تارباعاتايداعى قوس قۋانىش

جەڭىس مەرەكەسى كۇنى تارباعاتاي اۋدانىنداعى سۋ باسقان اۋىلداردا تۇرعىن ءۇي, اۋرۋحانا قۇرىلىسىنىڭ ىرگەتاسى قالاندى 194 ارداگەرگە پاتەر بەرىلدى ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى وبلىس ورتالىعى وسكەمەندە سالتاناتپەن اتاپ ءوتىلدى. ەڭ اۋەلى, ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ سوعىس ارداگەرلەرىن ءپا­تەر­مەن قامتاماسىز ەتۋ, باسقا دا الەۋمەتتىك ماسە­لەلەرىن شەشۋ جونىندەگى تاپسىرماسى تولىق ورىن­دالدى. اتاپ ايتقاندا, جەڭىس مەرەكەسى كۇنى وبلىس بويىنشا ارداگەر اسىل اعالارىمىزعا وب­لىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ 194 پاتەردىڭ كىل­تىن تابىس ەتتى. بۇل – ەلىمىزدەگى ەڭ جوعارى ءنا­تي­جە ەكەنى جاسىرىن ەمەس. جەڭىس شەرۋى دە ەل ەسىن­دە قالارلىقتاي ءماندى دە ءساندى ءوتتى. ور­تالىق رەس­پۋبليكا الاڭىنا حالىق سىيماي كەتتى. جاۋىن­گەرلەر شەرۋى, تەاترلان­دىرىلعان كورىنىس, بالعىن­داردىڭ اسەم ءانى مەن ءبيى كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. قاسىم اعا ەلىنە كەلدى اتاقتى پارتيزان-جازۋشى, “حالىق قاھار­مانى” قاسىم قايسەنوۆكە ارنالعان بيۋست جەڭىس مەرەكەسىنەن ءبىر كۇن بۇرىن ءوزى اتىنداعى كوشە­نىڭ كورىكتى جەرىنەن بوي كوتەردى. بيىكتىگى ەكى مەتر قولادان قۇيىلعان ءمۇسىن ءمىنسىز جاسالىنىپتى. ونىڭ سالتاناتتى اشىلۋىنا قالا تۇرعىندارى, سوعىس ارداگەرلەرى, قاسىم اعانىڭ تۋىستارى قاتىستى. جيىندا وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆ, كاريكاتۋريست-سۋرەتشى, قاسىم اعانىڭ جەكە حاتشىسى بولعان ە.نۇرازحان, ەڭبەك ەرى ق.باقتىباەۆ, پارتيزان جازۋشىنىڭ تۋىستارى ءسوز الدى. سول كۇنى داڭق مەموريالى الدىندا دا كەرەمەت ءبىر اسەرلى كەش ءوتتى. كوكجىرادا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باستالدى جەڭىس مەرەكەسى سالتاناتىنان كەيىن ءوڭىر باسشىسى ب.ساپارباەۆ, سۋ تاسقىنى زارداپتارىن جويۋ جونىندەگى وبلىستىق شتابتىڭ باستىعى يسلام ابىشەۆ باستاعان توپ تىكۇشاقپەن تار­باعاتاي اۋدانىنىڭ كوكجىرا جانە جانتەكەي اۋ­ىل­دارىنا بەت الدى. التايدىڭ اقباس شىڭ­دارىنىڭ بيىك تۇستارىندا ءالى قار كەتە قويماعان. ال جازىق جەرلەرگە كوكتەمنىڭ لەبى جەتىپ, جەر جاپ-جاسىل تۇسكە بويانعان. التايدا كوكتەم كەش شىعادى. وڭتۇستىكتەگى اعايىندار جايقالىپ ءوس­كەن كوكونىستەرىن سۋارىپ, انە-مىنە ءدامىن تاتا­مىز دەپ وتىرعاندا بىزدەر ونى ەندى عانا سالىپ جا­تىرمىز. الايدا, كوڭىلىمىز كوكتەم, بۇگىن امان­شىلىق بولسا, تۇرعىن ۇيلەرىن سۋ شايىپ كەت­كەن ەكى اۋىلدا قۇرىلىستىڭ ىرگەتاسى قالانباق. كوكجىرا سۋ تاسقىنىنان ەڭ كوپ زارداپ شەك­كەن اۋىل. مۇندا 221 تۇرعىن ءۇي, الەۋمەتتىك ماق­سات­تاعى عيماراتتار سالىنباق. كوشەلەر اس­فالت­تالىپ, جارىق تارتىلماق. دەمالىس ورىندارى بوي كوتەرمەك. كوكجىرالىقتار كەلگەن رەسمي توپ­تى قۋانىشپەن قارسى الدى. وبلىس اكىمىنىڭ ور­ىن­باسارى ت.