زامان جاقسى-اۋ, ال جاس قانداي؟..

جاقىندا داستارقان باسىندا «نۇر استانا» مەشىتىنىڭ يمامى قايرات ءىنىمىز وتىرعان ەلگە ۋاعىز ايتتى. بارشامىز ۇيىپ تىڭدادىق. ءتىپتى, كەيبىر مەيماندار كوڭىلدەرى بوساپ, كوزدەرىنە جاس تا الدى. اڭگىمە ارقاۋى – اتا-انانى سىيلاۋ, ءومىر بەرگەن وسىناۋ جانداردىڭ الدىنداعى ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاقتىڭ پارىزى مەن قارىزى جايىندا ءوربىدى. ءدىن وكىلى قۇران كارىمنەن مىسالدار كەلتىرە ويلارىن ءار ءسات سايىن تۇيىندەپ, جەتەلى جاننىڭ ساناسىنا جەتەردەي كوپ جايلاردى ءسوز ەتتى... اقشا مەن بايلىق قانا مۇرات بولا باستاعان بۇگىنگى زاماننىڭ ەڭ ءبىر كوكەيكەستى ماسەلەسى – تۋرگەنەۆ جازعان اكە مەن بالا, انا مەن ۇرپاق پروبلەماسى ەكەنى داۋسىز. ونىڭ اقيقاتتىعىنا قارتتار ۇيىندەگى كوزدەرى جاۋدىرەپ وتىرعان قازاق قاريالارىن كورگەندە كوز جەتكىزەسىڭ...وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن ەلدى ءدۇر سىلكىنتىپ, مۇڭايتا قالعان «قارا كەمپىر», «قارا شال» اندەرى, نەگە ەكەنى بەلگىسىز, مۇلدەم ايتىلمايتىن بولدى. ءاسىلى, بۇل اندەردىڭ اتا-انانىڭ الدىنداعى قارىز بەن پارىز جايىندا ويلانتاتىن, كەيبىر جانى قاتىگەز بالالارعا ەسكەرتۋ جاسايتىن قۇدىرەتتى كۇشى بار ەدى... مەنىڭ كۇيەۋ بالام نۇربولىم مەن ونىڭ تۋعان اعاسى نۇرلاننىڭ اكەلەرى تۇرسىنباي قۇدامىز 75-تەن اسىپ, سىرقاتتانىپ, توسەك تارتىپ جاتقاندا كەرەمەتتەي كۇتكەنى بار. وسى ەكى ۇلىنىڭ اكەسىن جاس بالاداي الپەشتەپ, نارەستەدەي باققانىن كورىپ, كوزىمە تالاي جاس كەلگەن. شىركىن, بالا بولساڭ, وسى ەكى ازاماتتاي بول دەگەنمىن تەبىرەنىپ. نۇرلان مەن نۇربولدىڭ اكەلەرىن قاجىماي-تالماي, ەشبىر قاباق شىتپاي باعا بىلگەن سول ءبىر ازاماتتىقتارى مەن جوعارى ادامگەرشىلىكتەرى تاعى ءبىر جايلاردى قاپەرىمە ورالتقان... ايگىلى اقىن قايرات جۇماعاليەۆتىڭ اناسىن قالاي ءپىر تۇتقانىن, قالاي باققانىن ءبىلۋشى ەدىم. «اناسى بار ادامدار ەشقاشان قارتايمايدى» دەگەن جىر جولدارى سول ابزال شايىردىكى ەدى-اۋ... اعا ۇرپاقتىڭ اراسىندا اتا-اناسىن تاڭىرىندەي سىيلاعان مۇنداي مىسالدار جەتەدى... ماسەلە, بۇگىنگى جاستار جايىندا. بارشاسىن كىنالاۋ ءجون بولماس, دەسەك تە, قارتتار ۇيىندە وسى زاماندا قاراكوز قاريالاردىڭ كوبەيىپ كەتكەنى سولاردىڭ كىناسى دەمەي كورىڭىز. بۇگىنگى تولقىن نەگە قاتىگەز! مۇمكىن مەكتەپتە, وقۋ ورىندارىندا اتا-انانى سىيلاۋ, قۇرمەتتەۋ جايىندا از ايتىلاتىن بولار. جاڭاعى قايرات يمام سەكىلدى جينالعان جەردە اكەنى قۇرمەتتەۋ, انانى سىيلاۋ جايىندا ۋاعىزدار كوپ باياندالا بەرمەيتىن شىعار. جەتكىزىپ ايتا الماي جۇرگەن جاي