باۋىرجان مومىش ۇلى – 100

الاشتىڭ ۇلى, نامىستىڭ ق ۇلى دەگەن تاقىرىپتا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا ارنالعان تاريحي-تانىمدىق ءماسليحات ءوتتى اعىمداعى جىلى قازاق حال­قىنىڭ ۇلى پەرزەنتى, داڭق­تى قولباسشى, حالىق قا­ھار­مانى, كەڭەس وداعى­نىڭ باتىرى, جازۋشى باۋىر­­­­جان مومىش ۇلىنىڭ عاسىر­لىق مەرەيتويى يۋنەسكو اياسىن­دا تويلاناتىنى حال­قى­­مىز­دىڭ زور بەدەلىنىڭ ايعاعىن­داي. وسى مەرەيدىڭ ءبىر شات­تىعى قاراساي اۋدا­نى­نىڭ مادە­نيەت ۇيىندە جال­­عاسىپ, ءماس­ليحاتقا ءوڭىر­­دەگى سوعىس جانە ەڭبەك اردا­گەر­لەرى, ەلىمىزگە تانى­مال ادە­بيەت, مادەنيەت جانە قوعام قاي­رات­كەرلەرى, جالپى جۇرت­شى­لىق قاتىستى. جيىننىڭ باستى ماقساتى – باتىردىڭ بيىك تاريحي تۇلعاسىن تەرەڭىرەك تانۋ, ونىڭ ونەگەلى ەرلى­گىن بۇگىنگى ۇرپاققا بارىنشا ۇلگى ەتۋ ەدى. ويتكەنى, داڭقتى قولباس­شى باۋىرجان مومىش ۇلى ەلى ارداق تۇتقان, ءوزىنىڭ ازاماتتىق بورىشىنا ءاردايىم ادال بولعان, ەلجاندىلىق قاسيەتىمەن ەرەكشە­لەنگەن اسقاق تۇلعا ەكەنى داۋسىز. “الاشتىڭ ۇلى, نامىستىڭ ق ۇلى” دەگەن تاقىرىپتاعى تاريحي-تانىمدىق جيىندا الماتى وبلى­سىنىڭ اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ ءسوي­لەپ, بايانداماسىندا ءومىرى اڭىز بەن اقيقاتقا تولى باتىردىڭ بىرەگەي تۇلعاسىن جان-جاقتى اشىپ كورسەتۋگە ۇمتىلدى. بۇل شارانىڭ جىل ىشىندە جەتىسۋ وڭىرىندە ءالى دە كەڭىنەن كورىنىس تاباتىنىن اتاپ ايتتى. باتىر مۇراسىن زەرتتەۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلى “باۋىر­جان مومىش ۇلىنىڭ ادەبي مۇرا­سى” دەگەن تاقىرىپتا كەڭ كولەمدە بايانداما جاسادى. ول ءوز سوزىندە بيىل عاسىرلىق مەرەيتويى اتا­لىپ جاتقان باۋكەڭنىڭ ءومىرى مەن شى­عار­ماشىلىعى تۋرالى زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن باستالعانىنا توقتال­دى. وعان قولداۋ كورسەتكەن سەرىك ۇمبەتوۆ جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى قىزمەتىن اتقارعان تۇستا باۋىرجانتانۋ جوباسىن قولعا الىپ, ارنايى رەداكتسيا قۇرۋعا باستاماشى بولعان ەكەن. رەداك­تسيانى باسقارۋعا كورنەكتى عالىم, ابايتانۋشى م.مىرزاحمەتوۆ جەتەكشىلىك جاساپ, باتىردىڭ 30 تومدىق باي جازبا مۇراسىن جارىققا شىعارۋعا كۇش سالعانى, قازىرگى كەزدە وسى ەلەۋلى جۇمىستىڭ ايتارلىقتاي ەڭسەرىلگەنى ايتىلدى. ۇلى وتان سوعىسى ميلليوندا­عان بوزداقتاردىڭ ءومىرىن قيىپ, ادامزات تاريحىنداعى سۇراپىل الاپاتىمەن ەستە قالدى. ەلىن, جە­رىن فاشيزمنەن قورعاعان جاۋىن­گەرلەر ەرلىكتىڭ, قاھارماندىقتىڭ تەڭدەسسىز ۇلگىسىن كورسەتتى. جان الىپ, جان بەرىسكەن كەزەڭدە جاۋدان اسكەري اقىل-ايلاسىن اسىرعان تاپقىر باتىر باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ قايتالانبايتىن اسقاق تۇلعاسى جايلى مەكەمتاس اعا ءماندى اڭگىمەلەر قوزعادى. باۋىرجاننىڭ ءوزى “ۇرپاق اتار سەكسەن مەن جۇزدىگىمدى, تاريحتىڭ تۇكپىرىنەن ءسوز كەلگەندە” دەگە­نىن­دەي, بۇگىنگى كۇنى ونىڭ وتان ءۇشىن سىڭىرگەن ەڭبەگى, ەل باسىنا كۇن تۋ­عان ساتتەگى تاپقىرلىعى, باتىر­لى­عى مەن باتىلدىعى, ەرلىگى مەن ەل­جاندىلىعى جايلى اسەرلى اڭگىمەنى جۇرت ىقىلاستانا تىڭدا­دى. سونى­مەن قاتار, باتىردىڭ نەبىر اۋىر شايقاستاردا جاۋىن­گەر­لەردى العا قويعان ماقساتقا جەتۋگە جىگەرلەن­دىرىپ, تۇيىقتان جول تابا بىلگەن شەبەرلىگى دە تال­داپ ايتىلدى. داڭق­­تى قولباس­شىنىڭ ومىرىندە ءماس­كەۋ تۇبىندەگى قيان-كەسكى شاي­قاس ەرەك­شە ورىن الادى. قازاق­ستان­دىق 316-شى اتقىشتار ديۆي­زيا­سى ۇرىسقا كىرىسكەن العاش­قى كۇننەن-اق ەرلىكتىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتىپ, ءار سۇيەم جەر ءۇشىن شاي­قاس ءجۇر­گىزدى. سونىڭ ارقاسىن­دا ماسكەۋ تۇبىندەگى ۇرىس­تا گيت­لەر­دىڭ “جاۋ­جۇرەك ارمياسى” تۋرا­لى اڭىزدىڭ ك ۇلى كوككە ۇشتى. وسى­لاي­شا شايقاس­قان 28 پانفي­لوۆ­شى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى دەگەن اتاققا يە بولسا, ونىڭ 10-ى جەتى­سۋ جەرى­نىڭ تۇلەكتەرى ەدى. اتالعان دي­ۆيزيا قۇرامىندا باۋىر­جان مومىش ۇلى ۇرىس ءجۇر­گىزۋ تەوريا­سىنا جاڭالىق ەنگىزگەن جانە ونى جۇزەگە اسىرعان تالانت­تى قولباس­شى رەتىندە تا­نىل­دى. بىراق, ءادى­لەت­سىزدىك سال­دارى­نان ونىڭ تەڭ­دەس­سىز ەرلىگى لايىقتى باعا­لانبادى, بيلىكتەگى باسشىلار­دىڭ قاراۋلى­عى­نان بۇكىل حالقى­مىزدىڭ نامى­سى­نا نۇقسان كەلگەندەي كۇي كەشتىك. باتىردىڭ 80 جىلدىق مەرەي­تويى­نا وراي تاۋەلسىز مەملەكەتى­مىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن بارشا قازاقستان­دىقتار ۇزاق ۋاقىت زارىعا كۇتكەن ادىلەت اقىرى تۋ كوتەرىپ, باۋىر­جان مومىش ۇلىنا كەڭەس وداعى­نىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. وسى جوعارى ناگرادانى تاپسىرار ساتتە ەلباسى: “باۋكەڭنىڭ جۇلدىزدى بولعان كۇنى – قازاقتىڭ جۇلدىزى جانعان كۇن” دەگەنىن ءبىز ەشۋاقىت­تا ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز. وسى ءسوز ارقىلى حالقىمىزدىڭ قاھارمان ۇلىنىڭ ەسىمى ءتىپتى اسقاقتاي ءتۇستى. جۇرتشىلىق باۋىرجان مو­مىش­ ۇلىنىڭ ءومىرى مەن ەرلىگىنە, شىعارماشىلىعىنا, ادامي بيىك قاسيەتتەرىنە, كورنەكتى جازۋشى­لاردىڭ قۇندى تۋىندىلارى مەن باتىردىڭ ءوز شىعارمالارى ارقى­لى دەن قويدى. بايانداماشى بۇدان ون جىل بۇرىن تاراز قالاسىندا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى اتالىپ وتكە­نىن, ەلىمىزدە ەڭ العاش رەت ونىڭ پاراساتتى تۇلعاسىنا لايىق ەڭسەلى ەسكەرتكىش ورناتىلعانىن اتاپ ءوتتى. قالاداعى جاڭادان سالىنعان ۇلكەن اتشابار الاڭىنا باتىردىڭ ەسىمى بەرىلىپ, ادەبي, مادەني شارا­عا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن حا­لىق جينالىپ, دۇركىرەپ توي وتكەنى دە ەسكە ءتۇسىرىلدى. داڭقتى باتىر قازاقستانعا دا, رەسەيگە دە ورتاق تۇلعا بولعان­دىقتان, ۇلى جەڭىستىڭ 60 جىلدى­عى قارساڭىندا ۆولوكولامسك قالاسىندا گەنەرال ي.ۆ.پانفيلوۆ پەن باۋىرجان مومىش ۇلىنا ەسكەرتكىش ورناتىلسا, بيىل ءماس­كەۋدە “لەگەندارنىي باتىر” جينا­عى جارىق كورگەنى ءتىپتى زور قۋا­نىش ەكەنىن ماقتانىشپەن جەتكىز­دى. بۇل دا باتىردىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بيىك بەدەلىنىڭ, اسقاق تۇلعاسىنىڭ ناقتى دالەلى. بۇگىندە 100 جىلدىعىنا وراي قولعا الىنعان زەرتتەۋ جيناعى تۇگەلىمەن باسپاعا تاپسىرىلعان. باسقوسۋدا عالىم مەكەمتاس مىر­­زاحمەت ۇلى حالىق قاھارما­نى­­نىڭ ادەبي باي مۇراسىن وتبا­سى­نان الىپ زەردەلەگەنى جانە ءوزى دە جۇزدەسۋ ساتتەرىندە كوڭىلگە توقىپ, كوكەيگە تۇيگەن كوپتەگەن دە­رەك­تەرىن جاريا ەتكەنى تۋرالى قى­زىقتى اڭگىمەلەرىن ورتاعا سالدى. جازۋشى, باۋىرجانتانۋشى مامىتبەك قالدىباي ۇلى باتىر ومىرىنەن سىرعا تولى ەستەلىكتەرىن تىزسە, قورعانىس مينيسترلىگى ءاس­كەري قۇرلىق ينستيتۋتى اسكەري تاكتيكا كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋ­شىسى, پولكوۆنيك اندرەي دو­كۋچاەۆ مۇراعاتتا ساقتالعان قۇجات­تار ارقىلى وتتى جىلدار­داعى باتىر­دىڭ ەرەن ەرلىگى مەن تاپ­قىرلىعىنا توقتالدى. كوپشىلىك الدىندا ءسوز العان قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسي­تەتى­نىڭ رەكتورى ءشامشا بەركىم­باەۆا, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەرىك شاحانوۆ, باۋكەڭنىڭ ۇلى, جازۋشى باقىتجان مومىش ۇلى جانە باسقا دا شە­شەن­دەر سويلەپ, باتىردىڭ لايىق­تى باعالانۋىنا ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن ەلباسىنىڭ تەڭدەسسىز ەڭبەگىنە ريزاشىلىق ءبىلدىردى. تاريحي-تانىمدىق ءماسليحاتتى قورىتىندىلاعان وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ جەتىسۋ تورىندە داڭقتى قولباسشىنىڭ 100 جىل­دىق مەرەيتويى باستالعانىن اي­تىپ, باتىردىڭ ۇلى باقىتجاننىڭ يىعىنا زەرلى شاپان جاپتى, داستۇرگە ساي تەمىر تۇلپاردىڭ كىل­تىن تاپسىردى. جينالعان قاۋىم ءسۇيىنباي اتىنداعى وبلىستىق فيلارمو­نياسى ونەرپازدارىنىڭ كونتسەرتىن تاماشالاپ, داستارقاننان ءدام تاتتى. كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى.