كەڭەس داۋىرىندەگى جوسپارلى ەكونوميكانىڭ ساياساتى وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ دەربەس ءوندىرىس جۇرگىزۋىنە بارىنشا توسقاۋىل قويعانى بەلگىلى. كەزىندەگى ساياسات تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ماقالاسىندا ەگجەي-تەگجەيلى باياندالىپتى. راسىمەن دە الپاۋىت وداقتان شىعىپ, جەكە تاۋەلسىز مەملەكەتكە اينالۋ جولىندا ءبىرتالاي قيىندىققا كەزىكتىك. ەكونوميكالىق تۇرعىدان الساق, الىپ زاۋىتتار نەگىزىنەن رەسەي جەرىندە ورنالاستى. ال رەسپۋبليكالاردان شيكىزات جونەلتىلەتىن ەدى. سونىڭ ىشىندە قازاقستانداعى مەتاللۋرگيا, اليۋميني, تاعى باسقا زاۋىتتاردىڭ ونىمدەرى جارتىلاي شيكىزات بولىپ, ول باسقا جەردە دايىن ءونىم بولىپ وڭدەلىپ شىعاتىن. ءبىر مىسال, الماتى وبلىسىنىڭ شەلەك اۋدانىندا تەمەكى شارۋاشىلىقتارى بولاتىن, «قازاقستان» اتتى حالىقتىڭ جوعارى سۇرانىسىنا يە بولعان تەمەكىنى ورايتىن قاعاز پەرم وبلىسىنان الىناتىن, ول ءونىم ارمەنيادا شىعارىلاتىن ەدى.
كەزىندە وڭتۇستىكتەگى قىزىلقۇم اۋدانىندا, قازىرگى وتىرار اۋدانىندا ۋران ءوندىرىسى بولىپ, ونىڭ زيانى جەرگىلىكتى حالىققا تيە باستاعان. ونىڭ سەبەبىن ىزدەسەك, جەراستىنداعى ۋران ءونىمىن الۋ ءۇشىن وعان كۇكىرت قىشقىلى جىبەرىلگەن, ول قوسپا تسيستەرنالارمەن تاجىكستانعا تاسىمالدانعان, ال ونى باسقارۋشى مەكەمە تاشكەنتتە ورنالاسقان. كۇكىرت قىشقىلى ەلدىڭ سۋ ىشەتىن قۇدىعىنان تابىلىپ, حالىق سۋسىز قالعاندا جاۋاپتى مەكەمەنى تابۋ وڭاي بولماي شىققان. مىنە, وسىنداي مىسالدار ورتالىقتىڭ يمپەريالىق قيتۇرتقى ساياساتىنىڭ ءبىر كورىنىسى ەدى.
قازاقستان ەكونوميكاسى رۋبل ايماعىندا بولعاندا ينفلياتسيا مىڭداعان پايىزبەن ولشەنۋشى ەدى. وعان دا بايىپپەن قاراپ, كەزىندە زەينەتاقى مەن باسقا دا الەۋمەتتىك تولەمدەردى تولەۋ باستى ساياسات بولدى, ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ قاتاڭ باقىلاۋعا الىنىپ, الىپساتارلاردىڭ الاساپىرانىنا جول بەرىلمەدى.
ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا كوشە دەموكراتياسى العا شىعىپ, تىڭعىلىقتى ءىس اتقارۋدىڭ ورنىنا ساياسات تۋىن جەلبىرەتىپ, قوعامدى دۇرلىكتىرگەن كۇشتەر از بولعان جوق. سول كەزدە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «الدىمەن – ەكونوميكا, سودان كەيىن – ساياسات» ۇرانىن كوتەرىپ, اتقارۋشى بيلىك پەن قوعامدى ناقتى ىسكە جۇمىلدىرا ءبىلدى.
سونىڭ ارقاسىندا ەل ەكونوميكاسىنداعى قيىندىقتاردى باستان كەشە وتىرىپ, تىعىرىققا تىرەلسەك تە قۇلاعانىمىز جوق. حالىق بوسىپ, كورشى ەلدەردىڭ ەسىگىندە تەلمىرگەن جوق. اقىرى, ىرگەمىزدى بەكىتىپ, ءوزىمىزدىڭ ءتول قۇندىلىقتارىمىزعا قول جەتكىزە باستادىق. ءوز ونىمدەرىمىز كوبەيدى. تالاي الەمدىك داعدارىستى دا باسىمىزدان وتكىزدىك, سوندا دا جاسىعان جوقپىز, قايتا ەڭسەمىزدى تىكتەي ءتۇسىپ, مەملەكەت رەتىندە ورنىعا تۇستىك. ەكونوميكامىزدىڭ ون پايىزدىق وسىمىنە قول جەتكىزۋىمىز – سونىڭ كورىنىسى. قازىرگى ءىجو ءوسىمى تىم جوعارى بولماسا دا الەمدىك پاندەميا كەزەڭىندە وركەنيەنتتى ەلدەردىڭ سوڭىندا ەمەسپىز.
ەڭ باستىسى, ەلىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن حالىقتىڭ بىرلىگى. تاۋەلسىزدىگىن الا الماي جۇرگەن, وسى ءبىر قىمبات سىيعا قول جەتكىزە الماي, ارماندا جۇرگەن ەلدەر دە بارشىلىق. سوندىقتان ءار ازامات باستى قۇندىلىعىمىز – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قادىرىن ءتۇسىنۋى كەرەك. وقىعان جاستارىمىزدىڭ ۇلكەن توبى ەكونوميكانىڭ ءار سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جاتقانى دا قۋانتادى. سوعان قاراپ ەل ەگەمەندىگىنىڭ العاشقى قازىعىن قاعۋ مەن ونىڭ ىرگەسىن قالاۋعا قاتىسقان ادام رەتىندە بولاشاققا سەنىممەن قارايمىن. بىراق ىزدەنىس كەرەك, ءالى دە وركەنيەتتى ەلدەردەن ۇيرەنەتىنىمىز كوپ.
اتامۇرات شامەنوۆ,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
