تاۋەلسىزدىك تاڭى «تەڭىز» تەرەڭىندەگى تەلەگەيدى ەل يگىلىنە جاراتۋعا ىقپال ەتتى. دالىرەك ايتقاندا, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەن ورنىن يگەرۋگە ينۆەستور تارتۋ ءۇشىن «شەۆرون» كومپانياسىمەن تىكەلەي كەلىسىم جۇرگىزدى. الەمدىك مۇناي نارىعىندا كوشباسشى اتانعان الپاۋىت – دەربەس ەل رەتىندە جاھانعا تانىلا قويماعان قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا سالۋعا تاۋەكەل ەتكەن تۇڭعىش كومپانيا. ءسويتىپ, 1993 جىلعى 6 ساۋىردە «تەڭىزشەۆرويل» بىرلەسكەن كاسىپورنى قۇرىلدى. وسىلايشا, تەرەڭىندە تەلەگەي «قارا التىنى» بار «تەڭىز» كەن ورنىن يگەرۋ باستالدى.
كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى كەۆين لايوننىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, «تەڭىز» كەنىشىندەگى بارلانعان مۇناي قورى 3,2 ملرد توننا (25,5 ملرد باررەل) بولسا, ال كورولەۆ كەن الاڭىندا 200 ملن توننا (1,6 ملرد باررەل) شاماسىندا «قارا التىن» بار. اتالعان كەن ورىندارىنان الىناتىن كومىرسۋتەكتى شيكىزاتتىڭ كولەمى 890 ملن-نان 1,37 ملرد توننانى (7,1-10,9 ملرد باررەل) قۇراپ وتىر. تاعى ءبىر دەرەك, «تەڭىز» كوللەكتورىنىڭ ەنى – 20 (12 ميل), ۇزىندىعى – 21 شاقىرىم (13 ميل). قازىر كەن ورىندارىن يگەرىپ جاتقان «تەڭىزشەۆرويل» اكتسيالارىنىڭ 50 پايىزىنا «شەۆرون» يەلىك ەتەدى. ال «ەكسونموبيل كازاحستان ۆەنچۋرس ينك.» – 25%, «قازمۇنايگاز» ۇك اق – 20%, «لۋكاركو» كومپانياسىنىڭ 5% ۇلەسى بار.
– «تەڭىز» كەن ورنىندا 1993 جىلى شامامەن 1 ملن توننا مۇناي ءوندىرىلدى. ال 2020 جىلدىڭ سوڭىنا تامان ءونىم ءوندىرۋدىڭ جىلدىق كولەمى 26,5 ملن تونناعا دەيىن ءوستى. بۇل قازاقستاندا وندىرىلگەن مۇناي كولەمىنىڭ شامامەن 35 پايىزىن قۇرايدى. كومپانيانىڭ بۇل تابىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن اكتسيونەرلەردىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ قولداۋىنسىز مۇمكىن بولماس ەدى. ەندى, مىنە, قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنا 30 جىل تولار قارساڭدا «تەڭىز» كەنىشىنەن وندىرىلگەن مۇناي كولەمى 500 ملن تونناعا جەتتى, – دەپ ءمالىم ەتتى كەۆين لايون.
باس ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى ايبەك قرامباەۆتىڭ ايتۋىنشا, «تەڭىز» كەنىشىنىڭ يگەرىلۋى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاھاندىق مۇناي-گاز ونەركاسىبىندەگى ءىرى ەلدەر قاتارىنان تابىلۋىنا ىقپال ەتتى. وسى كەزگە دەيىن كومپانيا قازاقستاندىق كاسىپورىندارعا 158 ملرد دوللاردان استام تىكەلەي تولەم, جەرگىلىكتى تاۋارلار مەن قىزمەت تۇرلەرىنە 39,3 ملرد-تان استام دوللار اۋدارعان.
– كومپانيا 28 جىلدىڭ ىشىندە قازاقستان اۋماعىندا 310 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنىن اشۋعا اتسالىستى. ال 2000 جىلدان بەرى قورشاعان ورتانى قورعاۋ شارالارىنا 3 ملرد دوللاردان استام, ونىڭ ىشىندە پارنيكتى گازدى قوسا العاندا, جالپى شىعارىندىلاردى ازايتۋ جوبالارىنا 1,5 ملرد دوللار كولەمىندە قاراجات سالدى. وسى كەزەڭدە اتموسفەراعا جىبەرىلەتىن شىعارىندىلاردىڭ جالپى كولەمى 71 پايىزعا تومەندەپ, 2017 جىلدان بەرى الاۋدا گاز جاعۋ 67,8 پايىزعا قىسقاردى, – دەيدى ا.قرامباەۆ.
قازىر كەن ورنىندا جالپى قۇنى 45 ملرد دوللاردى قۇرايتىن ەكى جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ ءبىرى – كەلەشەك كەڭەيۋ, ەكىنشىسى – ۇڭعى ەرنەۋىندەگى قىسىمدى باسقارۋ جوباسى. كەن ورىندا 2023 جىلى ىسكە قوسىلاتىن بۇل جوبالارعا 300-گە جۋىق قازاقستاندىق كومپانيا مەردىگەرلىككە تارتىلدى. بىلتىر جوباعا قاجەتتى 408 ءمودۋلدى جەتكىزۋدىڭ ءۇش جىلدىق باعدارلاماسى ءساتتى اياقتالدى. ارقايسىسىنىڭ سالماعى 500-دەن 1 800 تونناعا جەتەتىن مودۋلدەر قازاقستاندا, وڭتۇستىك كورەيا مەن يتاليادا دايىندالىپ, رەسەيدىڭ ىشكى سۋ جولىمەن كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىنداعى پرورۆا تۇبەگىندە سالىنعان جۇك ءتۇسىرۋ تەرمينالىنا تاسىمالداندى. بارلىق مودۋلدىك جۇكتىڭ جالپى سالماعى 280 مىڭ مەتريكالىق توننا قۇرادى.
جۇمىستىڭ ۇدەمەلى كەزىندە 120-دان استام كەمە پايدالانىلدى. ونىڭ ىشىندە 40 كەمە جاڭادان قۇراستىرىلىپ, كەيبىرى وسى جوبا ءۇشىن ارنايى جاڭعىرتۋدان وتكىزىلگەن. قازاقستاندىق «قازمورترانسفلوت» كومپانياسى كاسپي تەڭىزىندەگى تاسىمالدى جۇزەگە اسىردى. كەمەلەر قازاقستان مەن باسقا نۇكتەلەر اراسىندا 140 مىڭ شاقىرىمنان استام قاشىقتىقتى ءجۇزىپ ءوتتى. بۇل جوبانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – «تەڭىز» كەن ورنى ماڭىنداعى پرورۆا تۇبەگى. مۇندا مودۋلدىك جۇكتى قابىلداۋ, ودان ءارى تاسىمالداۋ ءۇشىن سالىنعان جاڭا باعىت ءتۇزىلدى. پرورۆا تۇبەگىندە ۇزىندىعى 71 شاقىرىمدى قۇرايتىن تەڭىزگە كىرۋ ارناسى, جۇك ءتۇسىرۋ, ساقتاۋ قوندىرعىلارى مەن كىرمە جول بار. حالىقارالىق سيپاتتاعى بۇل جوبالار ىسكە قوسىلعاندا «تەڭىز» كەنىشىندەگى شيكى مۇناي ءوندىرۋ كولەمى جىلىنا شامامەن 12 ملن تونناعا ارتىپ, جىلىنا 39 ملن تونناعا جەتەدى. جوبانىڭ العاشقىسى ءوندىرىس قۋاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالسا, ەكىنشىسى كەن ورنىنداعى التى كەشەندى تەحنولوگيالىق جەلىدەن قۇرالعان زاۋىتتاردىڭ تولىققاندى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتەتىنى كوزدەلىپ وتىر.
– ءبىزدىڭ باستى ۇستاناتىن ماقساتىمىز – ءوندىرىستىڭ قاۋىپسىزدىگى. وسى ماقساتتا جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزىلدى. بۇرعىلاۋ, وندىرىستىك وپەراتسيالار, ەڭبەكتى قورعاۋ, قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى جانە باسقا سالالاردا جۇمىس ىستەيتىن جەرگىلىكتى قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ينۆەستيتسيا سالىندى, – دەيدى باس ديرەكتور كەۆين لايون.
اتىراۋ وبلىسى
