وتكەن وتىز جىلدا مۇنداي ستراتەگيا جاھاندىق گەوساياسي احۋال قۇبىلعان كەزەڭدە ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت تيىمدىلىگىن كورسەتتى. قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى ساياساتىن قالىپتاستىرۋشى ارحيتەكتورلاردىڭ قاتارىندا دۇنيەجۇزىنە تانىمال كاسىبي ديپلومات, تاجىريبەسى مول, سونىڭ ىشىندە بۇۇ باسشىلىعىندا ەڭبەك ەتكەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا بار ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. وسى ورايدا, پرەزيدەنتتىڭ سىرتقى ساياساتتاعى 100 كۇنىنە قاتىستى جەلتوقسان ايىندا شولۋ جاساعان ەدىك. وندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇمىس كەستەسىنىڭ شەكتەن تىس تىعىزدىعى, سونىمەن بىرگە اتقارىلعان شارۋالاردىڭ قارقىنى مەن تيىمدىلىگى انىق كوزگە تۇسەدى. قارالى قاڭتار وقيعاسىنا قاراماستان, مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى جۇمىس قارقىنى باسەڭدەمەگەنىن اتاپ وتە الامىز.
قاڭتار وقيعاسىنان كەيىن كەيبىر ساراپشىلار قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى ساياساتىنىڭ كەلەشەگىنە كۇدىكپەن قاراعانى ءمالىم. شىن مانىندە, الەمدەگى گەوساياسي قىسىمنىڭ كۇرت ارتۋىنا بايلانىستى وڭىرلىك دەڭگەيدەگى ويىنشىلارعا بەيتاراپتىق ۇستانۋ كۇن وتكەن سايىن قيىنداپ بارا جاتقانى بۇدان بۇرىن دا تۇسىنىكتى ەدى. وعان قوسا, قاڭتارداعى قايعىلى وقيعالاردان جانە ەۋروپا پارلامەنتىنىڭ قارارىنان كەيىن ەلىمىزگە سانكتسيا سالىنىپ, «شەتتەتىلگەن مەملەكەتتەر» قاتارىنا ىلىگىپ كەتە مە دەگەن قاۋىپ تە تۋىندادى. دەگەنمەن مۇنداي كوزقاراستىڭ بەكەر ەكەنى كوپ ۇزاماي-اق انىقتالدى. ەۋروپا پارلامەنتىنىڭ بىرنەشە دەپۋتاتى ءاۋ باستان قازاقستاندى قولدادى. بۇدان بولەك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ كادرلىق تاعايىنداۋلاردان باستاپ, سىرتقى ساياسات سالاسىنداعى بەلسەندى ارەكەتتەرى دە ەلىمىزدىڭ ابىرويىن قالپىنا كەلتىرۋدە ۇلكەن ءرول وينادى. وسىلايشا, 30 جىل ىشىندە العاش رەت قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اكىمشىلىگى كاسىبي ديپلومات مۇرات نۇرتىلەۋگە سەنىپ تاپسىرىلدى. پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ جاڭا ورىنباسارى, پرەزيدەنتتىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ارنايى وكىلى ەرجان قازىحانوۆ تا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە ەڭبەك ەتكەن تاجىريبەلى ديپلومات. سونىمەن قاتار سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردىنىڭ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىندا قالۋى سىرتقى ساياساتتىڭ وزگەرمەيتىنىن كورسەتەدى.
