سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
WCCES-ءتى 1970 جىلى وتتاۆادا (كانادا) الەمنىڭ جەتەكشى كومپاراتيۆيست عالىمدارى قۇرعان ەدى. قازىرگى ۋاقىتتا WCCES قۇرامىنا الەمنىڭ 50-دەن اسا جەتەكشى ەلىنىڭ سالىستىرمالى ءبىلىم بەرۋ قوعامدارى كىرەدى. اتالعان كەڭەس يۋنەسكو-مەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى. ال WCCES جۋرنالى – سالىستىرمالى جانە حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى الەمدەگى جەتەكشى جۋرنالداردىڭ ءبىرى. ءار ماقالانىڭ تولىق اننوتاتسياسى اعىلشىن, فرانتسۋز, يسپان, ورىس, قىتاي جانە اراب تىلدەرىندە جازىلادى.
ا.قۇسايىنوۆتىڭ ماقالاسىنىڭ اننوتاتسياسىندا: «ماقالادا ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ قۇرامداس بولىكتەرى جانە ولاردىڭ ءبىلىم ساپاسىمەن بايلانىسى پەداگوگيكالىق عىلىمدار اكادەمياسى مەن شەتەلدىك عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرى نەگىزىندە سارالاپ كورسەتىلگەن. زەرتتەۋ قورىتىندىسى تۇركىستان وبلىسىنداعى مەكتەپتەردە ەكى جىل بويى جۇرگىزىلگەن ەكسپەريمەنت دەرەكتەرىنە نەگىزدەلگەن. اۆتور ەكسپەريمەنت تۇجىرىمداماسىن جانە ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسىن ازىرلەگەن, سونىمەن قاتار ەكسپەريمەنت ناتيجەلەرىن ۇسىنعان. اۆتور وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋداعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ىشكى رەزەرۆىنىڭ ءرولىن اتاپ كورسەتەدى جانە ونى McKinsey&Company كومپانياسىنىڭ «مەكتەپتەگى وقىتۋدىڭ تۇراقتى جوعارى ساپاسىنا قالاي جەتۋگە بولادى؟» جانە «ەڭ جاقسى مەكتەپ جۇيەلەرى قالاي جەتىلدىرىلىپ جاتىر؟» تاقىرىپتارىندا جۇرگىزگەن زەتتەۋلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ دالەلدەگەن. PISA جانە TIMSS زەرتتەۋلەرىنىڭ 2003 جىلدان بەرگى ناتيجەلەرى, سونداي-اق ولاردىڭ ساتتىلىگى مەن تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن فاكتورلار تالدانعان», دەپ جازىلعان.
ا.قۇسايىنوۆ تۇركىستان وبلىسىنىڭ تولەبي, ورداباسى, وتىرار جانە سايرام اۋداندارىندا جۇرگىزگەن ەكسپەريمەنتكە 40-تان اسا مەكتەپتەن 3 مىڭنان اسا وقۋشى مەن 400-گە جۋىق مۇعالىم قاتىسقان.
تومەندە ءبىلىم ساپاسى مەن ونىڭ قۇراۋشىلارىنىڭ ءوزارا بايلانىسىن كورسەتەتىن فورمۋلا مەن تۇجىرىمداما بەرىلگەن. جۋرنال رەداكتسياسى بۇل فورمۋلانى پروفەسسور ا.قۇسايىنوۆتىڭ فورمۋلاسى دەپ بەلگىلەگەن:
ءسبىل = سست + سو + سككب + سمس + ست + سعزج + سباس +سمتب
ءسبىل – وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسى;
سست – ءبىلىم ستاندارتتارى مەن وقۋ باعدارلامالارىنىڭ ساپاسى;
سو – وقۋ ادەبيەتىنىڭ ساپاسى;
سككب – پەداگوگ كادرلاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى ساپاسى;
سمس – ءبىلىم مونيتورينگ ساپاسى;
ست – رۋحاني-ادامگەرشىلىك جانە پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ ساپاسى;
سعزج – عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسى;
سباس – باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسى;
سمتب – ماتەريالدى-تەحنيكالىق بازا ساپاسى.
تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, بارلىق ەلدە وسى باعىتتار بويىنشا كوپتەگەن جۇمىس جۇرگىزىلەدى. الايدا بۇل جۇمىس جۇيەلى جانە عىلىمي نەگىزدە جۇرگىزىلگەن ەلدەردە عانا وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسى كوتەرىلەدى. ياعني ا.قۇسايىنوۆ ءبىر سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن وسى قۇراۋشىلاردىڭ بارلىعىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جۇمىستارى وسى سىنىپ وقۋشىلارىمەن بايلانىستى جۇرگىزىلۋى كەرەك ەكەنىن جازادى.
وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ پروبلەماسى ءبىر فورمۋلامەن قىسقا, ىقشام جانە وتە تۇسىنىكتى جازىلماعان ەدى. الەمنىڭ 50-دەن اسا ەلىنە تارايتىن جۋرنالدا ا.قۇسايىنوۆتىڭ 21 بەتتىك كولەمدى ماقالاسىنىڭ جاريالانۋى – قۋانتارلىق جايت. وسى ەكسپەريمەنت جۇمىستارى تياناقتى زەرتتەلىپ, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە جۇرگىزىلسە, دۇرىس بولار ەدى دەپ ويلايمىز.
اياگۇل ميرازوۆا,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
الماتى