تۇسىپبەكوۆ, تارباعاتاي اۋدا­نى­نىڭ اكىمى م.ساپارعاليەۆ, ونىڭ ورىنباسار­لارى, وسكەمەن قالاسىنداعى جەر قاتىناستارى, ساۋلەت باسقارمالارىنىڭ باسشىلارى جاڭا اۋىل بوي كوتەرەتىن جەردى كورسەتتى. وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ۇلى جە­ڭىستىڭ 65 جىلدىعىمەن كوكجىرالىقتاردى قۇت­تىقتادى. جەڭىستىڭ وڭاي جولمەن كەلمەگەنىن, ميل­ليونداعان بوزداقتاردىڭ جانىن پيدا ەت­كەنىن, قازاقستاندىق بەس جۇزدەن استام جاۋىنگەر كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتانعانىن, ونىڭ ىشىندە 109-ى جەرلەستەرىمىز ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇدان كەيىن 93 جاستاعى دولدا بولاعاەۆ پەن 90 جاسار سايابەك قوجاحمەتوۆكە اتا سالتىمەن يىقتارىنا شاپان جاۋىپ, جەڭىس مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ, تەلەديداردى سىيلىققا ۇسىندى. قوس قاريا سوعىس ارداگەرلەرىنە كورسەتكەن قامقور­لىقتارى ءۇشىن العىستارىن ايتتى. – ەلباسى ن.نازارباەۆ ءاردايىم حالىقتىڭ جاعدايىن ويلاپ وتىرادى. سىن ساتتە سىزدەرگە قارجى ءبولىپ, جاقىن ارادا سۋ باسقان بەس اۋىلدا بەس جۇزگە تارتا تۇرعىن ءۇي, ءۇش مەكتەپ, بالاباق­شا, باسقا دا الەۋمەتتىك عيماراتتاردىڭ قۇرى­لىسىن باستاۋ كەرەكتىگىن تاپسىرعان. كوكجىرادا – 221, جانتەكەيدە – 191, كوكتۇبەك, قىزىلكەسىك جانە زايسان اۋدانىنىڭ تاسباستاۋ اۋىلدارىندا دا قيراعان ۇيلەر ورنىنا جاڭالارى سالىنادى. قوس مەرەكە قۇتتى بولسىن, ەڭ باستىسى, سىزدەر دە قۇرىلىسقا ارالاسىپ, ۇيلەرىڭىزدىڭ ساپالى بولۋىن قاداعالايسىزدار. سىزدەر ءۇشىن جۇمىس ۋاقىتى تاڭعى بەستەن باستالىپ, كەشكى سەگىزگە دەيىن سوزىلۋى ءتيىس. سوندا عانا قوڭىر كۇزدە قو­نىس تويلارىن جاساي الاسىزدار, – دەپ ءوڭىر باس­شىسى تۇرعىندارعا تاپسىرما مىندەتتەر جۇكتەدى. كوكجىرا اۋىلىنىڭ بايىرعى تۇرعىنى, ەڭ­بەك ارداگەرى سوۆەت ىسقاقوۆ جەرلەستەرى اتىنان ەلباسىنا, ءوڭىر باسشىسىنا العىسىن ءبىلدىردى. “بەردىبەك ماشبەك ۇلى ءسىز ەكى ايدىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ اۋىلعا سەگىزىنشى رەت كەلىپ تۇرسىز. ناعىز حالىقتىڭ جاناشىرى ەكەنىڭىزدى ءبارىمىز بىلەمىز. بىزگە پانا بولىپ, بەرگەن ۋادەلەرىڭىزدى ورىن­دا­عاندارىڭىز ءۇشىن مىڭ العىس”, دەدى. جانتەكەيدە كۇزدە مەكتەپ بولادى باس مەردىگەر وسى ءوڭىردىڭ تۋماسى قايرات ءنا­بيەۆ باسقاراتىن “پمك-قۇرىلىس” كومپانياسى ەكەن. قوسالقى مەردىگەر ۇيىمدار جان-جاقتان تارتىلماق. تۇرعىن ۇيلەر ءارى كەتكەندە قازان ايىندا اياقتالۋى ءتيىس. بۇدان كەيىن ب.ساپارباەۆ پەن ي.ابىشەۆ تۇرعىن ءۇيدىڭ ىرگەتاسىنا قۇيماتاس كۇيدى. سەمەي قالاسىنان كۇنى كەشە گازبلوك ماتەريالدارى جەتكىزىلىپتى. ۇزىندىعى 60 سم. كولدەنەڭى 40 سم. كىرپىشتىڭ ساپاسىنا ءوڭىر باس­شى­سى كۇمان كەلتىردى. راسىندا دا ساۋساق­تارىمەن قاتتى قىسقاندا كىرپىشتىڭ شەتتەرى ۇگىتىلىپ كەتەدى ەكەن. “بۇل جارامايدى. ماماندار تەكسەرسىن. كۇنى ەرتەڭ ساپاسى تومەن بولىپ, جۇرت الدىندا ۇياتقا قالىپ جۇرمەيىك”, دەدى بەردىبەك ماشبەك ۇلى. جانتەكەي اۋىلىنان ءۇش شاقىرىم جەردەن جاڭا تۇرپاتتاعى اۋىل بوي كوتەرەتىن ءتۇرى بار. اۋىل اكىمى ايگۇل يمانباەۆانىڭ بۇل ورايدا اتقا­رىپ جۇرگەن ەڭبەگىن اتاپ وتكەن ءلازىم. ول ءوڭىر باسشىسىنا اتقارىپ جاتقان ىستەرى جايلى اي­تىپ بەردى. 180 ورىندىق ورتا مەكتەپتىڭ ىرگە­تاسى قۇيىلدى. ب.ساپارباەۆ قۇرىلىستى جۇرگى­زۋ­شى وب­لىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى اسەمحان دوس­قا­جانوۆ باسقاراتىن جىگىتتەردىڭ جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەگەن سوڭ اۋىل تۇرعىندارىمەن كەزدەستى. ­– ءبىز ۋادەنى ورىندادىق. ءبارىڭىز ءبىر رەتتىك بەس مىڭ تەڭگەنى الدىڭىزدار. نەسيە ماسەلەسى بۇگىن-ەرتەڭ شەشىلمەك. بىراق اقشالاي ەمەس, مالداي بەرەمىز. سەبەبى, ولگەن مالدىڭ ورنىن تولتىرۋ قاجەت. مادەنيەت ءۇيى, مەكتەپ, اۋرۋحانا, باسقا قۇرىلىستار دا امانشىلىق بولسا يگىلىككە جارار. سايلاپ العان ونباسى, ءجۇزباسىلار حالىقتى جۇمىلدىرىپ وتىرۋلارى قاجەت. بوس ءسوزدى قوياتىن ۋاقىت جەتتى. جۇمىس ىستەپ قارجى تابىڭىزدار. بۇگىنگە دەيىن اۋىلدىڭ 150 تۇرعىنى جۇمىسقا قابىلداۋ جونىندە ءوتىنىش ءتۇسىرىپتى. بۇل از بولسا كورشى زايسان, اياگوز اۋداندارىنان جۇمىس قولىن تارتۋ قاجەت. ال باسقا وب­لىستاردان قۇرىلىسشىلار تارتۋدىڭ رەتى جوق. سەبەبى, تاپقان تابىستىڭ سالىعى وسىندا قالۋى ءتيىس, – دەدى ءوڭىر باسشىسى. دونەنبەك سالقىنباەۆ, مۇحامەتقالي اح­مە­توۆ دەگەن قوس سوعىس ارداگەرىن وبلىس اكىمى قۇت­تىق­تاپ, جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى مەدالىن تاپ­سىردى, سىي-سياپاتىن جاسادى. تارباعاتايداعى قوس قۋانىش كۇيزەلگەن جانداردى ءبىر سەرپىلتىپ تاستادى. جەرگىلىكتى تۇر­عىنداردىڭ ەلباسى ساياساتىنىڭ دۇرىستىعىنا كوز­دەرى جەتتى. جاڭارعان, جاسارعان بەس اۋىل تۇر­عىندارىنىڭ قۋانىشى ۇزاعىمەن ءسۇيسىندىرسىن. وڭداسىن ەلۋباي.