كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «EQ»
قارجى مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, ءموبيلدى اۋدارىم ارقىلى اقشا قابىلداعان كاسىپكەر كليەنتكە فيسكالدى چەك بەرمەي, سالىقتان جالتارادى, سول ارقىلى تۇتىنۋشى قۇقىعىن دا بۇزادى. ءسويتىپ, مينيسترلىك قاراشا ايىندا ونلاين تولەم جاساۋدى ء«موبيلدى اۋدارىم» جانە «تولەمدەر» (كاسىپكەرلىك تولەم) دەپ ەكىگە ءبولىپ, ونى زاڭ جوباسىنا ەنگىزدى. ياعني كليەنت العان تاۋارى مەن تۇتىنعان قىزمەتىنىڭ اقىسىن ارنايى كاسىپكەرلىك شوتقا جىبەرۋگە مىندەتتى.
«تولەمدى ءموبيلدى اۋدارىم ارقىلى قابىلداپ, سالىق تولەمەيتىن كاسىپكەرلەردى ارنايى اقپاراتتىق جۇيە انىقتايدى. ماسەلەن, ءبىر ادامعا بىرنەشە ادامنان تۇراقتى تۇردە اقشا اۋدارىمدارى جاسالىپ تۇرسا جانە ول ءبىر اپتاعا, ءتىپتى ءبىر ايعا دەيىن سوزىلاتىن بولسا, بىردەن سالىق ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ نازارىنا تۇسەدى. ونداي كەزدە ماماندار الگى ادامنىڭ نەمەن اينالىساتىنىن ءجىتى تەكسەرەدى. ءتىپتى بانكتەردەن قاجەت اقپارات الادى. بىزدە اقپاراتتىق جۇيەلەر جاقسى دامىعان. جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن ونداي كۇماندى وپەراتسيالاردى انىقتاۋ قيىنعا سوقپايدى», دەدى قارجى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى مارات سۇلتانعازيەۆ.
وسى سوزدەن كەيىن-اق قوعام دۇرلىگىپ سالا بەردى. ءار جەردە تاكسيستەردىڭ, دۇكەنشىلەردىڭ ءموبيلدى اۋدارىم ارقىلى تولەم قابىلداماي, قولما-قول اقشا سۇراي باستاعانى تۋرالى اقپارات تارادى.
30 قاراشا كۇنى بۇل ماسەلەگە مينيسترلىك تۇسىنىكتەمە بەردى. ء«موبيلدى اۋدارىمداردى پايدالانۋعا بايلانىستى سالىق زاڭناماسىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىس جەكە تۇلعالاردىڭ جەكە اۋدارىمدارىن كاسىپكەرلىك ماقساتتا جۇزەگە اسىرىلاتىن ءموبيلدى تولەمدەردەن اجىراتۋعا باعىتتالعان. بۇل ماسەلە بانك جانە بيزنەس-قاۋىمداستىقپەن بىرنەشە رەت تالقىلاندى. باستامانىڭ تۇپكى ماقساتى – بيزنەستى ءارى قاراي تسيفرلى كەڭىستىكتە دامىتا ءتۇسۋ. ال دەرەكتەردى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنا بەرەدى دەپ الاڭداۋعا نەگىز جوق. 2022 جىلدان باستاپ كاسىپكەرلىك شوتتارعا تۇسكەن تولەمدەر بويىنشا عانا بانكتەردەن اقپارات الۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىلايشا, جەكە اۋدارىمدارعا سالىق سالىنبايدى», دەلىنگەن حابارلامادا.
مينيسترلىكتىڭ حابارلاۋىنشا, جەكە كاسىپكەرلىككە سالىق سالۋ ءۇشىن قولايلى بىرنەشە سالىق رەجىمى بار. مىسالى, تاكسيستەر پاتەنت نەگىزىندە ارنايى سالىق رەجىمىن تاڭداي الادى. اتالعان رەجىم جىلدىق تابىسى 10,3 ملن تەڭگەدەن اسپاعان جاعدايدا جۇمىس ىستەيدى.
«قازىر بىرنەشە ءموبيلدى قوسىمشا بار. كاسىپكەر ونلاين كاسسالىق اپپاراتتىڭ ءموبيلدى نۇسقاسىن (Kaspi Pay, Halyk Pos, ForteKassa, Alfa Pay – رەد.) جۇكتەپ الىپ, ونى زاڭدىق نەگىزدە پايدالانا الادى. ال سالىق ەسەپتىلىگى e-Salyq Business قوسىمشاسىن ەنگىزۋمەن اۆتوماتتى تۇردە پايدا بولادى. مۇنىڭ ءبارى بولاشاقتا بيزنەس جۇرگىزۋدى وڭاي ەتۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىر. ەسكە سالايىق, موراتوري اياسىندا جەكە كاسىپكەرلەر 2023 جىلعا دەيىن تابىس سالىعىنان بوساتىلعان», دەيدى مينيسترلىك.
