ايماقتار • 20 قاڭتار، 2022

وڭىردە باعا بايلاۋعا كونبەي تۇر

86 رەت كورسەتىلدى

باعا تۇراقتىلىعى بۇقارا ءۇشىن باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى. قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك قورى قالىپتاسقان دەگەنىمىزبەن، قارا حالىقتى قىمباتشىلىق قوس بۇيىردەن قىسىپ كەلەدى. قاي جەرگە بارساڭىز دا، قان­داي زات الساڭىز دا باعانىڭ اسپانداپ تۇرعانىن كورۋگە بولادى. بۇل جەرگىلىكتى بيلىك پەن كاسىپكەرلەردىڭ اراسىنداعى بايلانىستىڭ ناشارلىعىن كورسەتەدى. ءسويتىپ ەكى ورتادا قاراپايىم حالىق قينالىپ قالادى.

باعا تۇراقتىلىعىنا باقىلاۋ قاجەت

سوڭعى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار بەس تاۋار ءتۇرىنىڭ باعاسى شەكتى كورسەتكىشتەن جوعارى بولعان. حالىق كوپ تۇتىناتىن قىرىققابات، قاراقۇمىق، كارتوپ سياقتى ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىنىڭ باعاسى قىمبات. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەربول جيەنقۇلوۆ بۇل جاعداي شەكاراداعى ماسەلەلەرمەن بايلانىستى بولىپ وتىرعانىن ايتتى. سەبەبى قىرىققابات ءونىمى كورشى قىرعىز ەلىنەن اكەلىنسە، قاراقۇمىق رەسەيدەن جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىنان تاسىمالدانۋدا.

جالپى، جەرگىلىكتى تۇرعىندار تاراز قالاسىنداعى بىرقاتار الەۋ­مەتتىك دۇكەندەگى قىزمەت پەن ازىق-تۇ­لىك باعاسىنىڭ تالاپقا ساي ەمەس ەكەنىن ايتادى. وسى كۇنگە دەيىن اۋليەاتا وڭىرىندە تالاي الەۋ­مەت­تىك دۇكەندەر اشىلعانىمەن، باعا بايلاۋعا كونبەي تۇر. ءاۋ باستا جۇرت­شىلىقتىڭ جاعدايىنا وڭ­تايلى نىسان رەتىندە اشىلعان دۇ­كەندەر بۇل كۇندە باعىتىنان جا­ڭىلعان. اكىم باعا تۇراقتىلىعىن قاداعالاۋ كەرەگىن ايتىپ، ءتيىستى باس­شىلارعا تاپسىرما بەرگەنىمەن، باعا تۇراقتىلىعى ماسەلە كۇيىندە قالۋدا. ماسەلەن، №13 شاعىن اۋدانداعى الەۋ­مەتتىك دۇكەندە تاۋىق جانە سيىر ەتى جوق. ال جا­ڭا سالىنعان №15 شاعىن اۋدان­داعى الەۋمەتتىك دۇ­كەندە ءسابىز باعاسى 120 تەڭگەدەن 180 تەڭ­گەگە جانە تۇز باعاسى 50 تەڭگەدەن 80 تەڭگەگە دەيىن وسكەن. قانت، كارتوپ تۋرالى دا وسىلاي ايتۋعا بولادى. سونىمەن قاتار وبلىس ورتا­لىعىنداعى اباي داڭعىلى مەن №5 شاعىن اۋدانداعى الەۋمەتتىك دۇكەن­دەردە ايران، ءسۇت جانە ماكارون ونىمدەرىنىڭ تاپشىلىعى بايقالۋدا. بۇل ماسەلە بويىنشا وبلىستىق كاسىپ­كەرلىك جانە يندۋستريالدى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسپانديار سەيسەباەۆ قالاداعى دۇ­كەن يەلەرىمەن جيىن وتكىزىلگەنىن، نەگىزگى تاۋار تۇرلەرىنىڭ كوپشىلىككە بارىنشا قولايلى باعادا ساتىلۋى كەرەكتىگى تۋرالى كەلىسىم جۇرگەنىن جەتكىزدى. بىراق باسشىلار سولاي دەگەنىمەن، تاۋار باعاسىن ءتۇسىرىپ جاتقان كاسىپكەر جوق.

ال باسشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بۇ­گىندە وڭىردەگى بولشەك ساۋدا ورىن­دارىندا ازىق-ت ۇلىكتىڭ 15 كۇن­گە جەت­كىلىكتى قورى قالىپتاسقان. اي­ماق­تاعى ءىرى كوتەرمە ساۋدا سۋبە­كتى­لەرىندە ءبىر-ەكى ايعا دەيىن جەت­كىلىكتى تاۋارلار كولەمى جيناقتالعان.

«كوكونىستەردىڭ ماۋسىمارالىق، ياعني قاڭتار-ناۋرىز ايلارىنا ارنال­عان كەزەڭگە جيناقتالعان 201 مىڭ توننا قورى بار. ونىڭ ىشىندە پياز جانە ءسابىز ىشكى سۇرانىستى تولىق قامتۋعا جەتكىلىكتى. بۇل رەتتە كارتوپ جانە قىرىققابات قو­رىنىڭ تاپشى­لىعى بايقالادى»، دەدى ە.جيەن­قۇلوۆ.

سونداي-اق وڭىردە قازىرگى كەزدە قولدانىستا 236 قويما بولسا، وندا 256 مىڭ تونناعا دەيىن ءتۇرلى ونىمدەردى ساقتاۋعا بولادى. قازىر اتالعان قويمالاردا 201 مىڭ توننا ءونىم ساقتالۋدا. ونىڭ ىشىندە 9،5 مىڭ توننا كارتوپ، 7 مىڭ توننا ءسابىز، 173 مىڭ توننا پياز جانە 11،5 مىڭ توننا وزگە دە ءونىم تۇرلەرى بار.

سۋ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ماڭىزدى

بيىلعى اۋا رايىنىڭ قولاي­سىز­دىعى جامبىل وڭىرىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ جۇمىس­تارىنا كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە اۋەلى سۋ ماسەلەسى وزەكتى. ءوڭىر سۋ جونىنەن كورشى قىرعىز ەلىنە تاۋەلدى بولعاندىقتان، مۇندا دا ءتۇرلى ماسەلەلەر تۋىنداپ جاتادى. جالپى، كوكتەمگى ەگىسكە قا­جەتتى سۋدىڭ جاعدايى مەن سۋ قوي­ما­لارىنا ساقتالعان سۋدىڭ كو­لەمى اسا ماڭىزدى. سول سياقتى ەندى جەراس­تى سۋلارىن ءتيىمدى پايدالانۋ دا بولاشاقتا جۇزەگە اسۋى ءتيىس جو­بانىڭ ءبىرى. دەگەنمەن بيىل دا سۋ ما­سەلەسى جامبىلدىق جۇرتشىلىق ءۇشىن اۋقىمدى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولاتىن سياقتى. ماسەلەن، «قازسۋشار» رەسپۋب­ليكالىق مەكەمەسى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى قازىبەك بەدەباەۆ قازىرگى كەزدە شۋ وزەنىنەن 370 ملن، تالاس وزەنىنەن 500 ملن تەكشە مەتر سۋ ءوتىپ جاتقانىن، بۇل وتكەن جىلعىدان ەداۋىر تومەن كورسەتكىش ەكەنىن ايتتى. ال «تاسوتكەل» سۋ قويماسىندا 332 ملن تەكشە مەتر عانا سۋ جينالعان. ياعني وبلىسقا قاجەتتى سۋ قورى جينالماعان دەگەن ءسوز. سونداي-اق بيىل قاردىڭ قالىڭ تۇسپەۋىنىڭ سالدارى تاعى بار. سونىمەن قاتار وڭىردە وبلىس اكىمى تاراپىنان اۋدان اكىمدەرى مەن سۋعا جاۋاپتى ماماندارعا بەرىلگەن تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋى وتە ناشار بولىپ تۇر. بەردىبەك ساپارباەۆ ءتيىستى باسشىلاردى تالاي سىن تەزىنە العانىمەن، ءالى دە ناتيجە بولماي كەلەدى. ايتالىق، وبلىستا 700-دەن استام كانال-توعاندار بولسا، قازىر ولاردى تازالاۋ جۇمىستارى دا كوڭىل كونشىتپەيدى. جامبىل اۋدانىندا بىلتىر سالىنىپ ءبىتۋى ءتيىس كوپىر ۋاقتىلى اياقتالماعان. باسشىلار ەڭ باستى دەگەن ماسەلەنىڭ وزىنە ەنجار قاراپ وتىر.

ايماق باسشىلىعىنىڭ الدىندا «تاسوتكەل» سۋ قويماسىنا 500، ال «اقكول» سۋ قويماسىنا 100 ملن تەكشە مەتر سۋ جيناپ الۋ مىندەتى تۇر. سونداي-اق جەراستى سۋلارىن ءتيىمدى پايدالانۋ، ۇڭعىمالار قازۋ جۇمىستارى دا بار. سوندىقتان دا سۋ قويمالارىنا قاجەتتى ىلعال قورىن قازىردەن باستاپ جيناۋ ماسەلەسى وزەكتى. بيىل دا جاۋىن-شاشىن مەن قار از تۇسكەندىكتەن، وڭىردە سۋ تاپ­شىلىعى ەرەكشە سەزىلەتىن ءتۇرى بار. ياعني جاۋاپتى ماماندار وسى باستان سۋ ماسەلەسىنە سالعىرت قاراماي، ماسەلەلەردى شەشۋگە كۇش سالعانى دۇرىس.

 

جامبىل وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار