بالالار ادەبيەتىنىڭ باعى

بارىمىزگە اتى بەلگىلى بەكەڭ, بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ بالالىق ءومىرى, جاستىق شاعى جەڭىل بولماعان. قالامگەردىڭ ءومىر وتكەلدەرى سول كەزدەگى قازاق اۋىلىنداعى بالالاردىڭ, بارلىعىمىزدىڭ باسىمىزدان وتكەن قيىن كۇندەر ەدى. 30-جىلدارداعى سول  سۇرقاي سۇرەڭدەردى قىلىشىنان قان تامعان توتاليتارلىق زاماندا جەرىنە جەتكىزە جازىپ, كورسەتە بىلگەن بەكەڭنىڭ قايسارلىعىنا تاڭدانباسقا بولماس. قازىرگى ۇرپاق الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى 50 ەلدىڭ قاتارىنان تابىلعان قازاقتىڭ بۇگىنگى جەتىستىگىن اسپاننان تۇسە قالعان دايىن دۇنيە ەكەن دەپ قارايدى. بۇل اعا ۇرپاقتىڭ اششى تەرىمەن, ءتوزىمدى ەڭبەگىمەن كەلگەن نەگىزگى جۇكتىڭ ءبىر بولىگى. مەن جاستارمەن, وقۋشىلارمەن ءجيى كەزدەسىپ تۇرامىن. ولاردان: «مەنىڭ اتىم قوجا» دەگەن كينونى كورەسىڭدەر مە؟», دەپ سۇرايمىن. ەرەسەكتەرى: «كوردىك», – دەيدى. «اۆتورى كىم؟». «ءوزى ايتىپ تۇر عوي, قوجا». «جوق, جاز­عان جازۋشىنىڭ اتى-ءجونى كىم؟», دەيمىن. باس شاي­قايدى, بىلمەيدى. باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى: «ونداي كينونى كورگەمىز جوق», دەپ تومەن قارايدى. وسىدان كەيىن: «ويپىرماي, بەردىبەك شىنىمەن-اق جاس ۇرپاق جادىنان شىعىپ بارا ما, قالاي؟!» دەگەن كۇدىكتى وي قاۋمالايدى. سول بەردىبەك بيىل 90-عا تولادى. مەرەيىمدى وسىرەتىنى قىزمەتتەس بولعان, قاتارلاس ءجۇر­گەن اعايىن ۇمىتپاي گازەت-جۋرنالدارعا ەستەلىك­تەرىن جازىپ جاتىر. تار شەڭبەردەگى جەرلەس­تىك, تۋىستىقتان شىعىپ, ادالدىق, ادام­دىق تانىتىپ جاتقان اعايىنعا مىڭ دا ءبىر العىس. 11 قاڭتارداعى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىن­دە بالالار ادەبيەتىنىڭ اقساقالى مۇزا­فار الىمباەۆ «بەرەن تالانت بەردىبەك» دەپ باعالاسا, اتىراۋدان قادىر ءجۇسىپ «كلاسسيك», ال قوستانايدان اقىلبەك شاياحمەت «بەردىبەكتىڭ شىعارمالارى – حالىق قازىناسى, ۇرپاق نەسىبەسى» دەيدى. ايتۋلى جازۋشى مار­حابات بايعۇت وتكەن جىلعى 1 تامىزدا  وسى باسىلىمدا «ۇكىمەت نازارىنا» دەگەن ايدارمەن «بىرەگەي بەردىبەكتىڭ بەر باعاسىن...» دەگەن ويمەن ماسەلە كوتەردى. اقپان ايىندا جازۋشى مەدەۋ سارسەكە ونەگەلى ەستەلىك جازدى. مەن 1947 جىلى نارىنقول ورتا مەكتەبىن ءبىتىردىم. بەردىبەك ءبىزدىڭ الدىمىزدا بىتىرگەن تۇلەك قاتارىندا ەدى. قازپي-گە وقۋعا ءتۇس­كە­نىمدە بولاشاق قالامگەر جوعارى كۋرستا-تىن. ينستيتۋت جاتاقحاناسىندا ول كىسى بولا­شاقتاعى ۇلكەن ادەبيەت وكىلدەرى مۇقاش ءسار­­­سە­كەەۆ, بالامەر ساحاريەۆپەن ءبىر بولمەدە جاتتى. كورنەكتى قالامگەردىڭ بيىلعى مەرەيتويى تۇسىندا جازۋشىلار وداعى ۇيىتقى بولىپ مادەنيەت مينيسترلىگىنەن بەكەڭنىڭ تولىق شىعارمالارىن شىعارتۋعا مۇرىندىق بولسا, كينو سالاسى تاراپىنان دا شارالار جاسالسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. سوندا بەردىبەك رۋحى جاڭعىرىپ, جۇرتتىڭ ساناسى تۇلەپ, مارتەبەسى بيىكتەي بەرەرى انىق. ويتكەنى, بەردىبەكتەي ساڭلاق ساناۋلى. ءوزىمىزدى ءوزىمىز كورسەتە بىلمەسەك, ۇتپايمىز, ۇتىلامىز. بەردىبەكتىڭ كىندىك قانى تامعان الماتى وبلىسىنىڭ نارىنقول جەرى, ەلى اياۋلى پەرزەنتىن ۇمىتقان جوق. ءار ون جىلدا ءبىر مەرەيتويىن اتاپ ءوتىپ ءجۇر. ويتكەنى, «قۇستىڭ قوس قاناتىنداي» بەردىبەگى, مۇقاعاليى بار ەل دە بەكەر ەل, بەكەر جەر ەمەس. ءبىرتۋار تالانتتاردى دۇنيەگە اكەلگەن ەل – باقىتتى ەل عوي. كۇنى بۇگىن سولاردىڭ جولىن قۋشىلار قاتار تۇزەپ كەلە جاتقانىن كورىپ, قۋانىش, ماقتانىش سەزىمىنە بولەنەسىڭ. اۋدان باسشىسى قىدىركەلدى مەدەۋوۆ باس­تاپ, بەردىبەكتىڭ 90 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋدىڭ شارالارىن جاساپ, ارنايى كوميسسيا قۇرىپ, قىزۋ ىسكە كىرىسىپ كەتتى. نارىنقولدىڭ اقساقالدارى, اۋىل اكىمدىگى, قوستوبە اۋىلىن «بەردىبەك اۋىلى» دەپ اتاۋ جونىندە شەشىم قابىلداپ, ونوموستيكالىق كوميسسياعا جىبەردى. اۋدان اكىمى, اۋداندىق ءماسليحات مۇنى ماقۇلدادى. نارىنقولدىڭ وزىندە بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ اتىندا ورتا مەكتەپ بار. وندا جازۋشىنىڭ مۇراجايى جۇمىس ىستەيدى. مەكتەپ الدىنا قالامگەر ءبيۋستى قويىلعان. بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ 90 جىلدىعىن كەڭ كولەمدە اتاپ ءوتۋدىڭ قامىمەن اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسى ءوڭىر جۇرتشىلىعىنا ارنايى ۇندەۋمەن شىقتى.وندا: «ادام ولگەن كۇنى ولمەيدى, ەل-جۇرتىنىڭ, جاقىندارىنىڭ جادىنان شىققان كۇنى ولەدى», دەيدى ەكەن بىلەتىندەر. بەردىبەك سوقپاقباەۆ «ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى» دەپ ومىرلىك شىندىقتى ايتقانمەن, ۇلى اباي: «ءولدى دەۋگە بولا ما, ويلاڭدارشى, ولمەيتۇعىن ارتىندا ءسوز قالدىرعان», دەپ ۇلكەن فيلوسوفيالىق قاعيدا قالدىردى. ەندەشە بەردىبەك ولگەن جوق. ونىڭ شىعارمالارى 11 تىلدە اۋدارىلىپ, 30-دان استام ەلدە 40 جىلدان بەرى «مەنىڭ اتىم قوجا» ءفيلمى كورسەتىلىپ كەلەدى. ەندەشە ەرىم دەيتىن ءاربىر ازامات بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ 90 جىلدىعىنا ايتۋلى ۇلەس قوسۋى كەرەك. 2014 جىلدى «بەردىبەك جىلى» دەپ ەسەپتەپ, وقۋ ورىندارى «بەردىبەك وقۋلارىن», كىتاپحانالار جازۋشى شىعارمالارىنان كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىپ, مادەنيەت ۇيلەرى ارنايى كەشتەر, كەزدەسۋلەر وتكىزسە, قالامگەرگە قۇرمەت, كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى بولادى», دەدىك. باس باسىلىم – «ەگەمەن قازاقستانداعى» قالامگەرلەر پىكىرىن بەردىبەك سوقپاقباەۆ تۋعان ءوڭىر ازاماتتارى دا قولداپ, الاش رۋحتى جازۋشىنىڭ مەرەيتويىن ەل كولەمىندە اتاپ وتسەك دەگەنگە وسىلايشا ءۇن قوسىپ وتىر. سوۆەت ورازاەۆ, الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. الماتى وبلىسى, رايىمبەك اۋدانى, كەگەن اۋىلى.