كۋرچاتوۆ قالاسىنداعى يادرولىق تەحنولوگيالار پاركى جاڭاشا يننوۆاتسيالىق يدەيالاردىڭ وتانى بولىپ سانالادى. «رادياتسيا, تۇپتەپ كەلگەندە, پايدالى ەكەن» دەگەن سوزدەن, ارينە, توبە شاشىڭ تىك تۇرىپ, قۇيقاڭ شىمىرلارى ءسوزسىز. دەگەنمەن دە, مۇنداي ۇعىم بار ەكەن. ادامزاتقا زامان تالابىنا ساي پايداسىن تيگىزەر عىلىمنىڭ جاڭا سالاسى دەۋگە بولادى.
رادياتسيادان پايدالى دۇنيە جاساۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. جانە دە بۇل ءۇشىن عالىم بولۋ كەرەك. «يادرولىق تەحنولوگيالار پاركى» اق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءادىل تولەۋىشوۆتىڭ ايتۋىنشا, شىعارىپ وتىرعان ونىمدەرى اسا ساپالى. پاركتىڭ رادياتسيالىق ستەريلدەۋ ءبولىمىن ارالاپ كورگەننەن كەيىن, بۇل عىلىمي فانتاستيكا ەمەس, ناعىز شىندىق ەكەندىگىن بايقادىق. ماسەلەن, وسىندا ستەريلدەۋدەن وتكەن تاماق ونىمدەرىنىڭ قالبىر-قالىپتارىندا ساقتالعان ءونىم ءوزىنىڭ پايدالىلىعىن ۇزاعىنان ساقتاپ, ءدارۋمەندەرى بۇزىلمايدى. مۇنداي ەلەكتروندى ستەريلدەۋ كوپتەگەن دامىعان ەلدەردە قولعا الىنعان. ولار ميكروبتار مەن زياندى زاتتاردى 100 پايىز ولتىرەدى. بۇعان جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا, ماسەلەن, قالبىرعا سالىپ, ءوز ونىمدەرىن جەتكىزۋدە, ساقتاۋدا پايداسى مول.
– ماسەلەن, قۇلپىنايدى الايىق, – دەدى ءادىل تولەۋىشوۆ, – اقش, ءوڭتۇستىك-شىعىس ازيا, ەۋروپانىڭ بارلىق ەلدەرى دەرلىك وسى ءتاسىلدى قولدانادى. بۇل ءتيىمدى, ياعني تازا كۇيىندە قۇلپىناي 3 كۇن ساقتالادى, ال ونى ساۋلەگە ۇشىراتسا, 1 اي ساقتالادى. ونىمدەردى ساۋلەلەندىرۋگە ۇشىراتۋ ارقىلى شەتەلدەرگە ءوزىمىزدىڭ تاۋارلاردى ساپالى تۇردە جەتكىزۋگە بولادى. ەلەكتروندى ستەريلدەيتىن نەمەسە زارارسىزداندىراتىن قوندىرعىنىڭ قۇنى 1 ملن. اقش دوللارى تۇرادى. قوندىرعىنى ويلاپ تاپقان ءوزىمىزدىڭ قازاقستاندىق عالىمدار. «قازاگرويننوۆاتسيا» اق اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ بويىنشا باس عىلىمي ۇيلەستىرۋشىسى سەرىك تۇمەنوۆتىڭ ايتقانىنداي, كۋرچاتوۆتىق عالىمداردىڭ جاڭالىعىن ەندى كەڭىنەن پايدالانۋعا بولادى.
– سىزدەر فيتوشاي دەپ ءدارىحانادان الىپ ءىشىپ جۇرسىزدەر, – دەدى سەرىك تۇمەنوۆ, – ول قۇرعاق ءشوپ, ميكروبتارى جەتكىلىكتى. ال مىنا ەلەكتروندى تازارتقىشتان وتكەن ءشوپ-شايلار دەنساۋلىققا ناعىز پايدالى.
جاقىندا تاعى ءبىر تىڭ ءدۇنيەنى قولعا الماق پارك قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتقانىنداي, مۇناي-گاز قۇرىلعىلارىن كەشەندى تۇردە تازالاۋدىڭ حيميالىق-تەحنولوگيالىق باعدارلاماسى وبلىستىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا دا ەنگىزىلگەن ەكەن. يدەيا اۆتورى, پاتەنت يەسى – ءادىل تولەۋىشوۆ. بىراق تا تىركەتۋگە ارنالعان رەسمي قاعاز جۇمىستارى كوپ ۋاقىت الۋدا. جاقىندا عانا استانا قالاسىندا فارماتسەۆتيكالىق جانە مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ, ازىق-ت ۇلىكتەردىڭ ەلەكتروندى ستەريلدەنۋى اتتى سەمينار وتكەن بولاتىن. وسىناۋ حالىقارالىق جيىنعا قاتىسىپ كەلگەن «يادرولىق تەحنولوگيالار پاركى» اق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءادىل تولەۋىشوۆ رەسەي, بەلارۋس, وزبەكستان, ۋكراينا سياقتى 22 مەملەكەت ىشىندە قازاقستاننىڭ مارتەبەسى جوعارى تۇرعاندىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. اسىرەسە, ءبىر رەت قانا پايدالانۋعا بولاتىن مەديتسينالىق بۇيىمداردى ستەريلدەۋ ساپاسى بارلىعىنىڭ كوڭىلىنەن شىققان. مەديتسينالىق بۇيىمداردى زارارسىزداندىراتىن قۇرال يلۋ-10 ەلەكتروندى جىلدامداتقىشى دەپ اتالادى.
