ماسەلەن, وسىمدىك مايىن پاۆلودار وڭىرىندە وندىرۋگە بولادى. شارۋاشىلىقتار كۇنباعىس وسىرۋمەن تۇراقتى اينالىسسا دا, ونى قايتا وڭدەۋ جاعى اقساپ جاتىر. ايتالىق, پاۆلودار وبلىسىندا جىل سايىن جينالاتىن كۇنباعىس كولەمى ءوڭىردىڭ ىشكى سۇرانىسىن وتەۋگە ارتىعىمەن جەتەدى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە ايماقتاعى 10 شارۋاشىلىق كۇنباعىستى قايتا وڭدەۋمەن اينالىسادى. بىراق ولاردىڭ شىعاراتىنى – رافينادتالماعان ءونىم. ال تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگى رافينادتالعان وسىمدىك مايىن تۇتىنادى. سول سەبەپتى وڭىرگە تاسىمالداناتىن «شەدەۆر», «ماسلوزاۆود №1», «سلوبودا», «زولوتايا سەمەچكا», «زارەچنوە» سياقتى ونىمدەرگە سۇرانىس كوپ.
– ايماقتا جىل سايىن شامامەن 110 مىڭ توننا كۇنباعىس جينالادى. جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر ونىڭ 26 مىڭ تونناسىن عانا كادەگە جاراتادى. ياعني رافينادتالماعان وسىمدىك مايىن شىعارادى. قالعانى الماتى, وسكەمەن سەكىلدى وڭىرلەرگە جونەلتىلەدى. ءوڭىر حالقى جىلىنا 9 100 توننا وسىمدىك مايىن تۇتىنادى. ادام باسىنا شاققاندا جىلىنا 12 ليتردەن اينالادى. 2021 جىلعى 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر 2 773 توننا رافينادتالماعان وسىمدىك مايىن ءوندىردى. بۇل جالپى سۇرانىستىڭ 40 پايىزىنا عانا تەڭ, – دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى تولەگەن كوشەرباەۆ.
كورسەتكىش تۇرعىنداردىڭ سول ءونىمدى عانا تۇتىنعانىن بىلدىرمەيدى. وسىمدىك مايىنىڭ رافينادتالعان ءتۇرى دە, رافينادتالماعانى دا اس ءۇيدىڭ «تورىنەن» ورىن الادى.
– ءيىسى بار دەمەسەڭىز, رافينادتالماعان وسىمدىك مايىنىڭ دا وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. كوبىنە سالات ازىرلەگەن كەزدە قولدانامىن. ويتكەنى ناعىز تابيعي ءونىم. ال رافينادتالعان ءتۇرى بىرنەشە رەت تازالاۋدان وتكەن ءونىم. ءتۇسىن شىعارۋ ءۇشىن قوسپا دا قوسىلاتىن شىعار. ەكەۋىنىڭ باعاسىندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق جوق. ەكى ءتۇرىن دە قولدانا بەرەمىن, – دەيدى ەكىباستۇزدىق ءباتيما ماحمەتوۆا.
ءبىر بايقاعانىمىز, دۇكەندەردە رافينادتالماعان وسىمدىك مايى كوپ ساتىلمايدى. سۇرانىس بولماعان سوڭ, سورەدەن تابىلماۋى دا زاڭدىلىق. دەسە دە, بۇل ءونىمدى كوبىنەسە اپتا سايىن ۇيىمداستىرىلاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى جارمەڭكەسىنەن كەزدەستىرۋگە بولادى. ەندەشە رافينادتالماعان وسىمدىك مايىنا مۇلدەم سۇرانىس جوق دەپ تە كەسىپ ايتۋعا بولمايدى. ماسەلەن, جەرگىلىكتى «بەلوۋسوۆ» جەكە كاسىپكەرلىگى رافينادتالماعان ءونىم ءتۇرىن جارمەڭكەدە ۇنەمى ساۋدالايدى. شارۋاشىلىقتىڭ باسشىسى كونستانتين بەلوۋسوۆتىڭ اكەلگەن تاۋارىن كەرى الىپ قايتقان كۇنى سيرەك.
– كۇنباعىس وسىرمەيمىن. ونى ۋسپەندىك شارۋالاردان ساتىپ الىپ, شاعىن تسەحتا قايتا وڭدەيمىن. بىرەر جىل بۇرىن كۇنباعىستىڭ ءار تونناسى 180-350 مىڭ تەڭگەدەن ساتىلدى. ادەتتەگىدەي, داقىل نارىقتا مول بولسا, باعا دا ارزاندايدى. 3 كيلو كۇنباعىستان 1 ليتر ءونىم الىنادى. تسەحىمىز شاعىن بولعاندىقتان, وندىرىستىك قۋاتىمىز دا تومەن. جىلىنا شامامەن 50 توننا ءونىم شىعارىلادى. اپتا سايىنعى جارمەڭكەگە 250 ليتر وسىمدىك مايىن اكەلەمىن. باعاسى – 600-800 تەڭگە. باعا ايىرماشىلىعىنىڭ وزىندىك سەبەبى بار. جەكە رەتسەبىم بويىنشا دايىندالعان مايدىڭ سۋىق جاعدايدا سىعىلعان ءتۇرى قىمباتتاۋ. ساپاسى جوعارى بولعاندىقتان, تۇتىنۋشىلار تاراپىنان وعان سۇرانىس كوپ, – دەيدى ك.بەلوۋسوۆ.
وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر وڭىردەگى وسىمدىك مايىنىڭ باعاسى 25 پايىزعا قىمباتتاعان. وزگە قالالارداعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا بىزدەگى احۋال الدەقايدا جاقسى. ماسەلەن, وسىمدىك مايىن شىعاراتىن بىرنەشە زاۋىتى بار شىعىس قازاقستان وبلىسىندا باعا 17 پايىزعا وسكەن. نۇر-سۇلتان قالاسىندا 30 پايىزعا, تارازدا 41 پايىزعا, ورال مەن شىمكەنتتە 38 پايىزعا, جەزقازعاندا 34 پايىزعا قىمباتتاعان.
پاۆلودار قالاسىنداعى ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرىندەگى وسىمدىك مايىنىڭ باعاسى ءارتۇرلى. ماسەلەن, وڭىردەگى ەڭ ءىرى ساۋدا جەلىلەرىنىڭ ءبىرى Small-دا وسىمدىك مايىنىڭ باعاسى بىركەلكى ەمەس. سەبەبى تۇسىنىكتى. وندىرۋشىلەر ءار الۋان. ايتالىق, «شەدەۆردىڭ» 1 ءليترى 772 تەڭگە تۇرادى. «زابوتا» – 799 تەڭگە, «ولەينا» – 915 تەڭگە, «مايسكوە» – 725 تەڭگە, «كۋدەسنيتسا» – 725 تەڭگە, «كۇنكەي» – 789 تەڭگە, «كارولينا» – 589 تەڭگە, «ماسلوزاۆود №1» – 789 تەڭگە, «زولوتايا سەمەچكا» 1 205 تەڭگە تۇرادى. مۇندا رافينادتالماعان وسىمدىك مايى دا بار ەكەن. جەرگىلىكتى ءونىم – «گاليتسكوە» وسىمدىك مايى 805 تەڭگەدەن ساتىلۋدا.
جوعارىدا وڭىردە رافينادتالعان وسىمدىك مايىن شىعاراتىن كاسىپورىننىڭ جوقتىعىن ايتتىق. دەگەنمەن بۇل باعىتتا جاڭا جوبا ىسكە اسىرىلادى دەگەن اڭگىمە تالايدان بەرى ايتىلىپ ءجۇر. ساعىزشا سوزىلعان سول جوبا جۋىردا اشىلدى. وبلىس ورتالىعىندا «پاۆلودار اگروكەشەنى» جشس ءوز جۇمىسىن باستادى. كاسىپورىن جىلىنا 900 توننا ءونىم شىعارماق. بۇل – وڭىردە كۇنباعىستى قايتا وڭدەپ, رافينادتالعان وسىمدىك مايىن شىعارۋ بويىنشا جاسالعان العاشقى ءارى باتىل قادام. ەندىگى جەردە جەرگىلىكتى شارۋاشىلىق داقىلدارىن سىرتقا جونەلتپەۋى كەرەك. ءونىم وزىمىزدە دايىندالسا, تيىسىنشە باعا دا ءبىرشاما ارزان بولماق. بىراق اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ارداگەرى بايبولات راحىمجانوۆ بۇل پىكىرمەن كەلىسپەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا تسەحتىڭ اشىلۋى وڭىردەگى وسىمدىك مايى باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ماسەلەسىن تۇپكىلىكتى شەشە المايدى.
– الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ونىمدەر جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ نازارىندا. ەندەشە باعانى تۇراقتاندىرۋ تەتىكتەرىن ويلاستىرۋ قاجەت. جارمەڭكە وتكىزۋمەن ءىس بىتپەيدى. مەنىڭشە, شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىمەن مەموراندۋم جاساۋعا بولادى. ولار پاۆلودارلىق شارۋالاردان شيكىزاتتى ارزان باعامەن السا, سايكەسىنشە, ءونىمدى دە ارزان باعامەن ساتۋعا ءتيىس. ەكىنشى ءبىر جول – مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا قايتا وڭدەۋ زاۋىتتارىن كوبىرەك اشۋ. شيكىزات جەتكىلىكتى بولسا, قورقاقتاۋدىڭ ءجونى جوق. وڭىردەگى وسىمدىك مايى باعاسىن تۇراقتاندىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – وسى, – دەيدى ب.راحىمجانوۆ.
قىسقاسى, وسىمدىك مايىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن قۇرماسا بولمايدى. شيكىزات جەتكىلىكسىز بولسا, قايتا وڭدەۋ تۋرالى اڭگىمە قوزعاماۋ ارتىق بولار ەدى. شەمىشكەگە «كومىلىپ» جاتىپ, قيمىلداماعانىمىز قۇپتارلىق قادام ەمەس. كۇنى كەشە عانا اشىلعان ءبىر كاسىپورىن قاي جىرتىعىمىزعا جاماۋ بولسىن...
ورالحان قوجانوۆ,
جۋرناليست
پاۆلودار وبلىسى
