قازاقستان • 20 قاڭتار، 2022

وسىمدىك مايىن وندىرە المايمىز با؟

125 رەت كورسەتىلدى

«پاۆلودار وڭىرىندە اگروونەركاسىپ العا باستى» دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتساق تا، قايتا وڭدەۋ ءىسى ءالى قارقىن الا قويعان جوق. دالامىزدا وسەتىن داقىلداردى كادەگە جاراتپايىنشا، شەتەلگە جالتاقتاي بەرەتىنىمىز راس. وكىنىشتىسى، شەكارا اسىپ جاتقان شيكىزاتىمىز ەرتەڭ دايىن ءونىم تۇرىندە وزىمىزگە قىمبات باعامەن ساتىلادى. دەمەك، ءبىزدىڭ ۇپايىمىز تۇگەل ەمەس.

ماسەلەن، وسىمدىك مايىن پاۆ­لو­دار وڭىرىندە وندىرۋگە بولادى. شارۋا­شى­لىق­تار كۇنباعىس وسىرۋ­­مەن تۇراقتى اينا­لىس­سا دا، ونى قايتا وڭدەۋ جاعى اقساپ جاتىر. ايتالىق، پاۆلودار وبلى­سىن­­دا جىل سايىن جينالاتىن كۇن­باعىس كولەمى ءوڭىردىڭ ىشكى سۇ­را­نىسىن وتەۋگە ارتىعىمەن جەتە­دى. وبلىستىق اۋىل شارۋا­شى­­­لىعى باس­­قارماسىنىڭ مالىم­ەتىنشە، بۇ­گىندە اي­ماقتاعى 10 شار­ۋا­شى­لىق كۇنباعىستى قاي­­تا وڭ­­دەۋ­مەن اينالىسادى. بىراق ولار­­دىڭ شىعاراتىنى – رافيناد­تال­ما­عان ءونىم. ال تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگى رافينادتالعان وسىمدىك ما­يىن تۇتىنادى. سول سەبەپتى وڭىرگە تاسى­مالداناتىن «شە­دە­ۆر»، «ماس­­­لو­زاۆود №1»، «سلوبودا»، «زو­­­لو­­تايا سەمەچكا»، «زارەچنوە» سياق­­­تى ونىم­دەر­­گە سۇرانىس كوپ.

– ايماقتا جىل سايىن شاما­مەن 110 مىڭ توننا كۇنباعىس جي­نا­لادى. جەرگىلىكتى كا­سى­پكەر­لەر ونىڭ 26 مىڭ تونناسىن عانا كادەگە جاراتادى. ياعني رافيناد­تالماعان وسىمدىك مايىن شىعا­را­دى. قالعانى الما­تى، وسكەمەن سەكىلدى وڭىرلەرگە جونەل­تىلەدى. ءوڭىر حالقى جىلىنا 9 100 توننا وسىم­دىك مايىن تۇتىنادى. ادام باسى­نا شاققاندا جىلىنا 12 ليتر­دەن اينالادى. 2021 جىلعى 10 ايدىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا جەرگىلىكتى كا­سىپكەرلەر 2 773 توننا رافيناد­تال­ماعان وسىمدىك مايىن ءوندىردى. بۇل جالپى سۇرانىستىڭ 40 پايى­زىنا عانا تەڭ، – دەيدى وبلىس­تىق اۋىل شارۋاشىلىعى باس­قار­ماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى تولەگەن كوشەرباەۆ.

كورسەتكىش تۇرعىنداردىڭ سول ءونىمدى عانا تۇتىنعانىن بىل­دىر­مەيدى. وسىمدىك ما­يى­­نىڭ رافي­ناد­تال­عان ءتۇرى دە، رافيناد­تال­­ماعانى دا اس ءۇيدىڭ «تورىنەن» ورىن الا­­دى.

– ءيىسى بار دەمەسەڭىز، رافي­ناد­تالماعان وسىم­دىك مايىنىڭ دا وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. كوبىنە سالات ازىرلەگەن كەزدە قولدانامىن. ويتكەنى ناعىز تابيعي ءونىم. ال رافينادتالعان ءتۇرى بىرنەشە رەت تازالاۋدان وتكەن ءونىم. ءتۇسىن شى­عا­رۋ ءۇشىن قوسپا دا قوسىلاتىن شى­عار. ەكەۋىنىڭ باعاسىندا ايتار­لىق­تاي ايىرماشىلىق جوق. ەكى ءتۇرىن دە قولدانا بەرەمىن، – دەيدى ەكىباستۇزدىق ءباتيما ماحمە­توۆا.

ءبىر بايقاعانىمىز، دۇكەندەردە را­في­ناد­تالماعان وسىمدىك مايى كوپ سا­تىل­مايدى. سۇرانىس بول­ما­عان سوڭ، سورە­دەن تابىلماۋى دا زاڭدىلىق. دەسە دە، بۇل ءونىمدى كوبىنەسە اپتا سايىن ۇيىم­داس­تىرىلاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى جار­مەڭ­كەسىنەن كەزدەستىرۋگە بولادى. ەندەشە رافينادتالماعان وسىمدىك مايىنا مۇلدەم سۇرانىس جوق دەپ تە كەسىپ ايتۋعا بولمايدى. ماسەلەن، جەرگىلىكتى «بە­لوۋ­سوۆ» جە­كە كاسىپكەرلىگى رافي­ناد­تالماعان ءونىم ءتۇ­رىن جار­مەڭ­كە­دە ۇنەمى ساۋدالايدى. شار­ۋا­­شىلىقتىڭ باسشىسى كونستان­تين بەلوۋ­سوۆ­تىڭ اكەلگەن تاۋارىن كەرى الىپ قايتقان كۇنى سيرەك.

– كۇنباعىس وسىرمەيمىن. ونى ۋس­پەندىك شارۋالاردان ساتىپ الىپ، شاعىن تسەحتا قايتا وڭ­دەي­مىن. بىرەر جىل بۇرىن كۇن­باعىستىڭ ءار تونناسى 180-350 مىڭ تەڭگەدەن ساتىلدى. ادەتتەگىدەي، داقىل نارىقتا مول بولسا، باعا دا ارزاندايدى. 3 كيلو كۇنباعىستان 1 ليتر ءونىم الىنادى. تسەحىمىز شاعىن بولعاندىقتان، وندىرىستىك قۋاتىمىز دا تومەن. جىلىنا شامامەن 50 توننا ءونىم شىعا­رىلادى. اپتا سايىنعى جارمەڭ­كە­گە 250 ليتر وسىمدىك مايىن اكەلەمىن. باعاسى – 600-800 تەڭگە. باعا ايىرماشىلىعىنىڭ وزىندىك سەبە­بى بار. جەكە رەتسەبىم بويىن­شا دايىندالعان مايدىڭ سۋىق جاع­دايدا سىعىلعان ءتۇرى قىم­بات­تاۋ. ساپاسى جوعارى بولعان­دىق­تان، تۇتىنۋشىلار تاراپىنان وعان سۇرانىس كوپ، – دەيدى ك.بەلوۋسوۆ.

وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋس­­ت­ريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋ باس­قارماسىنىڭ مالىمە­تىن­شە، بىلتىر وڭى­ردەگى وسىمدىك مايىنىڭ باعاسى 25 پايىزعا قىمباتتاعان. وزگە قالالارداعى جاعدايمەن سال­ىستىرعاندا بىزدەگى احۋال ال­دە­­قايدا جاقسى. ماسەلەن، وسىم­دىك مايىن شىعاراتىن بىر­­نەشە زاۋىتى بار شىعىس قا­زاق­ستان وبلىسىندا باعا 17 پايىزعا وسكەن. نۇر-سۇلتان قالاسىندا 30 پايىزعا، تارازدا 41 پايىزعا، ورال مەن شىمكەنتتە 38 پا­يىز­عا، جەز­قازعاندا 34 پايىزعا قىم­بات­­تاعان.

پاۆلودار قالاسىنداعى ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرىندەگى وسىمدىك ما­­يىنىڭ باعاسى ءارتۇرلى. ماسە­لەن، وڭىردەگى ەڭ ءىرى ساۋدا جەلى­لە­­رىنىڭ ءبىرى Small-دا وسىمدىك ما­يىنىڭ باعاسى بىركەلكى ەمەس. سەبەبى تۇسىنىكتى. وندىرۋشىلەر ءار الۋان. ايتالىق، «شەدەۆردىڭ» 1 ءليترى 772 تەڭگە تۇرادى. «زابوتا» – 799 تەڭگە، «ولەينا» – 915 تەڭگە، «مايسكوە» – 725 تەڭگە، «كۋدەسنيتسا» – 725 تەڭگە، «كۇن­كەي» – 789 تەڭگە، «كارولينا» – 589 تەڭگە، «ماسلوزاۆود №1» – 789 تەڭگە، «زولوتايا سەمەچكا» 1 205 تەڭگە تۇرادى. مۇندا رافينادتالماعان وسىمدىك مايى دا بار ەكەن. جەرگىلىكتى ءونىم – «گاليتسكوە» وسىمدىك مايى 805 تەڭگەدەن ساتىلۋدا.

جوعارىدا وڭىردە رافيناد­تالعان وسىمدىك مايىن شىعاراتىن كاسىپورىننىڭ جوقتىعىن ايت­تىق. دەگەنمەن بۇل باعىتتا جاڭا جوبا ىسكە اسىرىلادى دەگەن اڭگىمە تالايدان بەرى ايتىلىپ ءجۇر. ساعىزشا سوزىلعان سول جوبا جۋىردا اشىلدى. وبلىس ورتالىعىندا «پاۆلودار اگرو­كە­شەنى» جشس ءوز جۇمىسىن باس­تادى. كاسىپورىن جىلىنا 900 توننا ءونىم شىعارماق. بۇل – وڭىردە كۇنباعىستى قايتا وڭدەپ، رافينادتالعان وسىمدىك ما­يىن شىعارۋ بويىنشا جاسالعان ال­عاش­قى ءارى باتىل قادام. ەندىگى جەردە جەرگىلىكتى شارۋاشىلىق داقىلدارىن سىرتقا جونەلتپەۋى كەرەك. ءونىم وزىمىزدە دايىندالسا، تيىسىنشە باعا دا ءبىرشاما ارزان بولماق. بىراق اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ارداگەرى بايبولات راحىمجانوۆ بۇل پىكىرمەن كەلىس­پەي­دى. ونىڭ ايتۋىنشا، جاڭا تسەحتىڭ اشىلۋى وڭىردەگى وسىمدىك مايى باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ماسە­لەسىن تۇپكىلىكتى شەشە الماي­دى.

– الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ونىم­­دەر جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ نا­زا­­رىندا. ەندەشە باعانى تۇراق­تان­دىرۋ تەتىكتەرىن ويلاستىرۋ قاجەت. جارمەڭكە وتكىزۋمەن ءىس بىتپەيدى. مەنىڭشە، شىعىس قازاق­ستان وبلىسىنداعى قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىمەن مەموران­دۋم جاساۋعا بولادى. ولار پاۆ­لو­دار­لىق شارۋالاردان شيكى­زاتتى ارزان باعامەن السا، ساي­كە­سىن­شە، ءونىمدى دە ارزان باعامەن ساتۋعا ءتيىس. ەكىنشى ءبىر جول – مەملەكەتتىك باع­دارلامالار اياسىندا قايتا وڭدەۋ زاۋىت­تارىن كوبىرەك اشۋ. شيكى­زات جەتكى­لىكتى بولسا، قورقاق­تاۋ­دىڭ ءجونى جوق. وڭىر­دەگى وسىمدىك ما­يى باعاسىن تۇراقتان­دى­رۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – وسى، – دەيدى ب.راحىمجانوۆ.

قىسقاسى، وسىمدىك مايىنىڭ باعاسىن تۇراق­تاندىرۋ ءۇشىن قايتا وڭدەۋ كاسىپ­ورىن­دارىن قۇرماسا بولمايدى. شيكىزات جەت­كىلىكسىز بولسا، قايتا وڭدەۋ تۋرالى اڭ­گىمە قوزعاماۋ ارتىق بولار ەدى. شە­مىش­كەگە «كومىلىپ» جاتىپ، قيمىل­دا­ما­عانىمىز قۇپتارلىق قادام ەمەس. كۇنى كەشە عانا اشىلعان ءبىر كاسىپورىن قاي جىرتىعىمىزعا جاماۋ بولسىن...

 

ورالحان قوجانوۆ،

جۋرناليست

 

پاۆلودار وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار