اتاجۇرتقا شاقىرۋ. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا جىل كۇنتىزبەسىندەگى ايتۋلى وقيعالار ەلباسىنىڭ الىستا جۇرگەن اعايىنعا جاساعان ۇندەۋىمەن ەرەكشە ەستە قالدى. وسىدان 30 جىل بۇرىن 1 قاڭتاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ شەتەلدەرگە حابار تاراتۋ راديوسىنان ءسوز سويلەپ, شەتتە جۇرگەن قانداستاردى قازاق جەرىنە ورالۋعا شاقىردى.
«ەجەلگى اتامەكەنىنەن جىراقتاپ قالعان سىزدەردى كەشەگى كۇنگە دەيىن اتا-بابا جەرىنە قايتىپ كەلە الامىز با دەگەن سۇراقتىڭ الاڭداتىپ كەلگەنىن مەن جاقسى بىلەمىن... سوندىقتان اتامەكەنگە كەلەمىن دەۋشى اعايىندارعا جول اشىق», دەدى ن.نازارباەۆ.
وسىنداي جۇرەكجاردى تىلەكپەن باستالعان جىل جاڭا مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋىندا بىرقاتار شەشۋشى ءرول ويناعان ماڭىزدى وقيعالارمەن تاريحتا قالدى.
ديپلوماتيا. ەگەمەن ەل اتانعان كەزدەن كەيىنگى جىلى مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ مەن ونى حالىقارالىق قوعامداستىققا تانىستىرۋ قارقىندى ءجۇردى. شەتەلدەرمەن بايلانىس ورناتۋ, ەلشىلىكتەر مەن وكىلدىكتەر اشۋ, حالىقارالىق ۇيىمدارعا مۇشە بولۋ سەكىلدى سىرتقى ساياساتتىڭ ماڭىزدى قادامدارى جاسالدى.
2 قاڭتار كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىنداعان ەلدەر قاتارىنا نورۆەگيا قوسىلدى. كوپ ۇزاماي بۇل ءتىزىمدى ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, شۆەتسيا, كۋبا, اۋستريا مەن يران تولىقتىردى. جىل سوڭىندا قازاقستان 70 ەلمەن ديپلوماتيالىق بايلانىس ورناتىپ, الەمنىڭ 108 مەملەكەتى ەلىمىزدى ەگەمەن مەملەكەت رەتىندە تانىدى. الماتىدا 19 ەلدىڭ ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەرى اشىلدى.
حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق. قاڭتار ايىندا قازاقستان كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىنا كىرگەن وزگە 10 مەملەكەتپەن قاتار ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا (ەقىۇ) مۇشە بولدى. ال 2010 جىلى ەلىمىز ۇيىمعا توراعالىق ەتتى. بۇل قازاقستاننىڭ الەمدىك پروتسەستەگى ءپوزيتيۆتى رولىنە, ونىڭ قۇقىقتىق, دەموكراتيالىق مەملەكەت قۇرۋعا شىنايى ۇمتىلىسىنا بەرىلگەن باعا دەپ قابىلداندى. ول كەزدە قازاقستان بەدەلدى ۇيىمعا توراعالىق ەتكەن تۇڭعىش ازيا ەلى بولعان-دى.
كوپ كۇتتىرمەي ناۋرىزدا بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 46-سەسسياسىندا قازاقستان بەدەلدى ۇيىمعا مۇشە بولىپ قابىلدانادى. بۇل ارقىلى ەلىمىز ساياسي, ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك, مادەني-گۋمانيتارلىق سيپاتتاعى عالامدىق ماسەلەلەردى شەشۋگە ءۇن قوسىپ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك الدى.
ماۋسىم ايىندا قازاقستان حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنا, حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنە, دۇنيەجۇزىلىك كەدەن ۇيىمىنا, سونداي-اق 1992 جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا (ەىۇ) كىردى.
