ادەتتە كەز كەلگەن ءجۇزتانىسىڭمەن كەزدەسە قالعان ساتتە اماندىق-ساۋلىق سۇراسىپ, ودان ارعى جاعىندا شارۋاڭ بولماي, اركىم ءوز جونىمەن كەتەدى ەمەس پە؟ بۇرىن بۇل كىسىمەن, ياعني ءوزىم ءسوز ەتكەلى وتىرعان تالعات اعامەن دە اراداعى قارىم-قاتىناسىمىز سول شامادا بولىپ كەلسە, پارلامەنتتىڭ اۋدارما رەداكتسياسىندا بىرگە ىستەگەن ارىپتەس رەتىندە ءجيى جۇزدەسىپ, جاقىن ارالاسىپ, پىكىرلەسىپ جۇرەتىن جاعدايعا كەلدىك. سودان بەرگى مەنىڭ بايقاعانىم – تاكەڭ كەزىندە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعان ۇلكەن لاۋازىم يەسى بولۋمەن قاتار, كىسىلىگى مەن ادامگەرشىلىگى مول كوشەلى ازامات ەكەن. جانە ءبىر سۇيسىنەرلىگى – كورشىلەس رەسەيدىڭ ومبى وبلىسىنداعى تاۆريا اۋدانىنىڭ قيانداعى قويانباي دەگەن اۋىلىندا كىندىك قانى تامعان اعامىزدىڭ شەت جاقتا جۇرسە دە تۋعان ءتىلىن ارداقتاي بىلگەن ازاماتتىعىنا ءتانتى بولاسىڭ.
ول وتە جىگەرلى جان. باستاماشىل, بەلسەندى ءارى كوپشىل ازامات. سوناۋ 60-جىلدارى اسكەري بورىشىن وتەگەن جىلدارى باستالعان وسى قاسيەت تاكەڭنىڭ ومىرلىك قاعيداسىنا اينالعان با دەرسىڭ. كەڭەس ارمياسى قاتارىندا جۇرگەندە كومسومول جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاسىپ, شەكارالىق وترياد كومسومول كوميتەتىنىڭ اۋداندىق كومسومول كوميتەتى قۇقىعىنداعى ءبىرىنشى حاتشىسى لاۋازىمىن اتقارسا, كەيىن بۇل تاجىريبەنى پارتيالىق قىزمەتتە ودان ءارى شىڭداي ءتۇستى.
اسكەري بورىشىن وتەگەننەن كەيىن تاكەڭ بالا كەزدەن جۇرەگىنىڭ ءبىر تۇكپىرىندە جاتاتىن قازاقستانعا تارتىپ كەتتى. بۇل رەتتە بۇرىن ءوزى تۇسكەن ومبىداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن تاستاپ كەتۋىنە تۋرا كەلدى. ءوزىنىڭ قاشانداعىداي العىرلىعىنا سەنگەنى بولار. سەزىمى الداماپتى. جاستايىنان قوعامدىق جۇمىستاردا ىسىلعانى سەپ بولىپ, الماتى جوعارى پارتيا مەكتەبىنە وقۋعا ءتۇستى. ونى ءۇزدىك بىتىرگەن سوڭ, وسى قالاداعى كالينين اۋداندىق ساياسي اعارتۋ كابينەتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقارا ءجۇرىپ, الماتى حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن ءتامامدادى.
ۋاقىت زىمىراپ وتە بەردى. رەسەيدىڭ قيانداعى قويانباي اۋىلىنان شىققان ءبىر كەزدەگى قارشاداي سارىبالا ءوزىنىڭ قارىم-قابىلەتىنىڭ, تياناقتىلىعىنىڭ, ىسكە دەگەن سەرگەك كوزقاراسىنىڭ ارقاسىندا اقىرى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ۇگىت-ناسيحات ءبولىمىنىڭ نۇسقاۋشىلىعىنا دەيىن كوتەرىلدى. بۇل سول كەزدەگى ولشەممەن العاندا ۇلكەن دە جاۋاپتى قىزمەت ەدى. كەيىن ورال وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, ورال قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى ءتارىزدى جاۋاپتى قىزمەتتەردى ابىرويمەن اتقاردى.
بۇل قازاقستانعا قايتا قۇرۋ كەلىپ, دەموكراتيا لەبى ەسە باستاعان كەز ەدى. سونىڭ ارقاسىندا بۇرىنعى قوردالانىپ قالعان كوپ ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىمىن تابۋعا ۇمتىلىس جاسالىپ جاتقان ۋاقىت بولاتىن. سونىڭ ەڭ كۇردەلىسى – تۋعان ءتىلدىڭ تولعاعى ەدى. تاكەڭ, تالعات اعا مىنە, سول كەزدەرى قازاق ءتىلىن ناسيحاتتاۋدى قولعا الىپ, بۇل باعىتتا اجەپتاۋىر يگىلىكتى ىستەر اتقارعان ساناۋلى ازاماتتاردىڭ ءبىرى. مىسال ءۇشىن ايتساق, 1985 جىلى ورال وبلىسىندا بىرىڭعاي ساياسي كۇن ناۋقانىنىڭ تازا قازاق تىلىندە وتۋىنە بىردەن-ءبىر مۇرىندىق بولعان ادام وسى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز. جانە ءبىر مىسال كەلتىرەلىك. ول كەزدە باسپاسوزگە جازىلۋ ماسەلەسىنىڭ ويداعىداي وتۋىنە پارتيا كوميتەتتەرى جاۋاپ بەرەتىن. تاكەڭ ورال وبلىستىق پارتيا كوميتەتى ۇگىت-ناسيحات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى رەتىندە وسى ءىستىڭ بارىسىنا باس-كوز بولۋعا مىندەتتى ەدى. سونى پايدالانعان ول كىسى ادەتتە قازاق باسىلىمدارىنا جازىلۋعا سەلقوس قارايتىن ءوز سالاسىنىڭ قازاعى دا, قازاقتىعى دا از قىزمەتكەرلەرىن انا تىلىندەگى گازەت-جۋرنالدارعا جازىلۋعا جۇمىلدىرا بىلگەن بىردەن-ءبىر باسشى بولدى. سونداعى: «ءبىز قازاق ءتىلىن بىلمەيمىز. بوس ىسىراپتىڭ كەرەگى نە؟» دەپ سىلتاۋ ايتاتىندارعا تاكەڭنىڭ قايتاراتىن ءۋاجى: «قازاق جانە ورىس تىلىندەگى گازەتتەردى سالىستىرىپ وقۋ ارقىلى تىلدەرىڭدى ۇشتايسىڭدار. قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋدىڭ ەڭ توتە جولى وسى» دەگەن بۇلتارتپاس جاۋاپ ايتاتىن.
تالعاتبەك ماحمەت ۇلىنىڭ تۋعان تىلىنە, تۋعان ەلىنە دەگەن بويىندا بۇرىننان بار جاناشىرلىعى قازاق تىلىنە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرۋگە بايلانىستى ونى حالىق اراسىندا قىزۋ تالقىلاۋ بارىسىندا دا كورىنىس تاپتى. ماسەلەن, ورال قالاسىنداعى ۇجىمىنىڭ 80 پايىزدان استامى وزگە ۇلت وكىلدەرىنەن تۇراتىن ماشينا جاساۋ زاۋىتىندا وتكەن مەملەكەتتىك تىلگە مارتەبە بەرۋگە ارنالعان جينالىستا تاكەڭە كوكەيىندەگىسىن حالىققا ۇعىندىرۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. سىنىقتان سىلتاۋ ىزدەپ, قازاق تىلىنە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلسە, كۇنىمىز نە بولادى دەگەندەي بايبالامدى كولدەنەڭ تارتقاندارعا باسۋ ايتقاندا, ءدالەلدى, كوز جەتكىزە سويلەۋ قاجەت. تاكەڭ وسىلاي جاسادى دا. ورىس تىلىنە قازاق تىلىمەن ءبىردەي قولدانىلاتىن رەسمي ءتىل ءمارتەبەسى بەرىلىپ وتىرعانىن, ءتىل بويىنشا ەشكىمدى كەمسىتۋگە جول بەرىلمەيتىنىن, عاسىرلار بويى قولدانىستان شىعىپ قالعان قازاق تىلىنە تۇسىنىستىكپەن قاراۋ كەرەكتىگىن جەرىنە جەتكىزە ءتۇسىندىرگەننەن كەيىن عانا جۇرتتىڭ اپتىعى باسىلىپ, داۋىسقا سالعان كەزدە مەملەكەتتىك ءتىلدى قولداۋشىلاردىڭ سانى باسىم ءتۇستى.
قانداي قوعامدا ءومىر سۇرسە دە, قانداي قىزمەت اتقارسا دا, سول قوعامدا بولاتىن ءارتۇرلى ناۋقاندارعا بوي الدىرماي, زامان اعىمىنا, قوعام تالابىنا ىلەسىپ, قىزمەتپەن عانا شەكتەلىپ قالماي, وزىندىك تابيعي مىنەزىن, ادامدىق بولمىس-ءبىتىمىن ساقتاي بىلەتىن ازاماتتار بولادى ومىردە. تاكەڭ سولاردىڭ قاتارىندا. ەلىمىز ەگەمەندىك العان جىلدارى ءتورت-بەس جىل ادىلەت مينيسترلىگىندە, پرەزيدەنتتىڭ جانە مينيسترلەر كابينەتىنىڭ اپپاراتتارىندا, جوعارعى كەڭەستىڭ باقىلاۋ پالاتاسىندا جانە حاتشىلىعىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ءمىنسىز اتقارعان اعامىز 1996 جىلدان باستاپ, زەينەت جاسىنا جەتىپ, قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىققانعا دەيىن پارلامەنت سەناتى اپپاراتىنىڭ رەداكتسيالىق-باسپا بولىمىندە باس كونسۋلتانت بولىپ ابىرويلى ەڭبەك ەتتى. ءبىر كەزدە قازاق ءتىلى ءۇشىن قابىرعاسى قايىسىپ, سونى قاتارعا قوسۋ جولىندا تالاي ايتىس-تارتىستىڭ بەل ورتاسىندا جۇرگەن ادامنىڭ سوڭعى 15 جىلدا تۋعان ءتىلدى دامىتۋعا, ونىڭ سوزدىك قورىن بايىتۋعا تىكەلەي ۇلەس قوسۋعا مۇمكىندىكتىڭ جاسالۋى دا تاكەڭە تارتقان تاعدىردىڭ وزىندىك ءبىر سىيىنداي. مۇندا اعامىز ورىس تىلىنەن قازاق تىلىنە, قازاق تىلىنەن ورىس تىلىنە تارجىمەلەۋدىڭ حاس شەبەرى بولىپ قانا قويماي, ەكى تىلدە ىلەسپە اۋدارما جاساۋدىڭ, سانامالايتىن بولساق, بۇكىل ەل بويىنشا ءبىر قولدىڭ ساۋساعىنا تولمايتىن بىرەگەي ماماننىڭ ءبىرى بولىپ قالىپتاستى. استاناداعى ءتۇرلى مەكەمەلەر ىلەسپە اۋدارما كومەگى قاجەت كەزدە ءالى دە تاكەڭە ءوتىنىش جاساپ جاتادى.
زەينەتكە شىقتى دەگەن اتى بولماسا, ودان بەرگى كەزەڭدە دە تاكەڭ تالاي يگى ىستەردىڭ باسىن قايىرىپ تاستادى. تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عىلىمي اتاعىنا پارلامەنت سەناتىنىڭ اپپاراتىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەندە يە بولعان-دى. ونىڭ ۇستىنە سوناۋ پارتيالىق قىزمەتتە جۇرگەن ۋاقىتتان بەرى ءتۇرلى وقۋ ورىندارىندا ساياساتتانۋ پانىنەن لەكتسيا وقۋدى جالعاستىراتىن. سول ەڭبەك زايا كەتپەدى. 2008 جىلدان باستاپ كۇنى بۇگىنگە دەيىن «استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ «قازاقستان تاريحى» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ, ەكونوميكا, تاريح, ساياساتتانۋ پاندەرى بويىنشا ستۋدەنتتەرگە ارنالعان بىرنەشە وقۋ قۇرالدارىنىڭ اۆتورى اتاندى. وسى ورايدا ءبىز اعامىزدىڭ نەگىزگى جۇمىسىنان بولەك, قوعامدىق ىستەرگە بەلسەنە ارالاساتىن قاسيەتىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە ءتيىسپىز. ونىڭ سپورتتىڭ شاحمات, دويبى ويىندارى تۇرلەرىنەن ۋنيۆەرسيتەت بويىنشا الدىنا جان سالمايتىن شەبەرلىگى, ۋنيۆەرسيتەتتە وتكىزىلەتىن ءتۇرلى سپورتتىق جارىستارعا ۇجىمدى باستاپ بارىپ, جاسىنىڭ كەلگەنىنە قاراماستان, تىڭ سەرپىن تانىتىپ جۇرەتىنى جاستارعا ونەگە.
ءسوز رەتىنە قاراي تالعاتبەك ماحمەت ۇلىنىڭ بۇگىنگى «نۇر وتان» پارتياسى قۇرىلۋىنىڭ باسى-قاسىندا بولعان جاناشىرلىعىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەس. 1998-1999 جىلدارى ول كىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتتىگىنە كانديدات ن.ءا.نازارباەۆتى قولداۋدىڭ رەسپۋبليكالىق قوعامدىق شتابىندا قىزمەت ەتتى. سايلاۋ اياقتالعاننان كەيىن وسى شتابتىڭ باسشىلىعىمەن جۇمىس ىستەگەن قوعامدىق كۇشتەر «وتان» پارتياسىنىڭ قۇرىلۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى. ال تاكەڭ بولسا, بولاشاق پارتيانىڭ جەرگىلىكتى جەردەگى باستاۋىش ۇيىمىن ءوز قولىمەن قۇرىپ, قۇرمەتتى دەمالىسقا كەتكەنشە ونى قوعامدىق نەگىزدە باسقاردى. ءسوز سوڭىندا تۋعان ەلىنىڭ يگىلىگى جولىنداعى مەملەكەتتىك, قوعامدىق جۇمىستارعا ءبىر كىسىدەي اتسالىسىپ ءجۇرگەن تالعاتبەك ماحمەت ۇلىنىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەگى ەسكەرىلىپ, بىرنەشە مەملەكەتتىك ماراپات, ۇكىمەتتىك دارەجەدەگى قۇرمەت گراموتالارىمەن اتالىپ وتكەنىن ايتا وتىرىپ, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىڭىز ازايماسىن, امان بولىڭىز دەمەكپىز.
ورىنبەك جولدىباي,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
استانا.