تاۋار مەن قىزمەت اقىسىن جەكە شوتىنا اۋدارتقان كاسىپكەر تابىسىن جاسىرادى, اينالىمىن كورسەتپەيدى, ءسويتىپ سالىقتان جالتارىپ كەتەدى دەگەندى ءماجىلىس دەپۋتاتى سەرگەي سيمونوۆ تا ايتقان بولاتىن.
ء«بىز زاڭ جوباسىندا ءموبيلدى تولەمنىڭ نە ەكەنىن ناقتىلايمىز. قازىر ءبىزدىڭ سالىق كودەكسىندە تولەمنىڭ تەك ەكى ءتۇرى كورسەتىلگەن: قولما-قول تولەم جانە مىندەتتى تۇردە فيسكالدى چەك شىعاراتىن تەرمينال ارقىلى كارتامەن اۋدارىم جاساۋ. سوندىقتان شوتتى بيزنەس ءۇشىن دەپ ءبولىپ, ءموبيلدى اۋدارىم ارقىلى تولەم جاساعان كەزدە فيسكالدى چەك بەرۋ پروتسەدۋراسىن جەڭىلدەتۋ قاجەت. بۇل كاسىپكەردىڭ بيزنەس جۇرگىزۋىن جەڭىلدەتەدى جانە توقسان سايىن سالىق ەسەپتىلىگىن دۇرىس ۇسىنا الادى. تيىسىنشە, تۇتىنۋشى قۇقى دا قورعالادى», دەيدى س.سيمونوۆ.
ال ۆيتسە-مينيستر م.سۇلتانعازيەۆ تاۋار مەن قىزمەت اقىسىن بۇرىنعىداي جەكە شوتىنا اۋدارتقان كاسىپكەرلەرگە قانداي جازا قولدانىلاتىنىن ايتتى.
«قازىر بىزدە ءوز ۋاقىتىندا ەسەپكە قويماعاندىعى ءۇشىن سالىناتىن اكىمشىلىك ايىپپۇلدار بار. چەك بەرمەگەنى, ياعني ەسەپتە اينالىمدى كورسەتپەگەندىگى ءۇشىن دە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. بارىندە دە ءبىرىنشى رەتتە ەسكەرتۋ بەرىلىپ, ەكىنشى رەت قايتالانسا, ايىپپۇل باستالادى», دەپ ءتۇسىندىردى ۆيتسە-مينيستر.
جەكە تۇلعالاردىڭ اۋدارىمىنا سالىق سالىنبايتىنىن مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى وندىرىستىك ەمەس تولەمدەردى اكىمشىلەندىرۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس وتار دا راستادى. ول بۇل تۋرالى «حابار» ارناسىنداعى «بۇگىن» توك-شوۋىندا مالىمدەدى.
«اۋدارىمدارعا» ەمەس, «تولەمدەرگە» عانا سالىق سالىنادى. ەگەر ءبىر كاسىپكەرگە ءبىر كۇندە 50-100 رەت اۋدارىم جاسالعان بولسا ارنايى باقىلاۋ جاساۋ ارقىلى ولاردى انىقتايمىز. كەيبىر ادامدار «توي جاساسام, تويىما كەلگەن 100 ادام ءموبيلدى قوسىمشا ارقىلى اقشا جىبەرسە, سالىق تولەيمىن بە؟» دەيدى. ولاي ەمەس. ول ءبىر كۇن عانا سولاي اقشا الار. ءارى قاراي ولاي جالعاسپايدى عوي. ال كاسىپكەر كۇن سايىن وسىنشاما ادامنان اقشا الادى. سوندىقتان ولاردى باقىلاۋعا الامىز», دەيدى و.وتار.
مۇنىڭ ءبارى تۇسىنىكتى. دەسە دە حالىقتىڭ ءبىر توبى «ۇكىمەت نەگە ءدال وسى ءموبيلدى اۋدارىمدارعا جابىسىپ الدى؟» دەپ ارىز ايتادى. ولاردىڭ كەلتىرەتىن دايەگى – قولما-قول اقشا ۇسىنۋ دا تۋرا وسى اۋدارىم جاساۋ سياقتى نارسە عوي. ەڭ باستىسى, دۇكەنشى (تاۋار نە قانداي دا ءبىر قىزمەت ۇسىنۋشى كاسىپكەر) چەك بەرسە بولدى ەمەس پە؟
ازىرگە ءدال وسى ساۋالعا ناقتى جاۋاپ جوق. قاي تاراپتان دا. Facebook جەلىسىندە مارجان راقاي ەسىمدى قولدانۋشى «باعانا دۇكەنگە باردىم. «كاسپي اۋدارىمى جوق» دەپ جازىپ قويىپتى. سوسىن, ودان شىعىپ ەكىنشىسىنە باردىم. «سىزدەردە اۋدارىم بار ما؟ الىپ تاستامادىڭىزدار ما؟» دەپ سۇرادىم. «جوق المادىق. المايمىز دا. زاڭدى تۇردە جك تىركەلگەن, سالىق تولەپ وتىرمىز ونسىز دا. كەز كەلگەن اۋدارىم, تولەم قابىلداي بەرەمىز», دەپ جاۋاپ بەردى», دەپ جازادى.
ايگۇل مىڭجاسار ەسىمدى قولدانۋشى اعىلشىن تىلىنەن ساباق وتەتىن كومپانيانىڭ اقى تولەۋگە ارنايى شوت جىبەرگەنىن ايتادى. «وسىلاي جۇمىس ىستەۋگە نە كەدەرگى؟ بىلۋىمشە, وسى تابىستان 1 پايىز عانا سالىق تولەيدى, 10-اق تەڭگە!» دەپ جازادى ول.
شۋلى تاقىرىپتىڭ ءىزىن الا تسيفرلى تولەم جۇيەسىن دامىتۋ بويىنشا كوشباسشى سانالاتىن Kaspi.kz رەسمي مالىمدەمە جاسادى.
«زاڭ جوباسى جەكە تۇلعالاردىڭ اراسىنداعى ءموبيلدى اقشا اۋدارىمىنا قاتىستى ەمەس. ءموبيلدى تولەمدەر ۇعىمىن جانە جەكە كاسىپكەرلىك پەن زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن تاۋارلار نەمەسە قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن اقىنى ارنايى كاسىپكەرلىك قىزمەتكە ارنالعان شوتتارعا قابىلداۋ مىندەتىن ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. مىسالى, مۇنى تاۋارلار مەن قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن اقى قابىلداۋعا Kaspi Pay ءموبيلدى قوسىمشاسى مەن Kaspi QR-دىڭ كومەگىمەن قازىردىڭ وزىندە جاساۋعا بولادى» دەلىنەدى حابارلامادا.
ال «بانك تسەنتركرەديت» باسقارما توراعاسى عالىم قۇسايىنوۆ بۇل الەۋمەتتىك تۇرعىدان العاندا وتە ءادىل شەشىم دەيدى.
«ادال كاسىپكەرلەر ءۇشىن بۇل وزگەرىس – تولەم قابىلداۋدى جەڭىلدەتۋدىڭ ءبىر ءتۇرى. POS-تەرمينال ساتىپ الۋدىڭ قاجەتى جوق, ياعني ونلاين تولەم قابىلداۋدىڭ زاڭدى مەحانيزمى ەنگىزىلدى. الەۋمەتتىك تۇرعىدان دا ادىلەتتى. قازاقستاندا شاعىن جانە ميكرو بيزنەس ءۇشىن قولايلى سالىق جۇيەسى بار. ەگەر بانكتەرگە كومپانيانىڭ قارجى اينالىمى كورسەتىلەتىن سالىق ەسەپتىلىگىن كورۋ بويىنشا قولجەتىمدىلىك بەرىلسە, بۇل دا كوپ كاسىپكەرلەردى سالىق تولەۋگە ىنتالاندىرىپ, تيىسىنشە ولاردىڭ نەسيە الۋ قابىلەتىن ارتتىرا تۇسەرى ءسوزسىز», دەيدى بانك باسشىسى.
ۇلتتىق بانكتىڭ حابارلاۋىنشا, 2021 جىلدىڭ 9 ايىندا ونلاين جۇزەگە اسىرىلعان اقشا تولەمدەرى مەن اۋدارىمدارىنىڭ كولەمى 36 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. بۇل تسيفردىڭ الداعى ۋاقىتتا تەك وسە تۇسەرى ءسوزسىز. ارينە, مەملەكەتتىڭ كولەڭكەلى بيزنەستى باقىلايمىز, ءسويتىپ سالىق ءتۇسىمىن ارتتىرامىز دەۋى ابدەن ورىندى. بىراق كەيبىر ساۋال بويىنشا تاقىرىپ ءالى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى. باسى انىق ءبىر نارسە بار – قاي-قايسىمىز دا وزىمىزگە قىزمەتىن ۇسىنعان كاسىپكەردەن فيسكالدى چەك تالاپ ەتۋىمىز كەرەك. سوندا ول دا ءوز مىندەتىن تۇسىنەدى, تۇتىنۋشىنىڭ دا قۇقىعى اياققا تاپتالمايدى.
