ساناۋلى زاۋىتقا عانا ءتيىمدى
«شوپان اتا» ۇلتتىق قوي ءوسىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى الماسبەك سادىرباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى ماشينا قۇراستىرۋ سالاسىندا 4-5 زاۋىتقا عانا باسىمدىق بەرىلگەندىكتەن تەحنيكالىق مامانداردىڭ سانىن كوبەيتۋدەن پايدا جوق. ونەركاسىپ باعىتىنداعى رەفورمالىق ساياساتتىڭ ولقىلىعىنان قازاقستانعا اگرارلىق تەحنيكانى وندىرەتىن ينۆەستورلار كەلمەيدى دەگەن ويدا ۇيىم باسشىسى. ال مۇنداي جاعداي جوعارىداعى ازىن-اۋلاق كاسىپورىنعا عانا ءتيىمدى. شارۋا كادەگە جاراتۋ الىمىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن دا سولار كورىپ كەلەدى دەپ سانايدى.
«بۇل كاسىپورىنداردى بارلىعى بىلەدى. وسى 4-5 زاۋىتتىڭ قۇيتىرقى ساياساتى ەلىمىزدىڭ زاڭىنان بولەك, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ اياسىندا كورىنىس تاپقان. اتالعان 4-5 كاسىپورىننان باسقا كومپانيالار قازاقستانعا كىرە المايدى. كەلگەن كۇننىڭ وزىندە جوعارىداعى زاۋىتتارمەن بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋىنە تۋرا كەلەدى. ءتىپتى بۇعان بايلانىستى ەۋرازيالىق كەڭەستىڭ ءتيىستى شەشىمى بار. مۇنداي مەملەكەتتە جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ مۇمكىن بە جانە سول زاۋىتتارعا كوللابوراتسيا كەرەك پە؟ ونىڭ جاۋابى بارلىعىنا ءمالىم. سوندىقتان بىرىنشىدەن, ۇكىمەتتەن مۇنداي قاۋلىنى كىم شىعارىپ, نەگە قابىلداعانىن سۇراستىرۋ قاجەت. نەلىكتەن قازاقستاندا باسقا زاۋىتتار سالۋعا بولمايدى؟ تۇسىنەسىزدەر مە, بۇل لوببيستەر ءبىزدىڭ زاڭدى بىلاي قويىپ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كولەمىندە جۇمىس ىستەۋدىڭ جولىن تاۋىپ وتىر. سول سەبەپتى پرەزيدەنت ۋتيلدىك الىمدى جيناۋدى ءبىر جىلعا توقتاتىپ, ميللياردتاعان قاراجاتتىڭ قايدا كەتكەنىن انىقتاۋمەن بىرگە ءتيىستى زاڭدار تەكسەرىلۋى قاجەت. وسى ماسەلەنى رەتكە كەلتىرسەك, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزگە John Deere, Massey Fergusson سىندى كومپانيالار دا كەلەدى. ال قازىرگى زاڭناما قازاقستاندا وندىرىستىك زاۋىتتاردى سالۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. وسىنداي جاعدايدا تەحنيكالىق مامانداردى وقىتۋدىڭ قاجەتى بار ما؟», دەگەن ا.سادىرباەۆ «شوپان اتا» ۇلتتىق قوي ءوسىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ اتىنان وسى ماسەلەنىڭ ۋشىعۋىنا جول بەرگەن ۇكىمەتتەگى لاۋازىمدىلاردىڭ قىزمەتتە قالۋىنا حاقىسى جوق ەكەنىن ايتتى.
ازىق-ت ۇلىكتىڭ قىمباتتاۋىنا اكەلەدى
قازاقستاننىڭ ەت وداعى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا ارنالعان ۋتيلدىك الىمنىڭ ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ قىمباتتاۋىنا اسەر ەتەتىنىن ايتىپ, وسىعان بايلانىستى بىرنەشە ارگۋمەنت كەلتىردى. وسى تۇرعىدان العاندا, اتالعان ماسەلەگە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جاعىنان ءجىتى ءمان بەرىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى قاۋىمداستىق وكىلدەرى.
«وندىرىلەتىن ءار بولكە نان مەن ءبىر كيلو ەت پەن ليتر ءسۇتتىڭ قۇنى ۋتيل الىمعا بايلانىستى ەكەنىن ەسكە سالعىم كەلەدى. ۇكىمەت اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋدىڭ ورنىنا كادەگە جاراتۋ الىمىنىڭ جوعارى مولشەرلەمەسىن قولداپ وتىر. كەشە ۆيتسە-پرەمەر ر.سكليار اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا بايلانىستى ۋتيل الىمنىڭ سوماسى قاراستىرىلمايتىنىن, بۇل تەك جەڭىل اۆتوكولىككە عانا قاتىستى ەكەنىن مالىمدەدى. ونىڭ وزىندە بۇل وزگەرىس قوعامدىق قوزعالىس پايدا بولعاننان كەيىن عانا قارالعانىن جاسىرمادى. دەمەك, ءبىز ءالى كونسترۋكتيۆتى ديالوگ بايقاپ وتىرعان جوقپىز. بىلتىر 30 ملرد تەڭگەگە ۋتيل الىمى جينالدى. وسى ورايدا تۇتاستاي اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ جاڭارتىلۋى 200 ملرد تەڭگەگە شىققانىن ايتا كەتۋ كەرەك. بىلايشا ايتقاندا, وسى سومانىڭ 15%-ى ماقساتسىز جۇمسالعانىن اڭعارۋعا بولادى. وسىنىڭ سالدارىنان قاجەتتى تەحنيكانىڭ باعاسى ءوسىپ كەتتى.
