قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىن مەرەكەلەۋگە ارنالعان باعدارلاماداعى نەگىزگى ءىس-شارالاردىڭ ءبىرى سانالعان بۇل كونفەرەنتسياعا تانىمال حالىقارالىق ساياساتكەرلەر, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى, ەلباسىمەن قىزمەتتەس بولعان ساياساتكەرلەر قاتىستى.
كونفەرەنتسيا اياسىندا وتكەن «تاۋەلسىزدىكتىڭ باعدارى مەن بەلەستەرى» پلەنارلىق وتىرىسىندا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەدى. پالاتا سپيكەرى ەلباسىنىڭ 30 جىل ىشىندە ەكونوميكاسى مىقتى, قوعامى تۇراقتى, حالقى تاتۋ, مارتەبەسى بيىك, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ىرگەتاسىن قالاعانىن, بۇگىندە ونى ودان ءارى نىعايتۋ ءىسىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تابىستى جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «تاۋەلسىزدىك كوپ ەلدەر ءۇشىن اسقاق ارمان. ءبىزدىڭ بابالارىمىز عاسىرلار بويى اڭساعان وسى ارمانىنىڭ ورىندالعانىنا بيىل 30 جىل تولىپ وتىر. وسى 30 جىلدىڭ ءاربىر بەلەسى ءبىز ءۇشىن قايتالانباس تاريح. ال تاريحتى ارقاشان دا ۇلى تۇلعالار جاسايتىنى بەلگىلى. تەك ۇلى تۇلعالار عانا جاڭا مەملەكەتتى قالىپتاستىرىپ, ونىڭ وركەنيەتىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇلكەن قادامدار جاسايدى.
مۇنداي تۇلعالار ۋاقىت وتكەن سايىن بيىكتەپ, تەك ءبىر ۇلتتىڭ عانا ەمەس, بۇكىل الەمنىڭ دانا, كورەگەن ساياساتكەرىنە اينالادى. ءدال وسىنداي ۇلى تۇلعا ول قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ.
بۇگىندە قازاقستاندىقتار ەگەمەن ەلىمىزدىڭ كەڭ بايتاق دالاسى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنداي تەڭدەسسىز داناسى بار ەكەنىن ماقتانىشپەن ايتادى. قازىردە ەلباسى جانە تاۋەلسىزدىك دەگەن سوزدەر قاتار ايتىلىپ, ءبىر ۇعىمعا اينالدى.
بارشاڭىز جاقسى بىلەسىزدەر, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى بارىمىزگە وڭاي بولعان جوق. 70 جىل بويى بيلىك جۇرگىزگەن كەڭەس وداعى تاراعاننان كەيىن ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ جاعدايى وتە اۋىر بولدى. سول كەزدە بارلىق ءوندىرىس جانە زاۋىت, فابريكالار توقتاپ, كولحوز, سوۆحوزدار تاراپ, مىڭداعان ازامات جۇمىسسىز قالدى», دەدى ن.نىعماتۋلين. پالاتا سپيكەرى بىرنەشە اي بويى ەڭبەكاقى, ستيپەنديا جانە باسقا دا تولەمدەر بەرىلمەگەن كەزدەر بولعانىن ەسكە الدى. وسى كەزەڭگە كوز جۇگىرتكەن ءماجىلىس توراعاسى ەكونوميكالىق داعدارىس ورناعانىن اتاپ ءوتتى. وسىنداي اۋىر كەزەڭدە تاۋەكەل ەتىپ, ەل تاعدىرىن قولىنا العان ەلباسى ەلىنىڭ سەنىمىن ەرلىكپەن, ابىرويمەن اقتاعانىن جەتكىزدى. «قازاقستاننىڭ 30 جىلدىق دامۋ جولىندا حالقىمىزدىڭ رۋحى كوتەرىلدى. ەلىمىزدىڭ ەڭسەسى بيىكتەدى. دالامىز دا, قالامىز دا, ءومىر ساپاسى دا زامان تالابىنا ساي جاڭعىرىپ, جاڭا ومىرگە قادام باستىق. جاڭا مەملەكەت, جاڭا ەكونوميكا, جاڭا قوعام قۇردىق. تاريحپەن العاندا از عانا ۋاقىت 30 جىل ىشىندە دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا
كىردىك.
بۇل تۋرالى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز «تاۋەلسىزدىك تاعىلىمى» ماقالاسىندا ايتقانداي, ءبىز ەرەكشەلىكتەرىمىز بەن مۇمكىندىكتەرىمىزدى ەسكەرىپ, «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىن مەرزىمىنەن بۇرىن ورىنداپ, ودان كەيىن «قازاقستان-2050» باعدارلاماسىن جاسادىق. وسى ستراتەگيالىق ءىس-جوسپارلارىمىز ءبىزدىڭ ەلىمىزدى ۇلكەن ناتيجەلەرگە جەتكىزدى. ونى الەمدىك ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار مويىنداپ وتىر», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
ن.نىعماتۋليننىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە تاۋەلسىز قازاقستان – ءوزىنىڭ مىڭداعان شاقىرىم شەكاراسىن بەكىتكەن, دۇنيە جۇزىنە تاراعان قانداستارىن ءبىر شاڭىراقتىڭ استىنا جيناعان, كوپ ۇلت وكىلدەرىن ورتاق وتانعا بىرىكتىرگەن, بۇكىل الەمگە قاجەتتى حالىقارالىق ماسەلەلەرگە باستاماشى بولعان تانىمال, بەدەلدى مەملەكەت. وعان ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتكەنى, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىندە العاشقى بولىپ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە بولعانى دالەل. «بۇكىل الەمگە ايگىلى ەكسپو كورمەسىن ۇيىمداستىردىق. بۇل كورمە ەلباسىنىڭ ەرەن ەرلىگىمەن, پاراساتتى شەشىمىمەن, جاسامپاز يدەياسىمەن دۇنيەگە كەلگەن استانامىز نۇر-سۇلتان قالاسىندا ءوتتى. قازىر ەلوردامىز دۇنيە ءجۇزى ەلدەرىنىڭ اراسىندا دىنارالىق جانە ۇلتارالىق تاتۋلىق ۇعىمىنىڭ ساياسي ديالوگ الاڭىنا اينالدى», دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
پالاتا سپيكەرى قازىرگى تاڭدا
نۇر-سۇلتان قالاسى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ماڭگىلىك ىرگەتاسى, شىعىس پەن باتىستى بايلانىستىراتىن ەۋرازيا وركەنيەتىنىڭ التىن ورداسى ەكەنىنە, ەلباسىنىڭ تاعى ءبىر تاريحي شەشىمىنىڭ ارقاسىندا اشىلعان جاڭا تۇركىستان وبلىسى – ەۋروپا مەن ازيانى قوساتىن بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني ورتالىعى دەپ اتانعانىنا نازار اۋداردى. ء«بىز ءتىلىمىزدى, ءدىنىمىزدى, تاريحىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, ۇلى ماقساتتى العا قويعان جانە سوعان جەتكەن, ءوزىنىڭ قازاقستاندىق جولى قالىپتاسقان بەرەكەلى ەلمىز. بۇل جولدى ءاربىر ازامات «نۇرسۇلتاننىڭ نۇرلى جولى» دەپ ماقتايدى جانە قۇرمەتتەيدى. سەبەبى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ 30 جىلدىڭ ىشىندە ەكونوميكاسى مىقتى, قوعامى تۇراقتى, حالقى تاتۋ, مارتەبەسى بيىك, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ىرگەتاسىن قالادى. بۇل ىرگەتاستى ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ساياسي, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق رەفورمالاردى قولعا الىپ, ناقتى ستراتەگيالىق مىندەتتەر قويدى. ءبىر ەل بولىپ, ءبىر حالىق بولىپ وسى العا قويعان ماقساتتارىمىزعا ابىرويمەن جەتەمىز دەپ سەنەمىز. قازىردىڭ وزىندە پرەزيدەنتىمىز ەڭ الدىمەن, الەۋمەتتىك قولداۋلارعا جانە داعدارىسقا قارسى شارالارعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ, ەلىمىزدەگى باسقا دا بارلىق سالا بويىنشا ناقتى قادامدار جاساۋدا. وسىنىڭ ءبارى ابىرويى اسقاق, بەدەلى زور مەملەكەتىمىزدى ودان ءارى كوركەيتىپ, جارقىن بولاشاققا, كەمەل كەلەشەككە جەتكىزەتىنى ءسوزسىز», دەدى ن.نىعماتۋلين.
بۇدان كەيىن رەسەي فەدەراتسياسى فەدەرالدىق جينالىسى مەملەكەتتىك دۋماسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى الەكساندر جۋكوۆ ءسوز سويلەپ, ن.نازارباەۆتىڭ رەسەي فەدەراتسياسىمەن كوپجاقتى دوستىق بايلانىستار مەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى نىعايتۋداعى ءرولى مەن ماڭىزدىلىعىنا ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى. «30 جىل – سالماقتى بەلەس. ءجۇرىپ وتكەن جولدى قايتا ءبىر سالماقتاپ, قورىتىندى شىعاراتىن كەزەڭ. رەسەي فەدەراتسياسى قازاقستان اۋماعىندا جاڭا مەملەكەتتىڭ قالاي قۇرىلىپ جاتقانىن باقىلاپ وتىردى. حالىقتىڭ بىرلىگى مەن ۇيىمشىلدىعىنىڭ ارقاسىندا, ەل باسشىلىعىنىڭ دانالىعى مەن كورەگەندەگىنىڭ ارقاسىندا تاريحي ولشەمدەگى قىسقا مەرزىم ىشىندە قازاقستان ەگەمەندىگى مەن تاۋەلسىزدىگىن الىپ, الەۋمەتتىك-ساياسي تۇراقتىلىققا قول جەتكىزە الدى. ەكونوميكاسىن تۇراقتاندىرىپ قانا قويماي, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەدەلدى, قۇرمەتتى مۇشەسىنە اينالدى. ءبىز قازاقستاندىق دوستارىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىن قۋانىشپەن قابىلدايمىز. قازاقستانمەن وداقتاس قاتىناسىمىزدى نىعايتۋ جانە دامىتۋ, ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن ينتەگراتسيالىق بايلانىستى تەرەڭدەتۋ باعىتىن بەرىك ۇستانامىز. نۇر-سۇلتاننىڭ دا وسى باعىتپەن جىلجىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز», دەدى ا.جۋكوۆ.
سونىمەن قاتار رەسەيدەن كەلگەن مەيمان قازاقستاندىق تاراپتىڭ جەتىستىكتەرىن قۇپتايتىنىن اتاپ ءوتتى. «سەكسەنىنشى جىلداردىڭ سوڭىندا, توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا بۇرىنعى كسرو قۇرامىنداعى ەلدەردىڭ ءبارىنىڭ ەكونوميكاسى تىعىرىققا تىرەلىپ, بايلانىستار تۇگەل كۇيرەگەن ەدى. نازارباەۆتىڭ بەيبىتشىلىكتى تۋ ەتكەن جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋعا باعىتتالعان بىرقاتار باستاماسى قازاقستانعا حالىقارالىق ارەنادا جوعارى بەدەل اكەلدى. بۇگىندە تولىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى, قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىلىگى ورنىقتى. ءبىز قازاقستان باسشىلىعى كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياسات ۇستاناتىنىن كورىپ وتىرمىز. بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋعا باعىتتالعان ساياساتىنىڭ ارقاسىندا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ تولىققاندى, باستاماشىل مۇشەسىنە اينالدى», دەدى ا.جۋكوۆ.
بۇدان كەيىن بۇۇ بۇرىنعى باس حاتشىسى پان گي مۋن بەينەبايلانىس ارقىلى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتادى. «قازاقستان مەن ورتالىق ازيا ايماعىنىڭ دوسى رەتىندە قازاقستاننىڭ سوڭعى 30 جىلدا قانشالىقتى العا باسقانى جونىندە وي جۇگىرتۋ مەن ءۇشىن كوڭىل سۇيسىنتەرلىك جايت. بارشاڭىزعا بەلگىلى, ءوز ەلىمنىڭ وتارشىلدىقتان سوعىسقا, ال دەموكراتيا ءۇشىن كۇرەستەن ەكونوميكالىق ءوسۋ مەن تۇراقتىلىققا قالاي جەتكەنىنىڭ كۋاسىمىن. كەدەيشىلىكتى, سوعىستى, ءوسۋ مەن ورنىقتىلىقتى ءوز كوزىممەن كورگەن مەن ءۇشىن قازاقستاننىڭ تابىستى وسۋگە, تۇراقتىلىققا جانە ايماقتاعى كوشباسشى بولۋعا اپاراتىن ءوز جولى مەن تراەكتورياسىنىڭ كۋاسى بولۋ زور ماقتانىش», دەدى پان گي مۋن.
سونداي-اق بۇۇ بۇرىنعى باس حاتشىسى پان گي مۋن قازاقستاننىڭ دامۋىنا تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى مول ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستان باسشىلىعى «قىرعي-قاباق سوعىستىڭ» بۇرىنعى وشاعىن ءۇمىتتىڭ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق پەن يادرولىق قارۋدان ازات اۋماقتىڭ سيمۆولىنا اينالدىردى. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن العاش مويىنداعان ەلدەردىڭ ءبىرى كورەيا مەن قازاقستان اراسىنداعى تىعىز ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار تۋرالى ارقاشان ەرەكشە ىقىلاسپەن ويلايمىن. قازاقستاننىڭ ايماقتىق كوشباسشى رەتىندە وركەندەۋى جالعاسىپ وتىرعاندىقتان, ايماقتىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا, كورەيامەن قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋعا جانە 2030 جىلعا دەيىنگى ورنىقتى دامۋعا باعىتتالعان بارلىق يگى ۇمتىلىستارىندا قازاقتاننىڭ تابىسقا جەتۋىنە تىلەكتەسپىن. قازاقستان حالقىنا زور دەنساۋلىق پەن تابىس تىلەيمىن. الداعى 30 جىل ىشىندە جانە ودان كەيىنگى كەزەڭدە وركەندەي بەرىڭىزدەر», دەدى پان گي مۋن.
جيىندا ءسوز سويلەگەن كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى قايرات ءمامي تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىلىگىنىڭ قالىپتاسۋى جاعدايىنداعى قۇقىقتىق جۇيەنىڭ دامۋىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرى تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق جۇيەسى قالىپتاسۋىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ءىس جۇزىندە قۇقىقتىق ۆاكۋم جاعدايىندا بولعان. شىندىقتىڭ جاڭا تاريحى ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇقىعىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ماسەلەنى بارىنشا وتكىر قويدى. رەفورمالار حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاندا ۇلتتىق قۇقىقتىق جۇيەنىڭ نەگىزىن قالاۋعا كومەكتەستى. سونداي-اق ق.ءمامي قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستامالارىنا, اتاپ ايتقاندا, ساياسي رەفورمالارعا توقتالدى.
تۇركيانىڭ ەكس-پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا جولداعان بەينە سالەمىندە 30 جىلدا قازاقستان ازياداعى جارقىراعان جۇلدىز سەكىلدى ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ورتالىعىنا اينالعانىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, مەنىڭ قىمباتتى دوسىم, باۋىرىم نۇرسۇلتان نازارباەۆتى تاۋەلسىزدىك مەرەيتويىمەن قۇتتىقتايمىن. وعان دەنساۋلىق, اماندىق تىلەيمىن. ونىڭ قازاق حالقىنا عانا ەمەس, بۇكىل تۇركى الەمىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى كەزىندە ونىڭ قىزمەتى جالپىعا بىردەي مويىنداۋعا لايىق. قازاقستان ازياداعى جارقىراعان جۇلدىز سەكىلدى ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ورتالىعىنا اينالدى. سونداي-اق حالىقارالىق قاۋىمداستىق ورتاسىندا سىزدەر قاۋىپسىز ەل رەتىندە تانىلدىڭىزدار. وسى جەتىستىكتەردىڭ كوشباسشىسىنا, نۇرسۇلتان نازارباەۆقا دەنساۋلىق پەن اماندىق تىلەيمىن. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, قۇرمەتى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا جانە قازاق حالقىنا تابىس تىلەيمىن», دەدى ساياساتكەر.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى اسەرلى جەتىستىكتەرىن بايانداپ بەردى. «10 جەلتوقسان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تىكەلەي حالىق سايلاۋى ارقىلى بيلىككە كەلىپ, انت بەرگەن كۇنىمەن سايكەس كەلىپ وتىر. سونىمەن قاتار 10 جەلتوقسان بۇگىنگى قازاق كسر-ءنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى بولىپ وزگەرگەن كۇنىمەن سايكەس كەلىپ تۇر», دەدى ەرالى توعجانوۆ.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى قازاقستاننىڭ بۇگىندە ەكونوميكاسى مىعىم, بولاشاعى جارقىن ەلگە اينالعانىنا ەكپىن بەردى. «30 جىل بۇرىن قازاقستان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدا السىرەگەن مەملەكەت ەدى. ءومىر ساپاسى بويىنشا ءبىز بۇرىنعى وداقتاس ەلدەردىڭ اراسىندا 13 ورىندا تۇردىق. كسرو قۇلاعاننان كەيىن بۇرىنعى وداقتاستار اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستىڭ ءۇزىلۋى شۇعىل گيپەرينفلياتسياعا, تۇراقتى بيۋدجەت تاپشىلىعىنا, حالىق تابىسىنىڭ شاپشاڭ تومەندەۋىنە, جاپپاي جۇمىسسىزدىقتىڭ وسۋىنە اكەپ سوقتىردى. ينفلياتسيا 3000 پايىزعا جەتكەن كەزدەرى بولدى. وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدە ۇلت كوشباسشىسى ەلدىڭ دامۋىنا نەگىز بولعان «اۋەلى ەكونوميكا, سودان كەيىن ساياسات» دەيتىن ستراتەگيانى قابىلدادى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ جەكە باسشىلىعىمەن قىسقا مەرزىمدە نارىقتىق ەكونوميكاعا جول اشقان ىرگەلى زاڭنامالىق بازا قۇرىلىپ, جاڭا فيسكالدىق جانە بانك جۇيەسى ەنگىزىلدى», دەدى ەرالى توعجانوۆ.
بۇدان كەيىن ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن تابىستاردىڭ ءبىرى رەتىندە ۇلتتىق ۆاليۋتا – تەڭگەنىڭ اينالىمعا شىققانىن, جاڭا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس ورناتۋ بويىنشا شارالار قابىلدانعانىن جەتكىزدى. «نارىق شارتتارىنا كاسىپورىنداردى عانا ەمەس, حالىقتى دا يكەمدەۋ كەرەك ەدى. بۇل مۇمكىن بولدى. وتاندىق بيزنەستىڭ دامۋ جاعدايى تۇبەگەيلى وزگەردى. جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ سانى 2005 جىلعى 500 مىڭنان 2021 جىلى 1,4 ميلليونعا دەيىن ارتتى. ناتيجەسىندە, 30 جىل ىشىندە ىشكى جالپى ءونىم كولەمى دوللار ەكۆيۆالەنتىندە 17 ەسە ءوستى. وسى شارالاردىڭ ءبارى ەلدىڭ ۇزاق مەرزىمدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن ساياسي تۇراقتىلىعىنا نەگىز بولدى. حالىقتىڭ تابىسى 10 ەسە ارتىپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 12,8 پايىزدان 4,9 پايىزعا دەيىن ازايدى. 20 جىلدىڭ ىشىندە حالىقتىڭ سانى 4 ملن ادامعا كوبەيدى. بۇگىن ەلدەگى ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 71-گە دەيىن ۇلعايدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ باسىنان بەرى 1,5 ملن ازامات تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتتى. 5 مىڭنان استام جاڭا الەۋمەتتىك نىسان سالىندى. سونىڭ ارقاسىندا بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋمەن قامتۋ ۇلەسى 99 پايىزعا دەيىن جەتتى», دەدى ە.توعجانوۆ.
جيىندا ەقىۇ-نىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى, بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ليۆيا جونىندەگى ارنايى وكىلى يان كۋبيش تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى جەتىستىكتەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەدەلى مەن جەكە قاسيەتتەرىنە تىكەلەي قاتىستى ەكەنىن ايتتى. «قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العان العاشقى ساتتەرىنەن باستاپ العا باسقان جولى پراگماتيزممەن جانە بارلىق شەشىمدەردىڭ ەۆوليۋتسيالىق سيپاتىمەن ەرەكشەلەندى. وسىنىڭ بارلىعى قوعامنىڭ نەگىزگى جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتارى – ۇلتتىق بىرلىك, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم, جوعارى رۋحانياتپەن زايىرلىق, اشىق ديالوگ يدەولوگياسى, تولەرانتتىلىق, ەلدەگى ەتنوستىق, مادەني جانە ءدىني ارتۇرلىلىكتى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن قۇرمەتتەۋ نەگىزىندە بەرىك ورنىقتى», دەدى يان كۋبيش.
سپيكەر قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ سالاسىنداعى وڭىرلىك جانە جاھاندىق كوشباسشىلىعىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. سونداي-اق قازاقستاننىڭ 2010 جىلى ەقىۇ-عا تابىستى توراعالىق ەتۋىن, 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە بولۋىن جارقىن جەتىستىك رەتىندە اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى داۋرەن اباەۆ ءوز سوزىندە ۇزدىكسىز دامۋدىڭ ءۇش ونجىلدىعىنىڭ باستى قورىتىندىسى مەملەكەت قۇرۋداعى جەتىستىك بولىپ تابىلاتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. «بابالارىمىز ءبورىلى بايراق استىندا بىرىككەن تۇستا بايكالدان بالقانعا دەيىنگى الىپ اۋماقتى ەركىن جايلادى. ارعى تەگىمىز ساق, عۇن تايپالارى ەۋرازيا توسىندە قۋاتتى مەملەكەت قۇرىپ, تۇتاس ادامزات دامۋىنا ەلەۋلى اسەر ەتتى. حالقىمىز ورتا عاسىرلىق اسا قۋاتتى يمپەريا – ۇلىق ۇلىستىڭ وزەگىن قۇرادى. كەيىننەن وسى جاسامپازدىق ءداستۇرىن جالعاستىرىپ, قازاق حاندىعىنىڭ شاڭىراعىن كوتەردى. ات تۇياعىن توزدىرىپ, اتان بەلىن تالدىرىپ ءجۇرىپ, ۇرپاعىنا بۇگىنگى ۇلان-بايتاق جەرىمىزدى مۇرا ەتتى. ال تاتۋلىقتىڭ تۋى قيسايعاندا ازاتتىق ۋىستان شىعىپ كەتتى. اسىرەسە, جيىرماسىنشى عاسىردىڭ سىناعى قازاق ءۇشىن وتە اۋىر بولدى. بار-جوعى جارتى عاسىردىڭ ىشىندە بىرنەشە الاپات قاسىرەت, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن, دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاردى باستان كەشىرۋ جۇرتىمىزدى ەسەڭگىرەتىپ تاستاعانى جاسىرىن ەمەس. وسىنداي زوبالاڭ كەزىندە ءتىلىمىز بەن سالت-داستۇرىمىزگە سۇيەنىپ, ۇلت رەتىندە ساقتالىپ قالدىق. ءتول قۇندىلىقتارىمىزعا تابان تىرەپ, قايتا ەڭسە تىكتەدىك, ەگەمەندىككە قول جەتكىزدىك. دەگەنمەن بوستاندىقتىڭ سىناعى بوداندىقتان كوپ بولماسا, از ەمەس», دەدى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
د.اباەۆ تاۋەلسىزدىكتى ەندى العان تۇستا التايدان كاسپيگە دەيىنگى الىپ اۋماعىمىز بولعانىمەن, شەكارامىز شەگەندەلمەگەنىنە نازار اۋداردى. جەرىمىزدىڭ استى-ءۇستى بايلىققا تولى بولعانىمەن, ونى ءوزىمىز يگەرمەگەنىمىزدى اتاپ ءوتتى. مۇمكىندىكتەرگە قاراماستان قوعامداعى شەشىلمەگەن ءتۇيىندى تۇيتكىلدەر ودان دا كوپ بولعانىنا ەكپىن بەردى. وسى ورايدا, ازاتتىقتىڭ تاڭى اتقاندا ەل تىزگىنىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ سياقتى كورەگەن ساياساتكەردىڭ ۇستاۋىن قازاقتىڭ باعىنا بالادى. «ەلباسىنىڭ پاراساتتىلىققا نەگىزدەلگەن ستراتەگياسى كۇردەلى كەزەڭدەردى ارتقا تاستاپ, قازاقستاندى دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا باستادى. جاسامپازدىققا تولى جىلداردىڭ بۇل ءۇردىسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساياساتى ارقىلى بۇگىن دە جالعاسىپ كەلەدى. وسى ءۇش ونجىلدىقتىڭ كەزەڭىندە ءبىز قوعامنىڭ كەمەلدەنۋىنە قول جەتكىزدىك جانە ءوزىمىزدىڭ ومىرلىك كەڭىستىكتەرىمىز بەن بەلگىلەرىمىزدى ايقىندادىق. ونىڭ ءبىرىنشىسى – مەملەكەتتىڭ زايىرلى بولۋى. ەكىنشىسى – قازاقستاندىق بىرتەكتىلىك جانە عاسىرلاردىڭ ءتۇپ-تامىرىنان بوي الاتىن داستۇرلەردىڭ سينتەزى مەن پوستيندۋستريالدى قوعامنىڭ زاماناۋي قۇندىلىقتارى. ءۇشىنشىسى – ەكونوميكالىق باقۋات پەن ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق. ءتورتىنشىسى – اۋماعىمىزدىڭ تۇتاستىعى», بەسىنشىسى – بولاشاعىمىزدىڭ ورتاق ەكەنى», دەدى د.اباەۆ.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اۋماقتىق تۇتاستىقتى ساقتاۋدا ەل استاناسىنىڭ اۋىسۋى شەشۋشى ءرول اتقارعانىن ەسكە سالدى. «اۋماقتىق تۇتاستىقتى ءساتتى يگەرۋدىڭ ايقىن كورىنىسى – استانامىزدىڭ اۋىسۋى. ساياسي ورتالىقتىڭ گەوگرافيالىق ورتالىق تۇرعىسىنان تاڭدالۋى قازاقستاندىقتىق بىرتەكتىلىكتى نىعايتا ءتۇستى. نۇر-سۇلتان قالاسى دامۋ نۇكتەسى عانا ەمەس, جاڭا وڭىرارالىق بايلانىستاردىڭ قايناعان قازانىنا اينالدى», دەدى ول.
ۇلى ۇلتتىق جينالىستىڭ بۇرىنعى سپيكەرى, تۇركيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى بينالي يىلدىرىم نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن قازاقستاننىڭ تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ينتەگراتسياسىنا قوسقان زور ۇلەسىنە ەرەكشە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى كوتەرگەن باستامالار حالىقارالىق دەڭگەيدە كەڭىنەن تانىلىپ, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى بەرىك ۇستانۋىنىڭ كورىنىسى بولدى. «كەلەسى جىلى اوسشك-ءتىڭ 30 جىلدىعى اتاپ وتىلەدى. بۇل – نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇرلىقتاعى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە جاردەمدەسۋگە ارنالعان جوباسىنا اينالدى. ءبىز پانازياتتىق ىنتىماقتاستىق پەن ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ونىڭ ۇلى مۇراتتارىنىڭ ءبىرى بولعانىن بىلەمىز», دەدى بينالي يىلدىرىم.
بۇدان بولەك, پلەنارلىق وتىرىسقا بەينەبايلانىس ارقىلى گەرمانيانىڭ بۇرىنعى فەدەرالدىق كانتسلەرى گەرحارد شرەدەر, اقش-تىڭ بۇرىنعى مەملەكەتتىك حاتشىسى دجەيمس بەيكەر, م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ رەكتورى ۆيكتور سادوۆنيچي قاتىستى. الەمدىك ساياساتكەرلەر وزدەرىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزدەرىندە قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتەرىن اتاپ ءوتىپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ماڭىزدى ءرولىن ءسوز ەتتى, بۇكىل قازاقستان حالقىنا ءوسىپ-وركەندەۋ, تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىك تىلەدى.
كونفەرەنتسيا اياسىندا وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار مەن ساراپشىلار بايانداما جاساعان «تاريح ساباقتارى», «قوعام جانە قۇندىلىقتار», «ودان ءارى دامۋ باسىمدىقتارى» اتتى ءۇش پانەلدىك سەسسيا ءوتتى. ءىس-شارانى پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي, تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى كىتاپحاناسى, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورى, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمدىگى ۇيىمداستىردى.