وتكەن ايدا سىرتقى ساياسي ارەنادا جاسالعان نەگىزگى باعىتتاردىڭ بارىندە بەلسەندىلىك بايقالدى. اسىرەسە, بۇل 2020 جىلى قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ساياسات تۇجىرىمداماسىنا تولىق سايكەس كەلەدى. رەكوردتىق قىسقا مەرزىم ىشىندە شىعىسپەن (قىتاي جانە ءۇندىستان, شىعىس ازيا), كورشىلەس ەلدەرمەن (رەسەي جانە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى), مۇسىلمان الەمىمەن, باتىسپەن, سونداي-اق ءىرى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ بويىنشا ماڭىزدى قادامدار جاسالدى. سونىمەن, سوڭعى ايداعى حالىقارالىق ساپارلارعا قىسقاشا توقتالساق. زاماناۋي الەمدىك ساياساتتىڭ, اسىرەسە ەكونوميكانىڭ نەگىزگى ترەندتەرى قالىپتاساتىن شىعىستان باستاساق.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 25 قاڭتاردا مەملەكەت باسشىلارىنىڭ «ورتالىق ازيا – قىتاي» ونلاين-سامميتىنە قاتىستى. جوعارى دەڭگەيلى فورۋم ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى مەن قىتاي اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستىڭ ورناعانىنا 30 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلدى. سودان كوپ وتپەستەن-اق, 5 اقپاندا, XXIV قىسقى وليمپيا ويىندارىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنان كەيىن بەيجىڭدە قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ پەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىسى سي تسزينپين كەلىسسوزدەر وتكىزدى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. اتاپ ايتقاندا, ق.توقاەۆ ء«بىر بەلدەۋ جانە ءبىر جول» مەگاجوباسىن ودان ءارى دامىتۋعا باسىمدىق بەردى. ءوز كەزەگىندە قىتاي باسشىسى سوزبە-ءسوز ايتساق, «قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ دانا جانە قۋاتتى باسشىلىعىمەن قازاقستان مىقتى جانە گۇلدەنگەن مەملەكەتكە اينالاتىنىن» مالىمدەگەنى شىعىستىق دىلمارلىق ەكەنى, بىراق بەكەر ايتىلماعانى ءسوزسىز. قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان, جاقىن ارادا بۇكىل ازياداعى قاۋىپسىزدىككە جاۋاپتى ۇيىمعا اينالۋعا ءتيىس اوسشك-ءنىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى كومۋنيستىك پارتيا باسشىسىنىڭ جوعارى باعا بەرۋىنىڭ دە ماڭىزى زور.
قىتايعا ساپارداعى مىنا ماسەلەگە نازار اۋدارعان ءجون. بەيجىڭگە شاقىرىلعان مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ كوپشىلىگى قىتاي استاناسىنداعى قوناقۇيلەرگە توقتادى. تاريحي ءمانى بار مەملەكەتتىك رەزيدەنتسياعا ءۇش ەلدىڭ باسشىسى عانا ورنالاستى. ولار رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, پاكىستاننىڭ پرەمەر-ءمينيسترى يمران حان جانە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەدى. قىتاي تاراپىنىڭ بۇل قادامى كوپ نارسەدەن حابار بەرەدى.
تاعى ءبىر ازيالىق الپاۋىت – ءۇندىستان دا ءبىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى سەرىكتەسىمىز. جوعارىدا اتالعان «ورتالىق ازيا – قىتاي» سامميتىنەن ەكى كۇن وتكەن سوڭ, ياعني 27 قاڭتاردا ق.توقاەۆ ءۇندىستان پرەمەر-ءمينيسترى نارەندرا ءموديدىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان, مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ونلاين فورماتتا وتكەن «ورتالىق ازيا – ءۇندىستان» ءبىرىنشى سامميتىنە قاتىستى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا ساۋدا ماسەلەسى دە تالقىلاندى. ماسەلەن, ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن ءۇندىستان اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2020 جىلى 3 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتىپ, قازاقستاننىڭ ۇلەسى 80 پايىزدى قۇرادى. ايتا كەتەرلىگى, وڭىردەگى ءۇندى ىقپالىن كۇشەيتۋگە جاسالعان قادامدى 2021 جىلدىڭ اياعىندا بايقادىق.
19 جەلتوقساندا ءۇندىستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سۋبرامانيام دجايشانكاردىڭ شاقىرۋىمەن مۇحتار تىلەۋبەردى نيۋ-دەليدە وتكەن ورتالىق ازيا-ءۇندىستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرى باسشىلارىنىڭ 3-ءشى كەزدەسۋىنە قاتىستى. وسىلايشا, قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى تاعى ءبىر باعىتتى – «وڭتۇستىك ۆەكتوردى» نىعايتۋعا جاسالعان قادامدى اڭعارا الامىز.
اڭگىمەدەن ءسال اۋىتقىپ, مىنا ماسەلەگە نازار اۋدارساق. سىرتقى ىستەر ءمينيسترىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىمەن ۇيلەستىرۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىرتى ساياساتقا باسىمدىق بەرۋىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن ايعاقتايدى. كوپۆەكتورلى ۇستانىمسىز سىرتقى ساياسات سالاسى مۇنداي ۇلكەن مانگە يە بولا المايتىنى دا انىق.
قىتاي مەن ءۇندىستاننان بولەك, شىعىس ازيا دا نازاردان تىس قالعان جوق. ماسەلەن, 26 قاڭتاردا قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى شاحرات نۇرىشەۆ جاپونيانىڭ ەلشىسى دجۋن يامادامەن, ال 28 قاڭتاردا كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلشىسى كۋ حونگ سوكپەن كەزدەستى. ازيادا عانا ەمەس, الەمدىك دەڭگەيدە ايتارلىقتاي سالماعى بار ەلدەرمەن وتكەن كەزدەسۋ قازاقستانمەن اراداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا 30 جىل تولۋىنا ارنالدى. بۇل رەتتە وڭتۇستىك كورەيا ەلشىسىمەن اڭگىمە بارىسىندا «ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك» دەگەن سوزدەر ايتىلدى.
پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ رەسەيگە ساپارى دا ماڭىزدى ءرول اتقاردى. بۇل جۇمىس ساپارى سولتۇستىكتەگى كورشىمىزگە يرراتسيونالدى «اللەرگياسى» بار جانە سودان زارداپ شەگەتىن كەيبىر «الارميستەردىڭ» پانيكالىق بولجامدارىنىڭ قاتەلىگىن تاعى ءبىر رەت دالەلدەدى. ماسەلەن, 10 اقپاندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتينمەن ماسكەۋدە وتكەن كەلىسسوزدەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 11 كەلىسىمگە قول قويىلدى. ولاردىڭ التاۋى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا, قالعان بەسەۋى ەكونوميكا جانە ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا قاتىستى. كەلىسىمنىڭ بارلىعى ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىك قاعيداتتارىنىڭ نەگىزىندە جاسالدى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەۋرازياداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى جونىندەگى پىكىرىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون: ء«بىز رەسەيدىڭ ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى تۇتاستىققا قاتىستى ۇستانىمىن قولدايمىز دەپ ايتقىم كەلەدى. تۇپتەپ كەلگەندە بۇل قاعيدات 2010 جىلى ەقىۇ-نىڭ استانا فورۋمىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قول قويىلعان دەكلاراتسيادا تىركەلگەن بولاتىن. ءبىز وزگە مەملەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نۇقسان كەلتىرە وتىرىپ, ءوز قاۋىپسىزدىگىمىزدى قۇرۋ قازىرگى الەمدە مۇمكىن ەمەس جانە ءتيىمسىز ەكەنىمەن كەلىسەمىز». بۇل – ەقىۇ قاعيداتتارىنا ساي كەلەتىن ستراتەگيالىق سەرىكتەسكە دۇرىس قولداۋ كورسەتۋ.
ق.توقاەۆتىڭ رەسەيگە ساپارىنىڭ ەڭ ەرەكشە بولىگى رەتىندە 11 اقپاندا قازانعا بارىپ, تاتارستان پرەزيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆپەن كەزدەسۋىن اتاپ وتە الامىز. كوپشىلىك اتالعان كەزدەسۋدە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ انا تىلىندە – قازاقشا سويلەگەنىنە نازار اۋداردى. ورتاق تاريحتان تامىر الاتىن حالىقتىڭ باسشىسىمەن قازاق تىلىندە اۋدارماشىسىز-اق ءتۇسىنىستى. ەكى كوشباسشى ساۋدا-ەكونوميكا, ينۆەستيتسيا, مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى سەرىكتەستىكتى كەڭەيتۋ جولدارىن تالقىلادى. سونىڭ الدىندا, 24 قاڭتاردا ق.توقاەۆ قازاقستان استاناسىندا ر.ميننيحانوۆتى قابىلداعان-دى. كەزدەسۋ بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكا, ءوندىرىس پەن تەحنولوگيا سالالارىنداعى سەرىكتەستىكتى نىعايتۋ پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادى. وسىلايشا, «سيۋجەت جەلىسىنىڭ» ۇزىلمەگەنىن تاعى دا بايقاي الامىز.
سونداي-اق وتكەن ايدا وڭتۇستىكتەگى كورشىلەرىمىزبەن قارىم-قاتىناسىمىز جۇيەلى تۇردە دامىدى. وسى ورايدا, ءارتۇرلى ماسشتابتاعى بىرقاتار وقيعانى اتاپ وتكەن ءجون. 20 قاڭتاردا ق.توقاەۆ وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆپەن تەلەفون ارقىلى سويلەستى. وتكەن جىلدىڭ اياعىندا, 6 جەلتوقساندا قازاقستان مەن وزبەكستان ورتالىق ازيانىڭ جاڭا تاريحىندا ۇلكەن بەتبۇرىس رەتىندە وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى دەكلاراتسياعا قول قويعانىن ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك. ەندى قاڭتاردىڭ اياعىندا تەلەفون ارقىلى سويلەسكەندە باۋىرلاس ەكى ەلدىڭ باسشىلارى وڭىردەگى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارا وتىرىپ, ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى (اتاپ ايتقاندا, ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق, كولىك-ترانزيتتىك, مادەني-گۋمانيتارلىق) ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا پىكىر الماستى. ءۇش اپتادان كەيىن, 9 اقپاندا ق.توقاەۆ وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ولي ءماجليسىنىڭ زاڭ شىعارۋ پالاتاسىنىڭ توراعاسى نۋردينجون يسمويلوۆتى اقوردادا قابىلدادى. سول كۇنى وزبەكستاننىڭ پارلامەنتتىك دەلەگاتسياسى قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ەرلان قوشانوۆپەن كەزدەستى. ساپار قورىتىندىسى بويىنشا, وزبەكستان مەن قازاقستان پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. ەكى كۇننەن كەيىن, 11 اقپاندا وزبەكستان پرەزيدەنتى ش.ميرزيوەۆ قازاقستاننىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆتى قابىلدادى. كەزدەسۋ بارىسىندا بىلتىر جەلتوقسانداعى سامميت بارىسىندا قول جەتكىزىلگەن ورتالىق ازياداعى ەكى ءىرى ەلدىڭ كوشباسشىلارىنىڭ ۋاعدالاستىقتارىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى قارالدى.
وڭىردەگى باسقا دا تۋىس ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىق تا ءبىر ورىندا تۇرعان جوق. 12 اقپاندا اشحابادتا ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليار تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆپەن كەزدەستى. تاراپتار كولىك-ترانزيت, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى سەرىكتەستىكتى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا پىكىر الماستى. قورشاعان ورتانى قورعاۋ تاقىرىبىندا بولەك اڭگىمە جۇرگىزىلدى.
قىرعىز پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆتىڭ 16 قاڭتاردا ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى – «Egemen Qazaqstan» رەسپۋبليكالىق گازەتىنە بەرگەن باعدارلامالىق سۇحباتىندا قازاقستانعا كورسەتكەن مورالدىق قولداۋىن اتاپ وتكەن ءجون.
كەيبىر حالىقارالىق ساراپشىلار ورتالىق ازيا ەلدەرى كوشباسشىلارىنىڭ بەيجىڭدە قىسقى وليمپيادادا بىرگە تۇسكەن سۋرەتكە ەرەكشە ءمان بەردى. ورتالىق ازيا ەلدەرى بويىنشا تانىمال ساراپشى اركادي دۋبنوۆ: «ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ باسشىلارى بىرلەسكەن سۋرەتتەرى ارقىلى الەمگە ءوزارا كەلىسپەۋشىلىكتەر مەن پىكىر قايشىلىعىن ارتقا تاستاپ, كەلىسىمگە كەلە الاتىنىن كورسەتۋگە تىرىسادى... بۇل ارەكەتتەرى ورتاازيالىق قاۋىمداستىقتى قالىپتاستىرۋعا دەگەن يشاراتقا ۇقسايدى. ايماقتاعى مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى ورتالىق ازيانى حالىقارالىق ساياسات سۋبەكتىسىنە اينالدىرۋعا تىرىسىپ باعادى» دەپ اتاپ ءوتتى.
بيىل قازاقستاننىڭ پوستكەڭەستىك مەملەكەتتەردەن بولەك, مۇسىلمان ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىعى جالعاسىن تاپتى. ماسەلەن, 6 اقپاندا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ Twitter جەلىسىندە تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعانعا جانە ونىڭ جۇبايى ەمينە ەردوعانعا وميكرون ۆيرۋسىنان تەزىرەك ساۋىعىپ كەتۋلەرىن تىلەدى. تۇرىك كوشباسشىسىنىڭ جۇرەكجاردى جاۋابى دا كوپ كۇتتىرمەدى. سونداي-اق 2 اقپان كۇنى پرەزيدەنت ق.توقاەۆ پەن يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى يبراحيم رايسي تەلەفونمەن سويلەسىپ, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ قازىرگى جاعدايى مەن ونىڭ الداعى پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادى. ايتا كەتەتىنى, كەلىسسوزگە يران تاراپى باستاماشى بولدى. وسىلايشا, ەلدىڭ جاڭا قازاقستانمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جۇرگىزۋگە قىزىعۋشىلىعى ساقتالعانىن راستادى.
«وڭتۇستىك ۆەكتوردىڭ» دامۋىنا وراي, مۇسىلمان الەمىنە قاتىستى تاعى ەكى ماڭىزدى وقيعا بولعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. 26 قاڭتاردا قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردى پاكىستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ماكدۋم شاح ماحمۋد كۋرەشيمەن تەلەفون ارقىلى سويلەستى. تاراپتار ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى عانا ەمەس, سونداي-اق قازاقستان مەن پاكىستاننىڭ حالىقارالىق الاڭدارداعى ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادى. اتاپ ايتقاندا, م.تىلەۋبەردى قازاقستان يىۇ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ الداعى وتىرىسىنا پاكىستاننىڭ توراعالىعىن تولىق قولدايتىنىن جەتكىزدى. كەلىسسوز تۋرالى باستامانى بىلتىر 2021 جىلى قازاقستانعا قىزىعۋشىلىعى ايتارلىقتاي ارتقان پاكىستان دا كوتەردى. وسىلايشا, وڭتۇستىك جانە وڭتۇستىك-باتىستاعى ارىپتەستەرىمىز قازاقستاننىڭ قاڭتار ايىنداعى قايعىلى وقيعادان تەز ارادا ايىعىپ, سىرتقى ساياساتىندا ۇستاناتىن ءداستۇرلى باعىتىنا ورالعانىنا ىقىلاس ءبىلدىردى.
قازاقستاننىڭ باتىس الەمىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناسى – ەلىمىزدىڭ كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتىنىڭ اسا ماڭىزدى باعىتى. كەلەشەكتە دە سولاي بولىپ قالا بەرەدى. بۇل – ەڭ الدىمەن, ەو جانە اقش ەلدەرىمەن ءوزارا ىنتىماقتاستىققا قاتىستى. بۇل باعىتتا دا اسا ماڭىزدى ساياسي وقيعالار بولدى. باتىستاعى ارىپتەستەر قازاقستانداعى ساياسي رەفورمالارعا, ادام قۇقىقتارىن ساقتاۋعا تالپىنىسىنا جوعارى باعا بەردى. قازاقستان ديپلوماتيالىق سىپايىلىقتى ساقتاي وتىرىپ, بۇل باعىتتاعى پروتسەستەردىڭ ۇزدىكسىز, بايىپپەن جوعارى الەمدىك ستاندارتتار مەن ۇلتتىق مۇددەلەر اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتە دامىپ جاتقانىن جەتكىزدى. باتىستاعى سەرىكتەستەرىمىزگە ەلدەگى وقيعالار مەن ولاردىڭ سەبەپ-سالدارىن وبەكتيۆتى بايانداۋ وتە ماڭىزدى بولاتىن. مۇنى ءساتتى ورىنداي الدىق. ال 6 قاڭتاردا ۇقشۇ بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تەرروريزمگە قارسى وپەراتسيا جالعاسىپ جاتقان كەزدە, امەريكالىق تاراپتىڭ باستاماسىمەن م.تىلەۋبەردى اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى ەنتوني بلينكەنمەن تەلەفون ارقىلى سويلەستى. ولار قازاقستانداعى احۋالدى, سونداي-اق جاھاندىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى قاۋىپسىزدىكتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلادى. كەيىنىرەك, 10 قاڭتاردا ەۋروپالىق تاراپتىڭ باستاماسىمەن ق.توقاەۆتىڭ ەۋروپالىق كەڭەستىڭ پرەزيدەنتى شارل ميشەلمەن كەلىسسوزى ونلاين رەجىمدە ءوتتى. وتىرىستا ەلىمىزدەگى ىشكى ساياسي جاعدايدان باسقا, قازاقستان مەن ەو اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى ودان ءارى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى كوتەرىلدى. ەو قازاقستاننىڭ وسى كۇنگە دەيىنگى باستى ساۋدا سەرىكتەسى بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. 19 قاڭتاردا م.تىلەۋبەردى بەلگياعا ىسساپارمەن بارىپ, وسى ەلدىڭ جانە ەو باسشىلىعىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. قازاقستان مەن ەو-نىڭ ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا ءوزارا ءتيىمدى, كوپجوسپارلى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ نيەتى كەلىسسوزدەردىڭ نەگىزگى ارقاۋىنا اينالدى. قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە سەرپىن بەرگەن كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە 2020 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قول قويىلعانىن ەسكە سالا كەتكەن ءجون.
كوپ ۇزاماي, 7 اقپاندا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ اقوردادا ەو-نىڭ ورتالىق ازياداعى ارنايى وكىلى, فين ديپلوماتى تەري حاكالدى جەكە قابىلدادى. قازاق كوشباسشىسى ەو پرەزيدەنتى ش.ميشەلگە ەلىمىزگە كورسەتكەن قولداۋى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. ال ەۋروپالىق ديپلومات ەو مەملەكەتتەرى ورتالىق ازياداعى باستى سەرىكتەسى – قازاقستاننىڭ دامۋىنا مۇددەلى بولعاندىقتان, پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ رەفورمالار ساياساتىن تولىق قولدايتىنىن اتاپ ءوتتى.
ال 2022 جىلى 10 اقپاندا اقش-قا ىسساپارمەن بارعان قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى اقان راحمەتۋللين اق ءۇيدىڭ, كونگرەستىڭ, اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتىنىڭ رەسمي تۇلعالارىمەن, «ساراپتاما ورتالىقتارىمەن» جانە باسقا دا بىرقاتار قۇرىلىمنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستى. نەگىزىنەن ەكىجاقتى, سونداي-اق «س5+1» فورماتىندا كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى تەرەڭدەتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ا.راحماتۋللين ءوز كەزەگىندە امەريكالىق تاراپقا قازاقستانداعى كەشەندى ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالار باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى تۇستارىن تانىستىردى.
11 اقپاندا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى ەرلان قارين گەرمانيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق ازيا, شىعىس ەۋروپا جانە كاۆكاز ەلدەرى بويىنشا ۋاكىلەتتى وكىلى ماتتياس ليۋتتەنبەرگپەن كەزدەسىپ, قازاقستان-گەرمانيا ىنتىماقتاستىعى مەن ونىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادى. تاراپتار كوپجوسپارلى سەرىكتەستىكتى ودان ءارى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءۇش كۇننەن سوڭ, 14 اقپاندا م.تىلەۋبەردى ەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەلشىلەرىمەن كەزدەستى. ولار قازاقستانعا قولداۋ كورسەتىپ, ەلدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالارعا جوعارى باعا بەردى (قازاقستاننىڭ ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى تابىستارىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى). ودان بولەك مينيستر فينليانديا رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى پەككا حااۆيستومەن تەلەفون ارقىلى سويلەستى. ناتيجەسىندە, بۇۇ مەن ەقىۇ الاڭدارىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى جوسپارلار كەلىسىلدى.
قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ۇيىم-دارمەن ىنتىماقتاستىعى تۋرالى ايتا كەتكەن ءجون. سوڭعى ايدا ءسىم باسشىلىعى وسى باعىتتا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزدى. سىرتى ىستەر ءمينيسترى 21 قاڭتاردا ۆەناعا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ, ەقىۇ باسشىلىعىمەن كەزدەستى. بۇرىن قول جەتكىزگەن كەلىسىمدەر مەن قازاقستانداعى رەفورمالار كەزىندە ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەسى قوزعالدى. 31 قاڭتاردا يىۇ حاتشىلىعىنىڭ باستاماسىمەن م.تىلەۋبەردى ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى حۋسەين يبراگيم تاحامەن تەلەفون ارقىلى سويلەستى. ول قازاقستان حالقى مەن باسشىلىعىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, قاڭتار ايىنداعى وقيعالار كەزىندە قازا تاپقانداردىڭ وتباسىلارىنا كوڭىل ايتتى. مۇسىلمان الەمىنىڭ قازاقستانعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ەلىمىزدەگى وقيعالاردى ءجىتى باقىلاپ وتىرعانى بايقالادى. سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سونداي-اق 7 اقپاندا بۇۇ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى باسقارماسىنىڭ (اقجكب) ورتالىق ازيا بويىنشا وڭىرلىك وكىلى رىشارد كومەندامەن كەزدەسىپ, وسى سالاعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەردى. 15 اقپاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ اوسشك اتقارۋشى ديرەكتورى, ەلشى قايرات سارىبايدى قابىلدادى. ول جاقىندا ۇيىمعا اينالاتىن وسى قۇرىلىمداعى قازاقستان توراعالىعىنىڭ باسىمدىقتارىن ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى باياندادى. قاڭتارداعى قايعىلى وقيعالار كەزىندە تۇركى ىنتىماقتاستىعى ۇيىمدارى – تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ حاتشىلىعى, تۇركپا, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى, تۇركى مادەنيەتى مەن مۇراسى قورى قازاقستانعا ءبىراۋىزدان قولداۋ ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار 11 قاڭتاردا ەلىمىزدەگى قايعىلى وقيعالاردىڭ ىزىمەن تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ قازاقستانداعى جاعدايعا قاتىستى توتەنشە وتىرىسى ءوتتى. 31 قاڭتاردا قازاقستان استاناسىنا تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى باعدات امىرەەۆ كەلىپ, مينيستر م.تىلەۋبەردىمەن كەزدەستى. قازاقستاننىڭ تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ۇيىمىمەن سەرىكتەستىگى ماسەلەلەرى جانە كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى تاقىرىپتار تالقىلاندى. ال 11 اقپاندا بەلگىلى قوعام قايراتكەرى يكرام ادىربەكوۆ تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ اقساقالدار كەڭەسىنىڭ ءۇش كۇندىك وتىرىسىنا قاتىستى. وسىلايشا, قازاقستاننىڭ تۇركى الەمىمەن قارىم-قاتىناسى دا وزەكتىلىگىن ساقتاپ قالدى.
تۇيىندەپ ايتساق, وتكەن ايداعى وقيعالار كوپ نارسەنى اڭعارتتى. قازاقستان الەم كارتاسىندا ماڭىزدى ورىنعا يە بولىپ قالا بەرمەك. شەتەل بىزگە ءالى دە قىزىعۋشىلىق تانىتادى. سەرىكتەستەرىمىز ەلىمىزدىڭ داعدارىستان كەيىن تەز ارادا قايتا قالپىنا كەلگەنىن, مەملەكەت باسشىلىعى اۋەلدەن جوسپارلانعان وڭ وزگەرىستەر مەن قايتا قۇرۋدى جەدەل ىسكە اسىرىپ جاتقانىن كورىپ وتىر.
ەڭ الدىمەن, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس, الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىكتى ەڭسەرۋ, زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن ورناتۋ جانە ادامنىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ماسەلەلەر الداعى ۋاقىتتا دا ىلگەرىلەتىلە بەرمەك. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ كەلەشەكتە جالعاسىن تابارى ءسوزسىز. وسىلايشا, ەلىمىز حالىقارالىق كەلىسىمدەرگە بەرىك ەكەنىن ءسوز جۇزىندە ەمەس, ىسىمەن دالەلدەپ وتىر. ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋگە قاجەت شەشىمدەردىڭ ءبارى جۇزەگە اسىپ جاتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ ايماقتىق جانە الەمدىك گەوساياساتتاعى ورنىن كورسەتەدى. ەل باسشىلىعىنىڭ ۇستانىمى قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ تاكتيكالىق ەمەس, ستراتەگيالىق جانە ۇزاق مەرزىمدى سيپاتتا ەكەنىن ايعاقتايدى. قازاقستاننىڭ ىشكى عانا ەمەس, كوپۆەكتورلى ستراتەگياسىنان اينىمايتىن سىرتقى ساياساتىنا قاتىستى باعدارىمىز وزگەرمەك ەمەس. قازاقستان باسشىلىعىنىڭ ماقساتى – «قالىپقا قايتا ورالۋ» عانا ەمەس, ەلدىڭ دامۋىندا سەرپىلىس جاساپ, الەمدەگى ورنىن ودان ءارى نىعايتا ءتۇسۋ.
