تەحنولوگيا • 17 قاڭتار، 2022

تسيفرلى دامۋ سەرپىلىس اكەلۋگە ءتيىس

114 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان 30 جىلدا تولىققاندى تسيفرلى مەملەكەت قۇرا الدى ما؟ راس، بۇۇ-نىڭ ەلەكتروندى ۇكىمەتتى دامىتۋ جونىندەگى رەيتينگىسىندە ەلىمىز 200-گە جۋىق مەملەكەتتىڭ اراسىندا وتىزدىققا كىرەدى. ال مەملەكەتتىك باسقارۋ باعىتىندا جاعدايىمىز قانداي؟ اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ناتيجەلەر بار ما؟ بار بولسا، بۇل سالادا اتقارىلعان ىستەردى مەملەكەت باسشىسى سىناماس ەدى عوي.

سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى

تسيفرلاندىرۋ – ءساندى قۇرال ەمەس

ايتساق سەنبەۋىڭىز مۇمكىن، بىراق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىندەگى حات الماسۋلاردىڭ 65%-ى مالى­مەت­تەردى وزەكتەندىرۋگە بايلانىس­تى. بۇل دەگەنىمىز مەملەكەتتىك اپ­­پا­راتتىڭ تيىمدىلىگى 35%-دان اسپايتىنىن اڭعارتادى. مۇنداي دەرەك ەلىمىزدەگى ءىرى اقپاراتتىق-كوم­مۋنيكاتسيالىق حولدينگ جۇر­گىزگەن تالداۋدا كورسەتىلگەن. بۇعان ءالى كەڭىرەك توقتالارمىز، الدىمەن پرەزيدەنتتىڭ مىنا ءبىر ايتقاندارىنا ءۇڭىلىپ كورەيىكشى:

«بۇگىندە مەملەكەتتىك ورگان­دار تاپسىرمانى مازمۇندى تۇر­دە ىسكە اسىرعاننان گورى ونى بيۋرو­كراتيالىق مانەردە ورىنداۋعا اسىق. كولەمى جاعىنان ۇلگىلى بول­عا­نىمەن، مازمۇنى بوس قۇجاتتار دايىندالادى.

نەگىزگى اقپاراتتىق جۇيە­لەر­دىڭ ينتەگراتسيا­لانعا­نىنا قاراماستان مەملەكەتتىك ورگاندار بۇرىنعىسىنشا ماكۋلاتۋرا مەن ماعىناسىز حات الماسۋدى جۇر­گىزىپ كەلەدى.

مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپا­راتتىق جۇيەلەرىندەگى دەرەك­تەردى رەسمي قۇجات رەتىندە تانىپ، ونى قاعاز جۇزىندە قايتا بە­كى­تۋدى تالاپ ەتۋ ارتىق. وندا نە سەبەپتى ءبىز تسيفرلاندىرۋدى ەن­گى­زە­مىز؟

تسيفرلاندىرۋ – بۇل سانگە اي­نالعان قۇرال ەمەس. ول ءىس جۇزىندە جۇ­مىس ىستەپ، مەملەكەتتىك اپپا­راتتىڭ فۋنكتسيالارىن ورىنداۋ تۇرعىسىنان پايدالى بولۋى كەرەك»، دەگەن ەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

 

Data-Driven Government جۇمىستى جاقسارتا ما؟

قازاقستان – پلانەتامىزداعى جەر كولەمى جاعىنان 9-مەملەكەت، حالىق سانى – 19 ملن ادام. ەندى وسى 19 ملن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە باسقا دا سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن ما­لىمەتتەردى ۇرشىقشا ءيىرىپ، ولاردى باس­قارا ءبىلۋ كەرەك. بىتىراڭقى كۇيدە جاتقان دەرەكتەردى ءبىر ىزگە كەلتىرىپ، ونىمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ۇكىمەت Data-Driven Government نەمەسە دەرەكتەردى باسقاراتىن ۇكىمەت تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرماق نيەتتە.

ەستەرىڭىزدە بولسا، بىلتىر ەل بيلىگى­نىڭ رەسەيلىك «سبەر» كومپانيالار توبىمەن تسيفرلى ترانسفورماتسيا جونىندەگى ۋاعدالاستىعى قوعامدا اجەپتاۋىر تال­قى­لانىپ، رەزونانس تۋدىرعان بولاتىن. كوپشىلىك مۇنى «eGov پورتالى رەسەي­لىكتەردىڭ قولىنا ءوتىپ، جەكە مالى­مەت­تەرى­مىزدەن ايىرىلىپ قالامىز» دەپ تۇسىن­گەن ەدى. الايدا بۇل جەردە ماسەلە ەلەك­تروندى قىز­مەتتە ەمەس، تۇتاستاي مەم­لە­كەتتىك باس­قارۋدىڭ ءتيىمدى تسيفرلى ترانس­فور­ما­تسياعا اۋىسۋىندا جاتقانىن ايتقان-دى تسيفرلىق دامۋ، يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين.

«مۇنداي تەحنولوگيالىق شەشىم بىزگە نە بەرەدى؟ مەملەكەتتەگى بارلىق شەشىم دەرەكتەردى تالداۋ نەگىزىندە قابىلدانۋى كەرەك. مىسالى، پاندەميا قولىمىزدا حالىققا قاتىستى ناقتى مالىمەتتەر­دىڭ جوق ەكەنىن كورسەتتى. ايتالىق، كىم جۇ­مىس­سىز جانە قانداي كومەككە مۇقتاج دەگەن­دەي. جاڭا ءتاسىل ارقىلى دەرەكتەر بازا­سىندا كىم جانە قايدا، قالاي ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن كورە الاسىز. دەمەك، ءبىر با­تىر­مانى باسۋ ارقىلى جاردەماقى جانە باس­قا دا تولەمدەردى شىنايى كومەككە مۇق­تاج جاندارعا جىبەرۋگە بولادى. بۇدان بولەك، ءتيىستى وزگەرىستەر مەملەكەتتىك ورگان­­داردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن سۇيە­مەل­­دەۋ­گە ارنالعان بيۋدجەتتى بارىنشا وڭتاي­لان­دىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، دەگەن ەدى ب.مۋسين.

مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ تيىمدىلىگى 35%-دان اسپايدى

ەگەر دە Apple، Google جانە Microsoft سىندى تەحنولوگيالىق الىپتار وندىرىستىك تسيكلدى قازاقستاننىڭ ۇكىمەتى سەكىلدى باسقارسا، وندا ولار باياعىدا شىعىنعا باتىپ، قۇردىمعا كەتەر ەدى. بۇل – وتاندىق IT-ساراپشىلاردىڭ پىكىرى. جوعارىدا كەل­تى­رىل­گەندەي، ارنايى تالداۋدىڭ نا­تي­جەسى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپا­رات­تىق جۇيەلەرىندەگى جۇمىستىڭ 65%-ى بەلگىلى ءبىر ماسەلەنىڭ جاي-كۇيىنە قاتىس­­تى حات الماسۋلار ەكەنىن بايقاتتى. وسى­­دان كەيىن مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ تيىم­­دىلىگى 35%-دان اسپاي قايتەدى دەيدى ماماندار.

«بۇل حات الماسۋلاردىڭ مازمۇنىنا توقتالساق، ولاردىڭ 65%-ىن بەلگىلى ءبىر جوباعا بايلانىستى اقپاراتتىق انىق­تامالار مەن قۇجاتتار قۇرايدى. تۇتاس­تاي مەملەكەتتىك ورگاندار وزدەرى­نىڭ باسقا بولىمشەلەرىنە قارجى، ەكونو­ميكالىق، الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە قاتىس­تى ساۋالدار جىبەرىپ، دەرەكتەردى وزەك­تەن­دىرۋمەن اينالىسىپ وتىرادى. شارتتى تۇردە الماتى وبلىسى اكىمدى­گىنە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ احۋا­لى قانداي دەڭگەيدە دەپ ساۋالحات جى­بەرىلەدى. ءتيىستى جاۋاپ دا­­يىندالىپ، ور­تالىق اپپاراتقا جىبەرىل­گەنگە دەيىن جاعداي تۇبەگەيلى وزگەرىپ كەتۋى مۇم­كىن. تۇسىنەسىز بە، كەز كەلگەن ماسەلەگە قاتىس­تى مالىمەت جوعارى ورگانعا جەتكەنگە دەيىن ونىڭ وزەكتىلىگى جوعالادى. سايكەسىن­شە مەملەكەت باسشىسى مەن ۇكىمەتكە بۇر­مالانعان اقپارات جەتىپ، ءتيىمدى شە­شىم قابىلداۋ قيىنداي تۇسەدى. سول سەبەپتى دە پرەزيدەنتتىڭ سىنى ورىندى. قانداي دا ءبىر شەشىمدى جىلدام قابىل­داۋ ءۇشىن سوعان قاتىستى مالىمەت تە ايلاپ، جىلداپ ەمەس، شۇعىل ارادا جەتۋگە ءتيىس.

بۇدان شىعۋدىڭ امالى – تۇبەگەيلى تسيفرلى ترانسفورماتسياعا اۋىسۋ، سون­داي-اق تسيفرلاندىرۋعا قاتىستى ساياساتتى قايتا قاراستىرۋ. وسىعان دەيىن ءبىز بارلىق سالانى تسيفرلاندىرۋعا تىرىسساق، ەندى مەملەكەتتىك باسقارۋدى تىڭ جۇيەگە كوشىرۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋىمىز قاجەت. بۇل دەرەكتەر نەگىزىندەگى تىڭ تەحنولوگيا بولۋعا ءتيىس. ماسەلەن، تۇرعىن ءۇي جانە باسقا دا نىسانداردى سالۋ ءۇشىن ءتيىستى شەشىم سول ساتتە قابىلدانۋى كەرەك. ياعني قۇرىلىس بولسىن، باسقا دا ماڭىزدى سەكتورلاردا اقپاراتتى جىلدام جاڭارتىپ، قاجەتتى شەشىمدى قىسقا مەرزىمدە شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تسيفرلى پلاتفورماسىز جۇمىس وڭعا باسپايدى. دامۋشى ەلدەر مەن جەتەكشى تەحنولوگيالىق كورپوراتسيالار بۇل ۇردىسكە بۇرىننان كوشىپ ۇلگەردى»، دەدى «زەردە» ۇلتتىق اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق حول­دينگى» اق باسقارما توراعاسى ارمان ءابدىراسىلوۆ.

 

پلاتفورمالىق مودەلدىڭ قايسىسى ءتيىمدى؟

قوش، پلاتفورمالىق مودەل بۇكىل ماسەلەمىزدى شەشىپ بەرەدى دەلىك. ەندى ونىڭ قايسىسىن تاڭداپ، قاندايىنا باسىمدىق بەرگەن ءجون؟ مامانداردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، ەكى تاڭداۋ بار. اتاپ ايتقاندا، نە ءوزىمىز دايىنداپ شىعارا­مىز، ءيا بولماسا دايىن شەتەلدىك ءونىم­دى ساتىپ الامىز. وتاندىق ونىمگە باسىم­دىق بەرگىمىز كەلسە، وعان كەمى 5 جىل ۋاقىت ۇتتىرىپ الۋىمىز مۇمكىن. ال شەتەلدىك جۇيە ارزان بولماسى انىق، بىراق ونىڭ ناتيجەسى كوپ كۇتتىرمەيدى دەگەن پىكىردە ساراپشىلار.

«بۇل ماسەلەدە مۇقياتتىلىق قاجەت. وتاندىق ءونىمدى ازىرلەپ، اقشانى ۇنەمدەۋگە بولادى ارينە. دەسە دە ۋاقىت جوعالتىپ الۋىمىز عاجاپ ەمەس. سول سەبەپتى دە ۋاقىت وزدىرماعانىمىز ءجون. مەنىڭ ەسەپتەۋىمە سايكەس تسيفرلى پلاتفورما ارقىلى شامامەن 2-3 ترلن تەڭگە بيۋدجەت اقشاسىن ۇنەمدەپ، ونى ماڭىزدى جوبالارعا جۇمساي الامىز. سول سەكىلدى ءىجو-ءنى ەكى ەسەگە ارتتىرۋعا جول اشىلادى. مىنە، وسىنداي مىندەتتەردى الدىمىزعا قويۋىمىز قاجەت. بۇل جوباعا شامامەن 3 ترلن تەڭگە جۇمسالۋى مۇمكىن. الايدا ونىڭ جىل سايىنعى قورىتىندىسىندا بيۋدجەت كىرىسى كەمىندە 5 ترلن تەڭگەگە ۇلعايادى دەپ بولجانىپ وتىر. بىلايشا ايتقاندا، وسى ارقىلى تۇرمىستىق جانە جۇيەلىك جەمقورلىق تىيىلىپ، بيۋدجەت قاراجاتىن وڭتايلاندىرۋمەن بىرگە مەملەكەتتىك اپپارات سانىن قىسقارتۋعا بولادى»، دەدى ا.ءابدىراسىلوۆ.