رۋحاني كەلىسىم. ەلىمىزدىڭ تاتۋلىق پەن بىرلىكتى نىعايتۋ تۇرعىسىنداعى قادامى 1992 جىلى 18 قازاندا الماتىدا وتكەن ءى دۇنيەجۇزىلىك رۋحاني كەلىسىم كونگرەسىنەن باستاۋ العان-دى. ەلىمىزدە العاش رەت بارلىق ءدىننىڭ, رۋحاني قوعامدىق ۇيىمنىڭ وكىلدەرى, بەلگىلى عالىمدار مەن مادەنيەت قايراتكەرلەرى باس قوستى. مىنە, وسىناۋ ىزگىلىكتى ءۇردىس ەلباسى باستاماسى – الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن شاقىرۋ ارقىلى جاھاندىق اۋقىمدى قامتىدى. ايتا كەتەيىك, 2003 جىلى 13 اقپاندا وتكەن, دىندەر, مادەنيەتتەر مەن حالىقتاردىڭ جاقىنداسۋىنا ماڭىزدى ءرول اتقارعان, حريستيان, مۇسىلمان, ەۆرەي ۇيىمدارى قاتىسقان بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىندا ءسوز سويلەگەن ەلباسى بارلىق كونفەسسيا وكىلدەرىنە قازاقستاندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن وتكىزۋ باستاماسىن بىلدىرگەن-ءدى. سودان اتالعان سەزد العاشقى رەت 2003 جىلدىڭ 23-24 قىركۇيەك ارالىعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلدى. سودان بەرى ءداستۇرلى تۇردە وتكىزىلىپ كەلە جاتقان سەزد حالىقارالىق قوعامداستىقتا بەدەلى زور ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالدى. سەزد بۇعان دەيىن 6 رەت وتكىزىلدى. كەلەسى, ياعني VII سەزد بيىلعى قىركۇيەك ايىندا ۇيىمداستىرىلماق.
بيىل اتالىپ وتىلەتىن ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرسىپىراسىن جوعارىدا ايتىپ وتتىك. كەلەسى كەزەكتە ەلىمىزدىڭ ىشكى ساياسي قۇرىلىمىنا, مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋىنا, رۋحاني كەمەلدەنۋىنە جول اشقان ماڭىزدى داتالارعا توقتالۋدى ءجون كوردىك.
ءاز ناۋرىز. ەلىمىز اڭساعان ازاتتىققا قولى جەتىپ, قازاقى ءداستۇردى, ۇلتتىق مەرەكەلەردى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كەڭىنەن تويلاۋعا كوشتى. 1991 جىلى ناۋرىزدىڭ 15-ىندە قازاق كسر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعى شىعىپ, «ناۋرىزدىڭ 22-ءسى – حالىقتىق مەرەكە ناۋرىز مەيرامى بولىپ جاريالاندى. ال كەلەسى جىلى ءاز ناۋرىز تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ باستى مەرەكەلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە تويلاندى. ەگەمەن ەلدىڭ العاشقى كوكتەمى, العاشقى ناۋرىز مەيرامى ەرەكشە اتالىپ ءوتتى. قازاقتىڭ ىرىسى تاسىپ, جالپاق جۇرت مول داستارقان جايىپ, ۇلتتىق داستۇرلەرىمىز بەن ويىندارىمىز ۇلىقتالىپ, ازاتتىقتىڭ العاشقى كوكتەمىمەن كەلگەن ۇلى توي جالپىحالىقتىق سيپاتتا ۇيىمداستىرىلدى. سودان بەرى قازاقى قالپىمىزدى, سالت-ءداستۇرىمىزدى, رۋحاني بايلىعىمىزدى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز بەن مادەني جادىگەرلەرىمىزدى ساقتاپ, ولاردى وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا سىڭىرۋدە ناۋرىز مەيرامىنىڭ ورنى ەرەكشە بولىپ كەلەدى.
قازاقى اتاۋلار. قالا مەن ءوڭىر اتاۋلارىنىڭ وزگەرىپ, قازاقىلانۋى دا جاڭا مەملەكەت ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەدى. بۇل جۇمىس تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلىندا قارقىندى ءجۇرىپ جاتتى. وسى كەزدە ورال وبلىسى جاڭا اتاۋعا يە بولىپ, باتىس قازاقستان وبلىسىنا اينالدى. كوكچەتاۆ – كوكشەتاۋ, چيمكەنت – شىمكەنت جانە تسەلينوگراد اقمولا دەپ وزگەردى.
قارۋلى كۇشتەر. كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن قازاقستان باسشىلىعىنا ۇلتتىق قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ قاجەتتىگى تۋىندادى. بۇل شەشىم قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى ءرولى مەن ورنىن عانا ەمەس, ونىڭ ودان ءارى دامۋ باعىتىن ايقىندايتىن بولدى. 1992 جىلى 7 مامىردا مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىس مينيسترلىگى بولىپ قايتا قۇرىلدى. ۆەدومستۆونىڭ ءبىرىنشى باسشىسى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ بولدى. وسىلايشا, 7 مامىر – وتان قورعاۋشىلار كۇنى دەپ بەكىتىلدى. مىنە, بيىل سول قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلعانىنا 30 جىل تولادى.
رامىزدەر. تاۋەلسىز ەلدىڭ ساياسي مارتەبەسىن كورسەتەتىن, اسقاق ارمان-تىلەگىن جەتكىزەتىن قۇندى بەلگىلەرى مەملەكەتتىك رامىزدەرى ءۇشىن دە بيىل ايرىقشا جىل. قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش رامىزدەرى – تۋ مەن ەلتاڭبا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جاريالانۋىنىڭ ءدال 130-شى كۇنى, ياعني 1992 جىلدىڭ 4 ماۋسىمىندا قابىلداندى. ال تۇڭعىش ءانۇران ءماتىنى سول جىلدىڭ 11 جەلتوقسانىندا بەكىتىلگەنىنەن حاباردارمىز. سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكىنشى ءانۇرانى 2006 جىلى بەكىتىلدى. تۋ مەن ەلتاڭبادا بەينەلەنگەن ءاربىر بەلگىنىڭ سيمۆوليكالىق ءمانى, تەرەڭ ماعىناسى بار.
قۇرىلتاي. وسىدان 30 جىل بۇرىن 1992 جىلى الماتى قالاسىندا قازاقتاردىڭ ءى دۇنيەجۇزىلىك قۇرىلتايى وتكەن بولاتىن. وعان الىس جانە جاقىن شەت مەملەكەتتەردەن, سونىڭ ىشىندە تۇركيا, گەرمانيا, فرانتسيا, نورۆەگيا, موڭعوليا, قىتاي, اۋستريا, جالپى 33 ەلدەن 800-دەن استام وكىل قاتىسقان ەدى. نەبىر ناۋبەتتى وقيعالاردى باستان وتكىزىپ, تورتكۇل دۇنيەگە شاشىراپ كەتكەن قانداستارىمىزدى بىرىكتىرىپ, ارماندارىن ءبىر ارناعا توعىستىرعان باسقوسۋدا اتا-بابا جەرىنە ورالۋ تۋرالى كۇدىككە تولى سۇراقتارىنا جاۋاپ العانداي بولدى. دۇنيە ءجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى قۇرىلىپ, جىراقتا جۇرگەن اعايىنعا اتاجۇرتتا ارقاسۇيەر ۇلتى بارىن كورسەتتى. قاۋىمداستىق بيىل 30 جىلدىق مەرەيتويىن تويلاپ, ۇلكەن قۇرىلتاي وتكىزۋدى دە جوسپارلاپ وتىر.
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» اتتى ماقالاسىندا كەلەسى ونجىلدىقتىڭ باسىمدىقتارىن اتاپ كورسەتكەن ەدى. «الداعى ءتورتىنشى ونجىلدىقتىڭ بىزگە جۇكتەيتىن مىندەتى – قۋاتتى ەلدىڭ يەسى جانە كەمەل حالىق بولۋ. بۇل جولدا ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جانە سانانى جاڭعىرتۋ ۇدەرىسىن جالعاستىرىپ, زامان تالابىنا بەيىمدەلگەن ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت», دەدى مەملەكەت باسشىسى. ءيا, پرەزيدەنت ناقتىلاعان بۇل اۋقىمدى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ەلىمىز ءۇشىن, ەل بولىپ قالۋىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى. مۇنى بارشامىز جەتە تۇسىنگەنىمىز ابزال.