ەكىنشىدەن, كادەگە جاراتۋ الىمى تەحنيكا پاركىنىڭ جاڭارۋ ۇدەرىسىنىڭ باسەڭدەۋىنە الىپ كەلدى. اگرارلىق تەحنيكانىڭ باسىم بولىگى ابدەن ەسكىرگەن. مۇنىڭ كەسىرىنەن ەگىندى جيناۋ ناۋقانىندا شارۋالار شىعىنعا باتىپ جاتادى. وسىدان كەيىن ءونىمنىڭ باعاسى ەرىكسىز قىمباتتايدى. تەحنيكانى جاڭارتۋدى ىنتالاندىرۋدىڭ ورنىنا كەرىسىنشە بۇل پروتسەستى باياۋلاتۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. بىلتىر تەحنيكانى جاڭارتۋ جۇمىسى 20% تومەندەپتى. بۇل قالاي ورىن الادى؟ شارتتى تۇردە ايتساق, قۇنى 100 ملن تەڭگە تۇراتىن John Deere كومباينىنا ۋتيل الىم 20 ملن تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەندى دەلىك. بۇل رەتتە وتاندىق وندىرۋشىلەر ءوز ونىمدەرىن ساتاردا كادەگە جاراتۋ الىمنىڭ سوماسى قوسىلمايتىنىن العا تارتادى. الايدا قازاقستاندىق وندىرۋشىلەر ساتىلاتىن ءونىمنىڭ باعاسىن اۆتوماتتى تۇردە 20%-عا قىمباتتاتىپ جىبەرەدى. ويتكەنى باسەكەلەستەرىنەن قالماۋ كەرەك دەگەن جەلەۋلەرى بار. سونداي مەگا پايدا تابۋ ءۇشىن جاعداي جاساپ وتىرعانىمىزدى بايقاۋعا بولادى. بۇدان بولەك, ولار 12%-عا ققس جانە 10%-عا باج سالىعىنان بوساتىلدى. دەمەك, مەملەكەت اۆتوماتتى تۇردە ولارعا 40%-عا تابىس تابۋعا جاعداي جاساپ وتىر. نەگە مۇنداي مۇمكىندىك تەك 4-5 زاۋىتقا عانا بەرىلەدى؟ قازىر نارىقتىق ەكونوميكانىڭ ءداۋىرى ەمەس پە؟!», دەدى قازاقستاننىڭ ەت وداعىنىڭ وكىلى ماقسۇت باقتىباەۆ.
قاراعاندىلىق «شانس» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى يگور جابياك ايتقانداي, قىمبات تەحنيكا مەن ۋتيل الىم باردا ۇكىمەتتىڭ اگرارشىلاردان الەۋمەتتىك ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن كوتەرمەۋدى تالاپ ەتۋى ورىنسىز.
«وسى 2 جىل كولەمىندەگى ەلىمىزدە جولعا قويىلعان ءوندىرىس ورىندارىن باعامداساق, 5 تراكتور زاۋىتى جانە 4 كومباين زاۋىتى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن بايقاۋعا بولادى. قازاقستاندا وسى تەحنيكانى ساتىپ الاتىن شامامەن 10-15 مىڭ شارۋا بار. مۇنداي ءۇردىس باسقا ەلدەردە جوق. بۇدان ماردىمدى ناتيجە شىعادى دەپ ايتۋ قيىن. ەگەر زاۋىت سالىنسا, ونىڭ جىلىنا 4-5 مىڭ تراكتور شىعارا الاتىنداي قاۋقارى بولۋى شارت. ال 200-400 تراكتوردى عانا شىعاراتىن كاسىپورىننىڭ رەنتابەلدىلىگى وتە تومەن بولاتىنى بەلگىلى. سوندىقتان ءبىزدىڭ ۇسىنىستارىمىز بەن تالابىمىزدى ۇكىمەت ەستىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا ارنالعان ۋتيل الىمدى الىپ تاستايدى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەدى ي.جابياك.
قازاقستان فەرمەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى اقپار ماۋلەنوۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, وتاندىق اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن تاۋار وندىرۋشىلەرگە قولايلى جاعداي جاساۋ قاجەت. بۇل ءۇشىن ءتاريفتى قايتا قاراۋ تۋرالى اڭگىمە قاراستىرىلماي, كەرىسىنشە بۇل سەگمەنتتەگى تولەم جۇيەسىن ءبىرجولاتا الىپ تاستاۋ ۇسىنىلدى.
«بۇل ماسەلەنى بىرنەشە جىلدان بەرى كوتەرىپ كەلە جاتىرمىز. پرەزيدەنتكە, ۇكىمەتكە وسى ماسەلەگە بايلانىستى حات جازعانبىز. كادەگە جاراتۋ الىمىنا توقتالساق, ول قالدىقتى وڭدەۋدى وتەۋ ءۇشىن جۇمسالاتىن تولەم ءتۇرى. بىراق اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىندا قانداي قالدىق بولۋى مۇمكىن؟ نەگە دەسەڭىز, بۇل تەحنيكا كەم دەگەندە 20-25 جىل پايدالانىلادى. ەكىنشىدەن, ەكولوگيالىق ماقساتقا ارنالعان الىم دەيدى. اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان تەحنيكا دالادا جۇمىس ىستەيدى. ودان ەكولوگياعا ەشقانداي زيان تيمەيدى. تولەم جيناۋ مىندەتىن ءبىر كومپانيادان كەلەسى مەملەكەتتىك ۇيىمعا تاپسىردى. بۇل باستامانى دا قولدامايمىز. ءبىزدىڭ ناقتى ۇستانىمىمىز – اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا ارنالعان كادەگە جاراتۋ الىمىن تۇبەگەيلى الىپ تاستاۋ قاجەت», دەدى ا.ماۋلەنوۆ.