ماماندار ايتقانداي، ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ستراتەگياسىنا سينگاپۋر، وڭتۇستىك كورەيا سىندى دامى­عان ەلدەردىڭ مودەلدەرى سايكەس كەلەدى. باتىس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسى بۇرىننان قالىپتاسىپ ۇلگەرگەندىكتەن، ونىڭ مودەلىن قازاقستاندا ەنگىزۋ قيىنعا سوعادى دەپ ناقتىلادى ساراپشىلار.

 

حالىقتىڭ سۇرانىسى جىلدام وتەلۋگە ءتيىس

«مەملەكەتتىك باسقارۋداعى تسيفر­لان­دىرۋدى كەلەسىدەي سالالارعا ەنگىز­گەن ءتيىمدى بولار ەدى. بىرىنشىدەن، حالىق­تىڭ وتىنى­شىنە مەملەكەت جىلدام جا­ۋاپ بەرە ءبىلۋى كەرەك. بۇل چات-بوت جانە باس­قا قۇرالدار ارقىلى ىسكە اسىرىلۋى مۇمكىن. وسى تارماق بويىنشا ەكونو­ميكالىق تيىمدىلىكتى بيزنەسكە جاسالعان جاعدايدىڭ جاقسارۋىنان بايقاۋعا بولادى. وسىلايشا، حالىققا ۇكىمەت­پەن جۇمىس ىستەۋ تۇسىنىكتى جانە ىڭعايلى بولا­­دى دەپ سانايمىن.

ەكىنشىدەن، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءتيىمدى جۇمىسى جونىندەگى اقپارات شىنايى تۇردە جاساندى كورسەتكىشتەرسىز ينتەرنەت قۇرالدارى ارقىلى اۆتونومدى جاعدايدا جيناقتالۋعا ءتيىس. بۇل ارقىلى قانداي ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىزدى جاقسى ءتۇسىنىپ، پرەزيدەنت ۇسىنعان جانە ۇكىمەت قولعا العان شارالاردىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى ەكەنىن بايقايمىز.

ۇشىنشىدەن، مەملەكەتتىك ورگاندار­دا جىلدام حات الماسۋ مەن ناقتى ۇي­لەس­تىرۋ تەتىگىن ەنگىزگەن ارتىق بولماس. ناتيجەسىندە، بيۋروكراتيالىق تاۋە­­كەل­­دەر مەن قاعازباستىلىق ازايىپ، مەم­لە­كەتتىڭ ارەكەتى جىلدامداپ، ۆەدومستۆو­لار اراسىنداعى ۇيلەستىرۋ ءۇردىسى جاق­سارادى»، دەدى ەكونوميست راسۋل رىس­مامبەتوۆ.

ءتيىستى تاپسىرما بەرىلدى. ال ونى ءاليحان سمايىلوۆ باستاعان ۇكىمەت قانشا­لىقتى ىسكە اسىرا الاتىنى ۋاقىت­تىڭ ەنشىسىندە.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كيىز باسۋ ونەرى دارىپتەلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:59

بلوگەرلەر باسەكەسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:57

ەلى ەسكەندىرىن ەسكە الدى

ونەر • بۇگىن، 08:55

ورەندەر شىقتى سايىسقا

ايماقتار • بۇگىن، 08:37

احۋال ءالى كۇردەلى

الەم • بۇگىن، 08:35

تاڭداۋ جاساۋ – تاماشا مۇمكىندىك

رەفەرەندۋم-2022 • بۇگىن، 08:32

جاستار ءوز ۇلەسىن قوسادى

رەفەرەندۋم-2022 • بۇگىن، 08:30

ۇقساس جاڭالىقتار