دا بار بولار. تەلەديداردان اتا-اناسىنا قول سالعان, ءتىپتى, ومىرلەرىن قيىپ جىبەرگەن تاسجۇرەكتەر جايىندا دا ايتىلىپ, كورسەتىلىپ قالادى. جاماندىقتى جاريالاۋدىڭ ەكى جاعى بار. ءبىرى ايانىش, وكىنىش سەزىمدەرىن تۋدىرسا, ەكىنشىسى «مۇنداي دا بولادى» دەگەنگە ساياتىن ناسيحات ىسپەتتى. كەڭەس داۋىرىندە قوعامداعى مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەر جاريا تۇردە ايتىلمايتىن. مۇمكىن, ساناسىز جاندارعا تەرىس ۇعىمدار بەرەتىن وسىنداي مىسالداردى قالىڭ ەلگە ايتۋدىڭ قاجەتى بولماس تا. تاياۋدا, رەسپۋبليكالىق گازەتتەردىڭ ءبىرى «جەردەن جەتى قويان تاپقانداي», تۋعان قىزىن ءبىر جىل بويىنا زورلاپ كەلگەن قازاق جايىندا جازدى. ۇلتىمىزدىڭ رۋحىن تۇسىرەتىن, جانىن جۇدەتەتىن مۇنداي وقيعانى قالىڭ ەلگە ايتپاسا دا بولار ەدى... قازاقتىڭ قانىندا جوق ناداندىقتى, ناداندىق ەمەس-اۋ, ايۋاندىقتى نەسىنە جاڭالىق ەتتى ەكەن, ول باسىلىم... ۇرپاقتىڭ ازا باستاعانىن, مەيىرىم مەن ادامشىلىقتىڭ توزا باستاعانىن حابارلاعىسى كەلدى مە ەكەن... اقىلىم – التاۋ, ويىم – جەتەۋ بولدى... پارلامەنتتەگى ۇلتتىڭ ەرتەڭىن ويلايتىن الدان سمايىل سەكىلدى دەپۋتاتتار, ەلى­مىز­گە بەلگىلى جۋرناليس­تەر ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاققا ينتەر­نەت­تىڭ, تەلەديداردىڭ جاس تول­قىننىڭ ساناسىن ۋلار تەرىس ىق­پال­دارىن ايتىپ, زارلاعالى قا­شان. قاتىگەزدىك, قارا جۇرەكتىك, نا­داندىق پەن ايۋاندىق سەكىلدى ادام بويىنان ورىن الا باستاعان كەسەلدەردىڭ ءتۇپ-تامىرلارى وسى­لاردا دا جاتقانى اقيقات. سو­سىنعى ءبىر جاي, جاستاردىڭ كى­تاپ, گازەت وقىمايتىندارى دا سەبەپ سەكىلدى. بۇگىنگى قازاق كينو­لارىنىڭ «كەلىن» سەكىلدى ۇلتى­مىزعا جالا جاۋىپ, تەرىس جاعىنان كورسەتەتىن تۋىندىلارى دا بۇعان «ءوز ۇلەسىن قوساتىن» ءتارىزدى. اتا-اناسىن سىيلامايتىن, ءوزىنىڭ كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن وسى رەتتەگى بورىشتارىن ورىندامايتىن ۇل-قىزدارعا بيلىك پەن زاڭ تاراپىنان جازا بولۋى قاجەت. ويتپەگەن جاعدايدا, قوعام ازادى, تىرشىلىك توزادى. بۇگىنگى جاس تا ەرتەڭ قارتايادى. «اتاڭا نە ىستەسەڭ, الدىڭا سول كەلەدى». قۇران كارىم اتا-اناسىن سىيلاماعاندار مەن قۇرمەتتەي الماعاندارعا كەشىرىم بولماسىن ەسكەرتەدى. وسى ورايدا, مەنى قازاق سەكىلدى پەريزات ۇلتتىڭ قازىرگى جاس تولقىن پەرزەنتتەرىنىڭ اتا-انانىڭ, ۇلكەننىڭ الدىنداعى بورىشتارىن قاسيەتتەي الماۋى ويلانتادى, جانىمدى جۇدەتەدى. مۇمكىن, پارلامەنتىمىزگە اتا-انانى سىيلاۋ, باعۋ جايىندا زاڭ قابىلداۋ كەرەك شىعار. ءسىز نە ويلايسىز, قۇرمەتتى وقىرمان! سماعۇل راحىمبەك, جازۋشى. استانا.