدى. مال قورالار مەن كوڭ ۇيىندىلەرى دە تازالاۋدان وتۋدە. وسى رەتتە اۋىل تۇرعىندارى­نىڭ ۇكىمەت جۇمىس جاساپ جاتىر عوي دەپ قاعىس قالىپ وتىرا­تىندىعى دا ايتىلدى. مالدىڭ ءبارى ­– جەكەمەنشىك. ەندەشە, مال قوراداعى كوڭ, قيدى سىرتقا شىعارۋ ءوز جۇمىستارى ەمەس پە؟! شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى دە بەيتاراپ وتىرا بەرمەي, قالا بيۋدجەتىنەن قارجى قاراپ, ساياباق, سكۆەر, بالالاردىڭ ويىن الاڭدارىن سانيتارلىق تازالاۋ­دان وتكىزىپ جاتىر. كونگو-قىرىم قاندى قىزبا­سىنىڭ الدىن الماساڭ, ۇلكەن ەپيدە­ميولوگيالىق اپاتقا ۇرىن­دى­را­تىن كەسەل. ادامنان ادامعا جۇعا­دى. سوندىقتان, بۇل ىسكە ءجۇردىم-باردىم قاراۋعا بولماي­دى. كەنە شاققان ادام لابوروتو­ريالاردا تەز تەكسەرىلۋى كەرەك. ەمدەلۋگە بار جاعداي جاسالعان. القا ماجىلىسىندە وسى جاعى باسا ايتىلدى. باقتيار تايجان, شىمكەنت.