– بىزدە تاعى ءبىر جاڭالىق, جاقىندا جىلۋ, سۋ قۇبىرلارىن بەكىتۋ, جىلىتۋ ماقساتىندا كوبىكتى پوليەتيلەننەن جاسالعان «ەكويزولدى» جانە تەرموبەكىتۋشى لەنتا – «تەرمويزول-ل» دەگەندى قولدانۋ پاۆلودار قالاسىندا العاش رەت قولعا الىندى, – دەيدى ءادىل تولەۋىشوۆ. ناتيجەسى جاقسى كورىنەدى.
– وسىنىڭ بارلىعى دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتوم مەديتسيناعا, حالىق يگىلىگىنە قىزمەت ەتسىن دەگەن باستاماسىنا وراي قولعا الىنىپ وتىر. مىنە, قانداي تىڭ دۇنيەلەر بار, – دەدى جاڭا دۇنيەلەردى تاماشالاۋ بارىسىندا «سەمەي-نەۆادا» حالىقارالىق انتيادرولىق قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى سۇلتان كارتوەۆ. – اتالعان جاڭالىقتار ەلىمىزدە كەڭىنەن قولدانىسقا شىققانى ءتيىمدى, ايتپەسە, ءبىز كوبىنە شەتەلدىك زاتتاردى پايدالانىپ, سولاردىڭ ونىمىنە تامسانىپ اۋىز اشۋدان ءارى اسا الماي كەلەمىز.
سونداي-اق, الداعى ۋاقىتتا «يادرولىق تەحنولوگيالار پاركى» اق قازاقستانعا جانە شەتەلگە تاتتانىپ كەتپەيتىن قۇبىرلاردى, ولاردى جىلىتىپ, بەكىتەتىن بۇيىمدار مەن جىلۋ بولەتىن, ىشكە ارتىق دىبىس جىبەرمەيتىن بۇيىمداردى ءوندىرىپ, پايدالانۋعا بەرمەك. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىندا دا كەڭىنەن قولدانىلماق.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا.
كۋرچاتوۆ.
رادياتسيادان پايدالى دۇنيە جاساۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. جانە دە بۇل ءۇشىن عالىم بولۋ كەرەك. «يادرولىق تەحنولوگيالار پاركى» اق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءادىل تولەۋىشوۆتىڭ ايتۋىنشا, شىعارىپ وتىرعان ونىمدەرى اسا ساپالى. پاركتىڭ رادياتسيالىق ستەريلدەۋ ءبولىمىن ارالاپ كورگەننەن كەيىن, بۇل عىلىمي فانتاستيكا ەمەس, ناعىز شىندىق ەكەندىگىن بايقادىق. ماسەلەن, وسىندا ستەريلدەۋدەن وتكەن تاماق ونىمدەرىنىڭ قالبىر-قالىپتارىندا ساقتالعان ءونىم ءوزىنىڭ پايدالىلىعىن ۇزاعىنان ساقتاپ, ءدارۋمەندەرى بۇزىلمايدى. مۇنداي ەلەكتروندى ستەريلدەۋ كوپتەگەن دامىعان ەلدەردە قولعا الىنعان. ولار ميكروبتار مەن زياندى زاتتاردى 100 پايىز ولتىرەدى. بۇعان جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا, ماسەلەن, قالبىرعا سالىپ, ءوز ونىمدەرىن جەتكىزۋدە, ساقتاۋدا پايداسى مول.
– ماسەلەن, قۇلپىنايدى الايىق, – دەدى ءادىل تولەۋىشوۆ, – اقش, ءوڭتۇستىك-شىعىس ازيا, ەۋروپانىڭ بارلىق ەلدەرى دەرلىك وسى ءتاسىلدى قولدانادى. بۇل ءتيىمدى, ياعني تازا كۇيىندە قۇلپىناي 3 كۇن ساقتالادى, ال ونى ساۋلەگە ۇشىراتسا, 1 اي ساقتالادى. ونىمدەردى ساۋلەلەندىرۋگە ۇشىراتۋ ارقىلى شەتەلدەرگە ءوزىمىزدىڭ تاۋارلاردى ساپالى تۇردە جەتكىزۋگە بولادى. ەلەكتروندى ستەريلدەيتىن نەمەسە زارارسىزداندىراتىن قوندىرعىنىڭ قۇنى 1 ملن. اقش دوللارى تۇرادى. قوندىرعىنى ويلاپ تاپقان ءوزىمىزدىڭ قازاقستاندىق عالىمدار. «قازاگرويننوۆاتسيا» اق اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ بويىنشا باس عىلىمي ۇيلەستىرۋشىسى سەرىك تۇمەنوۆتىڭ ايتقانىنداي, كۋرچاتوۆتىق عالىمداردىڭ جاڭالىعىن ەندى كەڭىنەن پايدالانۋعا بولادى.
– سىزدەر فيتوشاي دەپ ءدارىحانادان الىپ ءىشىپ جۇرسىزدەر, – دەدى سەرىك تۇمەنوۆ, – ول قۇرعاق ءشوپ, ميكروبتارى جەتكىلىكتى. ال مىنا ەلەكتروندى تازارتقىشتان وتكەن ءشوپ-شايلار دەنساۋلىققا ناعىز پايدالى.
جاقىندا تاعى ءبىر تىڭ ءدۇنيەنى قولعا الماق پارك قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتقانىنداي, مۇناي-گاز قۇرىلعىلارىن كەشەندى تۇردە تازالاۋدىڭ حيميالىق-تەحنولوگيالىق باعدارلاماسى وبلىستىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا دا ەنگىزىلگەن ەكەن. يدەيا اۆتورى, پاتەنت يەسى – ءادىل تولەۋىشوۆ. بىراق تا تىركەتۋگە ارنالعان رەسمي قاعاز جۇمىستارى كوپ ۋاقىت الۋدا. جاقىندا عانا استانا قالاسىندا فارماتسەۆتيكالىق جانە مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ, ازىق-ت ۇلىكتەردىڭ ەلەكتروندى ستەريلدەنۋى اتتى سەمينار وتكەن بولاتىن. وسىناۋ حالىقارالىق جيىنعا قاتىسىپ كەلگەن «يادرولىق تەحنولوگيالار پاركى» اق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءادىل تولەۋىشوۆ رەسەي, بەلارۋس, وزبەكستان, ۋكراينا سياقتى 22 مەملەكەت ىشىندە قازاقستاننىڭ مارتەبەسى جوعارى تۇرعاندىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. اسىرەسە, ءبىر رەت قانا پايدالانۋعا بولاتىن مەديتسينالىق بۇيىمداردى ستەريلدەۋ ساپاسى بارلىعىنىڭ كوڭىلىنەن شىققان. مەديتسينالىق بۇيىمداردى زارارسىزداندىراتىن قۇرال يلۋ-10 ەلەكتروندى جىلدامداتقىشى دەپ اتالادى.
– بىزدە تاعى ءبىر جاڭالىق, جاقىندا جىلۋ, سۋ قۇبىرلارىن بەكىتۋ, جىلىتۋ ماقساتىندا كوبىكتى پوليەتيلەننەن جاسالعان «ەكويزولدى» جانە تەرموبەكىتۋشى لەنتا – «تەرمويزول-ل» دەگەندى قولدانۋ پاۆلودار قالاسىندا العاش رەت قولعا الىندى, – دەيدى ءادىل تولەۋىشوۆ. ناتيجەسى جاقسى كورىنەدى.
– وسىنىڭ بارلىعى دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتوم مەديتسيناعا, حالىق يگىلىگىنە قىزمەت ەتسىن دەگەن باستاماسىنا وراي قولعا الىنىپ وتىر. مىنە, قانداي تىڭ دۇنيەلەر بار, – دەدى جاڭا دۇنيەلەردى تاماشالاۋ بارىسىندا «سەمەي-نەۆادا» حالىقارالىق انتيادرولىق قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى سۇلتان كارتوەۆ. – اتالعان جاڭالىقتار ەلىمىزدە كەڭىنەن قولدانىسقا شىققانى ءتيىمدى, ايتپەسە, ءبىز كوبىنە شەتەلدىك زاتتاردى پايدالانىپ, سولاردىڭ ونىمىنە تامسانىپ اۋىز اشۋدان ءارى اسا الماي كەلەمىز.
سونداي-اق, الداعى ۋاقىتتا «يادرولىق تەحنولوگيالار پاركى» اق قازاقستانعا جانە شەتەلگە تاتتانىپ كەتپەيتىن قۇبىرلاردى, ولاردى جىلىتىپ, بەكىتەتىن بۇيىمدار مەن جىلۋ بولەتىن, ىشكە ارتىق دىبىس جىبەرمەيتىن بۇيىمداردى ءوندىرىپ, پايدالانۋعا بەرمەك. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىندا دا كەڭىنەن قولدانىلماق.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا.
كۋرچاتوۆ.
