ستراتەگيالاردىڭ باستى قارجىلاندىرۋشىسى

“قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى” اق باسقارما توراعاسى عالي ەسقاليەۆپەن اڭگىمە – عالي ناجىمەدەن ۇلى, قازاق­ستان­نىڭ دامۋ بانكى قانداي ماقساتپەن قۇرىلدى؟ بانك قىزمەتىنىڭ قازىرگى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ اتقارىپ وتىرعان قىزمەتىنەن باستى ايىرما­شىلىقتارى قانداي؟ – قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى مەملەكەتتىڭ ينۆەستيتسيالىق قىزمە­تىن جەتىلدىرىپ, ەكونوميكانى ءارتا­راپ­تاندىرۋ, وڭدەۋشى, ءوندىرۋشى ونەر­كاسىپتى دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. بانكتىڭ نەگىزگى قىزمەتى ينفراقۇ­رى­لىم مەن وڭدەۋشى ونەركاسىپتى دامى­تاتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ. ياعني دامۋ بانكى ءوز قىز­مەتىن كوممەرتسيالىق بانكتەر بيز­نەستىڭ ينۆەستيتسيالىق قاجەتتىلىك­تەرىن قاناعاتتاندىرا المايتىن سەكتورلارىندا جۇزەگە اسىرادى. دامۋ ينستيتۋتى رەتىندە بانك تابىسى تومەن, بىراق مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزى زور ەكونوميكا سالالارىن, اتاپ ايتقاندا, مەتاللۋرگيا مەن ەنەرگەتيكا, توقىما ءوندىرىسى, ونەر­كاسىپ پەن كولىكتىك ينفراقۇرىلىم, مۇناي حيمياسىن قارجىلاندىرادى. قازاقستاننىڭ دامۋ بانكىنە مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا ستراتەگيالىق ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا قاتىستى ۇكىمەت تاراپىنان ماڭىزدى مىندەت­تەر جۇكتەلگەن. ءبىزدىڭ بانكتىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن باستى ايىرما­شى­لىعى جانە نەگىزگى ماقساتى پايدا تابۋدى ەمەس, ينۆەستيتسيالىق جوبا­لاردى ىسكە اسىرىپ, ونەركاسىپ پەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى كوزدەي­دى. ادەتتە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر پايداسى كوپ جوبالاردى قارجىلان­دىرادى, ال ءبىزدىڭ بانك ءۇشىن ەڭ باس­تىسى, ەل ەكونوميكاسىندا جاڭا, مودە­رنيزاتسيالانعان دايىن ءونىم ءوندىرۋشى, باسەكەگە قابىلەتتىلىگى جوعا­رى, جاڭا تەحنولوگيالارمەن قامتا­ماسىز ەتىلگەن سەرپىندى وندىرىستەر اشۋ. سونىمەن بىرگە, دامۋ بانكى تەك ءىرى, ناقتى ايتساق, سوماسى 5 ملن. اقش دوللارىنان جوعارى ينۆەستي­تسيالىق جوبالار مەن 1 ملن. اقش دوللارىنان استام سومانى قاجەت ەتە­­تىن ەكسپورتتىق وپەراتسيالاردى, سون­داي-اق 5-تەن 20 جىلعا دەيىنگى ۇزاق مەرزىمگە, ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەر­دىڭ پايىزدىق ستاۆكالارىنان تومەن جاعادايلارمەن قارجىلاندىرادى. – سىزدەر ءۇشىن وتكەن جىل قانداي بولدى, قانداي جەتىستىكتەردى اتاپ وتە الاسىزدار؟ – وتكەن جىلدىڭ ءبىزدىڭ بانك ءۇشىن ماڭىزى جوعارى بولدى دەۋگە بولادى. ەڭ باستىسى, ءبىز الەمدىك دەڭگەيدەگى بانكتەر قولداناتىن نەسيەلىك قۇرالداردى قوسىپ, قىزمەت كورسەتۋ كەڭىستىگىن ۇلكەيتتىك. بانكتىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىنە وزگەرتۋلەر ەنگىزدىك, سوعان سايكەس بانكتىڭ ينۆەستيتسيالىق تيىمدىلىگى ارتۋدا. ءبىز اينالىمدىق كاپيتالدى قارجىلاندىرۋعا, الدىن-الا بەرىلگەن قارىزدى جوباداعى ۇلەستىك قاتىسۋمەن الماستىرۋعا قۇقىلى بولدىق جانە قارىز الۋشىنىڭ جارعىلىق ۇلەسىنە نەمەسە ونىڭ اكتسيالارىن كونۆەرتا­تسيا­لاۋ قۇقىعىمەن قوسالقى قارىز رەتىندە بەرىلەتىن مەزونيندىك قارجى­لاندىرۋدى, بانكارالىق قارجى­لاندىرۋ جانە تاعى باسقا نەسيە قۇ­رالدارىن ۇسىنۋعا مۇمكىندىك الدىق. سونىمەن بىرگە وتكەن جىلى بانك­تىڭ جارعىلىق كاپيتالى ەداۋىر ارتتى. 2009 جىلدىڭ 28 قىركۇيەگىندە بانكتى 167,7 ملرد. تەڭگەگە كاپيتال­داندىرۋ تۋرالى ۇكىمەت قاۋلىسى قابىلداندى. قارجى قاداعالاۋ  اگەنتتىگىنىڭ جانە  بانكتىڭ نەسيە بەرۋشىلەرىنىڭ تالاپتارىن ورىنداۋ ماقساتىندا, جاڭا نەسيەلەر تارتۋ ءۇشىن بانكتىڭ جارعىلىق كاپيتالى ارتتىرىلۋى قاجەت ەدى. ءبىز وسى مۇمكىندىككە يە بولدىق. سونىمەن بىرگە “قازاگرو” حولدينگىنىڭ قىزمەتىن قايتالاماۋ ماقساتىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ جوبالارىن ەڭ تومەنگى قارجىلاندىرۋ سوماسى 20,0 ملن. اقش دوللارىنا تەڭدەستىرىلدى. وعان قوسا, قارىز الۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋلارى بانكتىڭ سايتىندا ورنالاستىرىلادى جانە تاۋەلسىز ساراپشىلارعا دا تالاپتار كۇشەيتىلدى. سول سياقتى, نەسيە الۋعا ۇمىتكەرلەردىڭ قۇجاتتارىن قاراستىرۋ مەرزىمىن قىسقارتتىق. بۇل وزگەرىس­تەردىڭ بارلىعى بانكتىڭ قىزمەتىن جاقسارتادى دەپ سەنەمىن. – قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى ۇكىمەتتىڭ داعدارىسقا قارسى باعدار­لاما­سىنىڭ قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلادى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق دامۋ ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ­شى باستى وپەراتورلاردىڭ ءبىرى ەكەنى دە بەلگىلى. كاسىپكەرلەرگە, نەسيە الۋشىلارعا داعدارىس كەزىندە قانداي قولداۋ كورسەتۋدەسىزدەر؟ – ءيا, دامۋ بانكى ۇكىمەتتىڭ داعدارىسقا قارسى باعدارلامالارىنا بەلسەندى قاتىسادى. سونىمەن بىرگە بانكتى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋشى نەگىزى قارجى ينستي­تۋتى دەپ ايتا الامىز. ويتكەنى دامۋ بانكى ارقىلى مەملەكەت تاراپىنان ينفراقۇرىلىم مەن ءوندىرىس سالاسىنا قوماقتى قارجى باعىتتالۋدا. ءبىز ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە ىقپالدى قولداۋ كورسەتتىك. ۇكىمەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقسا­تىندا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ, ونىڭ ىشىندە “اليانس بانك”, “اتف بانك”, “بانك تسەنتر كرەديت”, “بتا بانك”, “قازاقستاننىڭ ەۋرازيالىق بانكى”, “كازكوممەرتسبانك”, “قازاق­ستاننىڭ حالىق بانكى”, “قازاقستان­نىڭ ەكسيمبانكى” اق-تاردىڭ جالپى سوماسى 344 ملن. اقش دوللارىنا