سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى
تسيفرلاندىرۋ – ءساندى قۇرال ەمەس
ايتساق سەنبەۋىڭىز مۇمكىن, بىراق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىندەگى حات الماسۋلاردىڭ 65%-ى مالىمەتتەردى وزەكتەندىرۋگە بايلانىستى. بۇل دەگەنىمىز مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ تيىمدىلىگى 35%-دان اسپايتىنىن اڭعارتادى. مۇنداي دەرەك ەلىمىزدەگى ءىرى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق حولدينگ جۇرگىزگەن تالداۋدا كورسەتىلگەن. بۇعان ءالى كەڭىرەك توقتالارمىز, الدىمەن پرەزيدەنتتىڭ مىنا ءبىر ايتقاندارىنا ءۇڭىلىپ كورەيىكشى:
«بۇگىندە مەملەكەتتىك ورگاندار تاپسىرمانى مازمۇندى تۇردە ىسكە اسىرعاننان گورى ونى بيۋروكراتيالىق مانەردە ورىنداۋعا اسىق. كولەمى جاعىنان ۇلگىلى بولعانىمەن, مازمۇنى بوس قۇجاتتار دايىندالادى.
نەگىزگى اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ ينتەگراتسيالانعانىنا قاراماستان مەملەكەتتىك ورگاندار بۇرىنعىسىنشا ماكۋلاتۋرا مەن ماعىناسىز حات الماسۋدى جۇرگىزىپ كەلەدى.
مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىندەگى دەرەكتەردى رەسمي قۇجات رەتىندە تانىپ, ونى قاعاز جۇزىندە قايتا بەكىتۋدى تالاپ ەتۋ ارتىق. وندا نە سەبەپتى ءبىز تسيفرلاندىرۋدى ەنگىزەمىز؟
تسيفرلاندىرۋ – بۇل سانگە اينالعان قۇرال ەمەس. ول ءىس جۇزىندە جۇمىس ىستەپ, مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ فۋنكتسيالارىن ورىنداۋ تۇرعىسىنان پايدالى بولۋى كەرەك», دەگەن ەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
Data-Driven Government جۇمىستى جاقسارتا ما؟
قازاقستان – پلانەتامىزداعى جەر كولەمى جاعىنان 9-مەملەكەت, حالىق سانى – 19 ملن ادام. ەندى وسى 19 ملن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە باسقا دا سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن مالىمەتتەردى ۇرشىقشا ءيىرىپ, ولاردى باسقارا ءبىلۋ كەرەك. بىتىراڭقى كۇيدە جاتقان دەرەكتەردى ءبىر ىزگە كەلتىرىپ, ونىمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ۇكىمەت Data-Driven Government نەمەسە دەرەكتەردى باسقاراتىن ۇكىمەت تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرماق نيەتتە.
ەستەرىڭىزدە بولسا, بىلتىر ەل بيلىگىنىڭ رەسەيلىك «سبەر» كومپانيالار توبىمەن تسيفرلى ترانسفورماتسيا جونىندەگى ۋاعدالاستىعى قوعامدا اجەپتاۋىر تالقىلانىپ, رەزونانس تۋدىرعان بولاتىن. كوپشىلىك مۇنى «eGov پورتالى رەسەيلىكتەردىڭ قولىنا ءوتىپ, جەكە مالىمەتتەرىمىزدەن ايىرىلىپ قالامىز» دەپ تۇسىنگەن ەدى. الايدا بۇل جەردە ماسەلە ەلەكتروندى قىزمەتتە ەمەس, تۇتاستاي مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ءتيىمدى تسيفرلى ترانسفورماتسياعا اۋىسۋىندا جاتقانىن ايتقان-دى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين.
«مۇنداي تەحنولوگيالىق شەشىم بىزگە نە بەرەدى؟ مەملەكەتتەگى بارلىق شەشىم دەرەكتەردى تالداۋ نەگىزىندە قابىلدانۋى كەرەك. مىسالى, پاندەميا قولىمىزدا حالىققا قاتىستى ناقتى مالىمەتتەردىڭ جوق ەكەنىن كورسەتتى. ايتالىق, كىم جۇمىسسىز جانە قانداي كومەككە مۇقتاج دەگەندەي. جاڭا ءتاسىل ارقىلى دەرەكتەر بازاسىندا كىم جانە قايدا, قالاي ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن كورە الاسىز. دەمەك, ءبىر باتىرمانى باسۋ ارقىلى جاردەماقى جانە باسقا دا تولەمدەردى شىنايى كومەككە مۇقتاج جاندارعا جىبەرۋگە بولادى. بۇدان بولەك, ءتيىستى وزگەرىستەر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن سۇيەمەلدەۋگە ارنالعان بيۋدجەتتى بارىنشا وڭتايلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەگەن ەدى ب.مۋسين.
مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ تيىمدىلىگى 35%-دان اسپايدى
ەگەر دە Apple, Google جانە Microsoft سىندى تەحنولوگيالىق الىپتار وندىرىستىك تسيكلدى قازاقستاننىڭ ۇكىمەتى سەكىلدى باسقارسا, وندا ولار باياعىدا شىعىنعا باتىپ, قۇردىمعا كەتەر ەدى. بۇل – وتاندىق IT-ساراپشىلاردىڭ پىكىرى. جوعارىدا كەلتىرىلگەندەي, ارنايى تالداۋدىڭ ناتيجەسى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىندەگى جۇمىستىڭ 65%-ى بەلگىلى ءبىر ماسەلەنىڭ جاي-كۇيىنە قاتىستى حات الماسۋلار ەكەنىن بايقاتتى. وسىدان كەيىن مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ تيىمدىلىگى 35%-دان اسپاي قايتەدى دەيدى ماماندار.
«بۇل حات الماسۋلاردىڭ مازمۇنىنا توقتالساق, ولاردىڭ 65%-ىن بەلگىلى ءبىر جوباعا بايلانىستى اقپاراتتىق انىقتامالار مەن قۇجاتتار قۇرايدى. تۇتاستاي مەملەكەتتىك ورگاندار وزدەرىنىڭ باسقا بولىمشەلەرىنە قارجى, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە قاتىستى ساۋالدار جىبەرىپ, دەرەكتەردى وزەكتەندىرۋمەن اينالىسىپ وتىرادى. شارتتى تۇردە الماتى وبلىسى اكىمدىگىنە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ احۋالى قانداي دەڭگەيدە دەپ ساۋالحات جىبەرىلەدى. ءتيىستى جاۋاپ دايىندالىپ, ورتالىق اپپاراتقا جىبەرىلگەنگە دەيىن جاعداي تۇبەگەيلى وزگەرىپ كەتۋى مۇمكىن. تۇسىنەسىز بە, كەز كەلگەن ماسەلەگە قاتىستى مالىمەت جوعارى ورگانعا جەتكەنگە دەيىن ونىڭ وزەكتىلىگى جوعالادى. سايكەسىنشە مەملەكەت باسشىسى مەن ۇكىمەتكە بۇرمالانعان اقپارات جەتىپ, ءتيىمدى شەشىم قابىلداۋ قيىنداي تۇسەدى. سول سەبەپتى دە پرەزيدەنتتىڭ سىنى ورىندى. قانداي دا ءبىر شەشىمدى جىلدام قابىلداۋ ءۇشىن سوعان قاتىستى مالىمەت تە ايلاپ, جىلداپ ەمەس, شۇعىل ارادا جەتۋگە ءتيىس.
بۇدان شىعۋدىڭ امالى – تۇبەگەيلى تسيفرلى ترانسفورماتسياعا اۋىسۋ, سونداي-اق تسيفرلاندىرۋعا قاتىستى ساياساتتى قايتا قاراستىرۋ. وسىعان دەيىن ءبىز بارلىق سالانى تسيفرلاندىرۋعا تىرىسساق, ەندى مەملەكەتتىك باسقارۋدى تىڭ جۇيەگە كوشىرۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋىمىز قاجەت. بۇل دەرەكتەر نەگىزىندەگى تىڭ تەحنولوگيا بولۋعا ءتيىس. ماسەلەن, تۇرعىن ءۇي جانە باسقا دا نىسانداردى سالۋ ءۇشىن ءتيىستى شەشىم سول ساتتە قابىلدانۋى كەرەك. ياعني قۇرىلىس بولسىن, باسقا دا ماڭىزدى سەكتورلاردا اقپاراتتى جىلدام جاڭارتىپ, قاجەتتى شەشىمدى قىسقا مەرزىمدە شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تسيفرلى پلاتفورماسىز جۇمىس وڭعا باسپايدى. دامۋشى ەلدەر مەن جەتەكشى تەحنولوگيالىق كورپوراتسيالار بۇل ۇردىسكە بۇرىننان كوشىپ ۇلگەردى», دەدى «زەردە» ۇلتتىق اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق حولدينگى» اق باسقارما توراعاسى ارمان ءابدىراسىلوۆ.
پلاتفورمالىق مودەلدىڭ قايسىسى ءتيىمدى؟
قوش, پلاتفورمالىق مودەل بۇكىل ماسەلەمىزدى شەشىپ بەرەدى دەلىك. ەندى ونىڭ قايسىسىن تاڭداپ, قاندايىنا باسىمدىق بەرگەن ءجون؟ مامانداردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, ەكى تاڭداۋ بار. اتاپ ايتقاندا, نە ءوزىمىز دايىنداپ شىعارامىز, ءيا بولماسا دايىن شەتەلدىك ءونىمدى ساتىپ الامىز. وتاندىق ونىمگە باسىمدىق بەرگىمىز كەلسە, وعان كەمى 5 جىل ۋاقىت ۇتتىرىپ الۋىمىز مۇمكىن. ال شەتەلدىك جۇيە ارزان بولماسى انىق, بىراق ونىڭ ناتيجەسى كوپ كۇتتىرمەيدى دەگەن پىكىردە ساراپشىلار.