تەڭ 19 ينۆەستيتسيالىق جوباسىنا دامۋ بانكى قولداۋ كورسەتتى. سونىمەن بىرگە, جىلدىڭ سوڭىندا ۇكىمەت تاراپىنان سترەسستى اكتيۆتەر قورى ارقىلى قازاقستاننىڭ دامۋ بانكىنە بولىنگەن 20 ملرد. تەڭگەگە قوسا ءوز تاراپىمىزدان 30 ملرد. تەڭگە قوسىپ, ءوندىرۋشى ونەركاسىپتەگى ءبىرشاما جوبالارعا پايىزدىق مولشەرلەمەنى 8 % -عا دەيىن تومەندەتتىك. ەلباسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ۇزاق مەرزىمدى نەسيەلەۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىر­ماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا, بانك جاقىن ارادا كوممەرتسيالىق بانك­تەرگە بانكارالىق نەسيەلەۋ تۇرىندە جاڭا قارجى قۇرالىن ۇسىنادى. ءبىزدىڭ بانك تاراپىنان ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە ۇزاق مەرزىمدى قاراجات بولىنەدى. ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 5-تەن 50 ملن. اقش دوللارىنا دەيىنگى سوماعا وڭىرلىك ينۆەستيتسيا­لىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردى ۇزاق مەر­زىمدى قورلاندىرۋ كوزدەلگەن. بۇل دامۋ بانكىنە ءوز ينۆەستيتسيالارىنىڭ گەوگرافياسى مەن اۋقىمدارىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, ال ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر وزدەرىنىڭ كورپورا­تيۆتىك كليەنتتەرىنە ينۆەستيتسيالىق نەسيەلەر ۇسىنا الادى. ايتا كەتەتىن ءبىر ءجايت, كاپيتال رىنوگىندا اقشالاي قورلار قۇنى­نىڭ وزگەرۋىنە جانە جالپى ەكونومي­كالىق بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋىنە قاراماستان, بانك الەمدىك قارجى داعدارىسى باستالعان كەزدەن-اق بۇرىن بەرىلگەن قارىزدار بويىنشا سىياقى مولشەرلەرىن ارتتىرعان جوق. وعان قوسا قارىزداردى مەرزىمىنەن بۇرىن وتەگەنى ءۇشىن ايىپپۇل وندىرمەي, كليەنتتەردىڭ مىندەتتەمە­لەرىن قايتا قۇرىلىمداۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. – قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى 2010 جىلى قانداي باسىمدىقتاردى العا قويادى؟ سىزدەردىڭ جوبالارىڭىزدان ەكونوميكاعا كەلەتىن تيىمدىلىك قانداي؟ – بيىل بانك وزىنە بەلگىلەنگەن مەملەكەتتىڭ ينۆەستيتسيالىق قىزمە­تىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن جەتىل­دىرۋ, وندىرىستىك ينفراقۇرىلىم مەن وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ, ىشكى جانە سىرتقى ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ باعىتىنداعى قىزمەتىن ودان ءارى جالعاستىرادى. ءبىز ءىرى سەرپىندى جوبا­لارعا قوماقتى قاراجاتتار باعىت­تاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. قازىرگى كۇنى بانكتە مەملەكەتتىك ماڭىزى جوعارى جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا قاجەتتى قاراجات بار. بيىلعى ناۋرىزدا ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن كەراموگرانيت زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. قازىرگى كۇنى ءبىز بۇل ءونىمدى شەتەلدەن ەكسپورتتايمىز, ال اتالعان ءوندىرىستىڭ قىزمەتى ىشكى رىنوكتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز تاعى وسىنداي 23 جوبانى ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ولاردىڭ ىشىندە اتاپ ايتساق, شىمبۇلاق تاۋ شاڭعىسى دەمالىس ورنىنىڭ كەشەندى دامىتىلۋى, ورال قالاسىندا گاز-تۋربينالى ستانسانىڭ ءبىرىنشى ەنەرگەتيكالىق ءبولىمى, اقتاۋ پورتىن سولتۇستىك باعىتتا كەڭەيتۋ, وڭتۇستىك ەركىن ەكونوميكالىق ايما­عىندا ماقتا-ماتا ءوندىرىسىن دامىتۋ, تاراز مەتاللۋرگيالىق زاۋىتىن جاڭالاۋ جانە تاعى باسقا ماڭىزدى جوبالار بار. ءبىزدىڭ بانك 2001 جىلى ەلباسى­نىڭ باستاماسىمەن ەكونوميكانىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋىن قامتاماسىز ەتىپ, ينۆەستيتسيالاردى شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورعا باعىتتاۋ ماقساتىمەن قۇرىلعان بولاتىن. ارينە بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ بانكتىڭ ەكونوميكا ءۇشىن ماڭىزى زور. بانك جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان جوبالار ۇزاق مەرزىمدى تيىمدىلىكتى كوزدەيدى. مىسالى, بانكتىڭ قارجىلاندىرۋىمەن ىسكە قوسىلعان جوعارى ۆولتتى ەنەرگەتي­كالىق “سولتۇستىك-وڭتۇستىك” جۇيەسى­نىڭ ەل ءۇشىن تيىمدىلىگىن سوزبەن جەتكىزۋ قيىن, بۇل جوبا اياسىندا ەنەرگياعا تاپشى وڭتۇستىك ءوڭىر ەلەكتر ەنەرگيا­سىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. سونىمەن قاتار, الماتى جانە استانا قالالا­رىنداعى ءىرى كولىكتىك-لوگيستيكالىق ورتالىقتاردىڭ ماڭىزى دا وتە زور. كومپانيالار وزدەرىنىڭ ۇلكەن كولەمدەگى تاۋارلارىن تازا, جوعارى تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان لوگيستيكالىق ورتالىقتا ساقتاي الادى. لوگيستيكالىق ورتالىق­تاردىڭ جوعارى تەحنولوگيالى قويمالارىندا تاۋارلاردىڭ ساپاسى, قۇرامى وزگە­رىسكە ۇشىرايدى دەپ قاۋىپتەنبەۋگە بولادى. ءبىز ەڭ باستىسى, ءوز وندىرىستە­رىمىزدە جوبانىڭ جوعارى تەحنولو­گيالارمەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە نازار اۋدارامىز. ءبىزدىڭ قولداۋى­مىزبەن ىسكە قوسىلعان جوبالاردىڭ باستى وندىرىستەرىندە 15 مىڭنان استام قىزمەتكەرلەر جۇمىس ىستەپ كەلەدى. مۇمكىن بۇل وتە ۇلكەن كورسەتكىش ەمەس بولار, الايدا جو­بالاردىڭ جوعارى تەحنولو­گيالار­مەن قامتاما­سىز ەتىلۋى ءوندىرىستىڭ, ودان شىققان تاۋارلاردىڭ ءتيىم­دىلىگى مەن ەكونو­ميكالىق پايدالى­لىعىن ارتتىرادى. – بانكتىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرى جايلى ايتىپ بەرسەڭىز. سىرتتان نەسيەلەر تارتۋدا قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر؟ – ءبىزدىڭ جارعىلىق كاپيتالى­مىزدىڭ ءوسۋى شەتەلدەردەن قوماقتى قاراجات تارتۋ مۇمكىندىگىمىزدى ارتتىردى. بانك تۋرالى زاڭ بويىنشا ءبىز جارعىلىق كاپيتالدى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا باعىتتاي المايمىز. بانكتىڭ نەگىزى قارجى­لاندىرۋ كوزى— شەتەلدىك نەمەسە ىشكى ينۆەستيتسيالار. ءبىز 2009 جىلى ينفراقۇرىلىم­دىق جانە وندىرىستىك جوبالارعا شە­تەلدەردەن قاراجات تارتۋ بويىنشا وتە جاقسى كورسەتكىشتەرگە جەتتىك. بانك قىتاي حالىق رەسپۋبلي­كاسىنىڭ ەكى كوشباسشى مەملەكەت­تىك دامۋ بانكتەرىمەن, ياعني قى­تايدىڭ مەملەكەتتىك دامۋ بانكىمەن جانە ەكسپورتتىق-يمپورتتىق بانكىمەن بەلسەندى ىنتىماق­تاستىقتى جۇزەگە اسىردى. ەل پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ قىتاي باسشىلىعىمەن قول جەتكىزگەن ۋاعدالاستىقتارى وسىنداي يگى باستامالارعا زور ىقپالىن تيگىزدى. ءبىز قىتايدىڭ مەملەكەتتىك دامۋ بانكىمەن الماتى وبلىسىنداعى مويناق گەس-ءى قۇرىلىسى جوباسىن بىرلەسە قارجىلاندىرۋدامىز. باسىندا قىتايلىق بانك ءبىزدىڭ بانك ءۇشىن 300 ملن. اقش دوللارىنا نەسيەلىك جەلى اشتى, ال كەيىنىرەك ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سالالارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالارىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن قىتايلىق بانك پەن “سامۇرىق-قازىنا” قورى اراسىندا 3 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندەگى ۇزاق مەرزىمدى نەسيەلىك كەلىسىم-شارتقا قول جەتكىزىلگەن بولاتىن. دامۋ بانكى اتالعان جەلى بويىنشا وپە­راتور بولىپ تابىلادى. وتكەن جىل­دىڭ شىلدەسىندە بانك قىتايدىڭ ەكسيمبانكىمەن 5 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە ۇزاق مەرزىمدى نەسيەگە باس كەلىسىم-شارت جاسادى. بانك ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىن­شا باسقا دا ەلدەردىڭ بانكتەرىمەن جۇمىستار جۇرگىزۋدە. قارجىلىق داعدارىسقا قاراماستان 2008 جىلى بانك 2,2 ملرد. اقش دوللارىنا تەڭ قاراجات تارتتى. سونىمەن قاتار وتكەن جىلى ەكسپورتتىق نەسيەلىك اگەنتتىكتەر ارقىلى بىرقاتار جاپون­دىق جانە ەۋروپالىق بانكتەرمەن كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىلدى. ونىڭ ىشىندە فرانتسيا پرەزيدەنتى ن.ساركوزيدىڭ ەلىمىزگە ساپارى اياسىندا 10 ملن. ەۋرودان ارتىق سوماعا نەسيەلىك كەلىسىمگە قول قويىلعانىن اتاپ كورسەتۋ قاجەت. شەتەلدىك قارجى ۇيىمدارىنىڭ بانك سەكتورىنا, اتاپ ايتقاندا, قازاقستاننىڭ دامۋ بانكىنە دەگەن سەنىمنىڭ نىعايىپ, ارتا تۇسكەنىن ايتا كەتۋ ءجون, سوندىقتان دا ءبىز ءوز رەيتينگىمىز بەن بەدەلىمىزدى شەتەل­دىك ينۆەستيتسيالاردى نەعۇرلىم كوبىرەك تارتۋ ماقساتىندا پايدا­لاناتىن بولامىز. سونىمەن قاتار كاپيتال رىنوك­تارىندا بۇگىندە قالىپتاسقان احۋالدى ەسكەرگەندە, بۇل زايمدار شەتەلدىك كرەديت بەرۋشىلەر تارا­پىنان بانك ورنىقتىلىعىنىڭ تاۋەلسىز رەيتينگتەر راستاعان سەنىمدى ارىپتەس رەتىندە قابىلداناتىنىن كورسەتىپ وتىر. ءبىز بولاشاقتا دا ءوز جۇمىسىمىزدى وسى باعىتتاردا جالعاستىرا بەرمەكپىز. اڭگىمەلەسكەن سەيفوللا شايىنعازى.