«بۇل ماسەلەدە مۇقياتتىلىق قاجەت. وتاندىق ءونىمدى ازىرلەپ, اقشانى ۇنەمدەۋگە بولادى ارينە. دەسە دە ۋاقىت جوعالتىپ الۋىمىز عاجاپ ەمەس. سول سەبەپتى دە ۋاقىت وزدىرماعانىمىز ءجون. مەنىڭ ەسەپتەۋىمە سايكەس تسيفرلى پلاتفورما ارقىلى شامامەن 2-3 ترلن تەڭگە بيۋدجەت اقشاسىن ۇنەمدەپ, ونى ماڭىزدى جوبالارعا جۇمساي الامىز. سول سەكىلدى ءىجو-ءنى ەكى ەسەگە ارتتىرۋعا جول اشىلادى. مىنە, وسىنداي مىندەتتەردى الدىمىزعا قويۋىمىز قاجەت. بۇل جوباعا شامامەن 3 ترلن تەڭگە جۇمسالۋى مۇمكىن. الايدا ونىڭ جىل سايىنعى قورىتىندىسىندا بيۋدجەت كىرىسى كەمىندە 5 ترلن تەڭگەگە ۇلعايادى دەپ بولجانىپ وتىر. بىلايشا ايتقاندا, وسى ارقىلى تۇرمىستىق جانە جۇيەلىك جەمقورلىق تىيىلىپ, بيۋدجەت قاراجاتىن وڭتايلاندىرۋمەن بىرگە مەملەكەتتىك اپپارات سانىن قىسقارتۋعا بولادى», دەدى ا.ءابدىراسىلوۆ.
ماماندار ايتقانداي, ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ستراتەگياسىنا سينگاپۋر, وڭتۇستىك كورەيا سىندى دامىعان ەلدەردىڭ مودەلدەرى سايكەس كەلەدى. باتىس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسى بۇرىننان قالىپتاسىپ ۇلگەرگەندىكتەن, ونىڭ مودەلىن قازاقستاندا ەنگىزۋ قيىنعا سوعادى دەپ ناقتىلادى ساراپشىلار.
حالىقتىڭ سۇرانىسى جىلدام وتەلۋگە ءتيىس
«مەملەكەتتىك باسقارۋداعى تسيفرلاندىرۋدى كەلەسىدەي سالالارعا ەنگىزگەن ءتيىمدى بولار ەدى. بىرىنشىدەن, حالىقتىڭ وتىنىشىنە مەملەكەت جىلدام جاۋاپ بەرە ءبىلۋى كەرەك. بۇل چات-بوت جانە باسقا قۇرالدار ارقىلى ىسكە اسىرىلۋى مۇمكىن. وسى تارماق بويىنشا ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى بيزنەسكە جاسالعان جاعدايدىڭ جاقسارۋىنان بايقاۋعا بولادى. وسىلايشا, حالىققا ۇكىمەتپەن جۇمىس ىستەۋ تۇسىنىكتى جانە ىڭعايلى بولادى دەپ سانايمىن.
ەكىنشىدەن, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءتيىمدى جۇمىسى جونىندەگى اقپارات شىنايى تۇردە جاساندى كورسەتكىشتەرسىز ينتەرنەت قۇرالدارى ارقىلى اۆتونومدى جاعدايدا جيناقتالۋعا ءتيىس. بۇل ارقىلى قانداي ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىزدى جاقسى ءتۇسىنىپ, پرەزيدەنت ۇسىنعان جانە ۇكىمەت قولعا العان شارالاردىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى ەكەنىن بايقايمىز.
ۇشىنشىدەن, مەملەكەتتىك ورگانداردا جىلدام حات الماسۋ مەن ناقتى ۇيلەستىرۋ تەتىگىن ەنگىزگەن ارتىق بولماس. ناتيجەسىندە, بيۋروكراتيالىق تاۋەكەلدەر مەن قاعازباستىلىق ازايىپ, مەملەكەتتىڭ ارەكەتى جىلدامداپ, ۆەدومستۆولار اراسىنداعى ۇيلەستىرۋ ءۇردىسى جاقسارادى», دەدى ەكونوميست راسۋل رىسمامبەتوۆ.
ءتيىستى تاپسىرما بەرىلدى. ال ونى ءاليحان سمايىلوۆ باستاعان ۇكىمەت قانشالىقتى ىسكە اسىرا الاتىنى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە.
