قازاقستان • 06 جەلتوقسان، 2021

ازاتتىقتىڭ قادىرىن ءار ازامات ءتۇسىنۋى كەرەك

55 رەت كورسەتىلدى

ەلباسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك تاعىلىمى» ماقالاسىندا اتاپ كورسەتىلگەندەي، ەگەمەندىك جولى جەڭىل بولعان جوق. ال تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريالاعاننان كەيىن ەلدىڭ ەڭسە تىكتەۋى، تىعىرىقتان شىعۋى دا ءبىراز كۇش-جىگەردى قاجەت ەتتى.

كەڭەس داۋىرىندەگى جوسپارلى ەكونو­ميكانىڭ ساياساتى وداقتاس رەسپۋبلي­كالاردىڭ دەربەس ءوندىرىس جۇرگىزۋىنە بارىنشا توسقاۋىل قويعانى بەلگىلى. كەزىندەگى ساياسات تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ماقالاسىندا ەگجەي-تەگجەيلى باياندالىپتى. راسىمەن دە الپاۋىت وداقتان شىعىپ، جەكە تاۋەلسىز مەملەكەتكە اينالۋ جولىندا ءبىرتالاي قيىندىققا كەزىك­تىك. ەكونوميكالىق تۇرعىدان الساق، الىپ زاۋىتتار نەگىزىنەن رەسەي جەرىندە ورنا­لاستى. ال رەسپۋبليكالاردان شيكى­زات جونەلتىلەتىن ەدى. سونىڭ ىشىندە قازاق­ستانداعى مەتاللۋرگيا، اليۋميني، تاعى باسقا زاۋىتتاردىڭ ونىمدەرى جارتىلاي شيكىزات بولىپ، ول باسقا جەردە دايىن ءونىم بولىپ وڭدەلىپ شىعاتىن. ءبىر مىسال، الماتى وبلىسىنىڭ شەلەك اۋدا­نىن­دا تەمەكى شارۋاشىلىقتارى بولا­تىن، «قازاقستان» اتتى حالىقتىڭ جوعار­ى سۇ­را­نىسىنا يە بولعان تەمەكىنى ورايتىن قاعاز پەرم وبلىسىنان الىناتىن، ول ءونىم ارمەنيادا شىعارىلاتىن ەدى.

كەزىندە وڭتۇستىكتەگى قىزىلقۇم اۋدا­نىندا، قازىرگى وتىرار اۋدانىندا ۋران ءوندىرىسى بولىپ، ونىڭ زيانى جەرگى­لىكتى حالىققا تيە باستاعان. ونىڭ سەبەبىن ىزدەسەك، جەراستىنداعى ۋران ءونىمىن الۋ ءۇشىن وعان كۇكىرت قىشقىلى جىبەرىلگەن، ول قوسپا تسيستەرنالارمەن تاجىكستانعا تاسىمالدانعان، ال ونى باسقارۋشى مەكەمە تاشكەنتتە ورنالاسقان. كۇكىرت قىشقىلى ەلدىڭ سۋ ىشەتىن قۇدىعىنان تابىلىپ، حالىق سۋسىز قالعاندا جاۋاپتى مەكەمەنى تابۋ وڭاي بولماي شىققان. مىنە، وسىنداي مىسالدار ورتالىقتىڭ يمپەريالىق قيتۇرتقى ساياساتىنىڭ ءبىر كورىنىسى ەدى.

قازاقستان ەكونوميكاسى رۋبل ايما­عىندا بولعاندا ينفلياتسيا مىڭدا­عان پايىزبەن ولشەنۋشى ەدى. وعان دا با­يىپپەن قاراپ، كەزىندە زەينەتاقى مەن باسقا دا الەۋمەتتىك تولەمدەردى تولەۋ باس­تى ساياسات بولدى، ازىق-ت ۇلىكپەن قام­تاماسىز ەتۋ قاتاڭ باقىلاۋعا الىنىپ، الىپساتارلاردىڭ الاساپىرانىنا جول بەرىلمەدى.

ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا كوشە دەموكراتياسى العا شىعىپ، تىڭعى­لىق­تى ءىس اتقارۋدىڭ ورنىنا ساياسات تۋىن جەلبىرەتىپ، قوعامدى دۇرلىكتىرگەن كۇشتەر از بولعان جوق. سول كەزدە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «الدىمەن – ەكونوميكا، سودان كەيىن – ساياسات» ۇرانىن كوتەرىپ، اتقارۋشى بيلىك پەن قوعامدى ناقتى ىسكە جۇمىلدىرا ءبىلدى.

سونىڭ ارقاسىندا ەل ەكونوميكا­سىن­دا­عى قيىندىقتاردى باستان كەشە وتى­رىپ، تىعىرىققا تىرەلسەك تە قۇلاعا­نىمىز جوق. حالىق بوسىپ، كورشى ەلدەر­دىڭ ەسىگىندە تەلمىرگەن جوق. اقىرى، ىرگەمىزدى بەكىتىپ، ءوزىمىزدىڭ ءتول قۇن­دىلىق­تارى­مىزعا قول جەتكىزە باستادىق. ءوز ونىم­دەرىمىز كوبەيدى. تالاي الەمدىك داع­دارىستى دا باسىمىز­دان وتكىزدىك، سون­دا دا جاسىعان جوقپىز، قايتا ەڭسەمىز­دى تىكتەي ءتۇسىپ، مەملەكەت رەتىندە ورنى­عا تۇستىك. ەكونوميكامىزدىڭ ون پا­يىز­دىق وسىمىنە قول جەتكىزۋىمىز – سو­نىڭ كورىنىسى. قازىرگى ءىجو ءوسىمى تىم جوعا­رى بولماسا دا الەمدىك پاندەميا كەزە­ڭىندە وركەنيەنتتى ەلدەردىڭ سوڭىندا ەمەسپىز.

ەڭ باستىسى، ەلىمىزدىڭ تىنىش­تى­عى مەن حالىقتىڭ بىرلىگى. تاۋەلسىزدى­گىن الا الماي جۇرگەن، وسى ءبىر قىمبات سىيعا قول جەتكىزە الماي، ارماندا جۇرگەن ەلدەر دە بارشىلىق. سوندىقتان ءار ازا­مات باستى قۇندىلىعىمىز – تاۋەل­سىز­دىگىمىزدىڭ قادىرىن ءتۇسىنۋى كەرەك. وقى­­عان جاستارىمىزدىڭ ۇلكەن توبى ەكو­نو­ميكانىڭ ءار سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جات­قانى دا قۋانتادى. سوعان قاراپ ەل ەگەمەندىگىنىڭ العاشقى قازىعىن قاعۋ مەن ونىڭ ىرگەسىن قالاۋعا قاتىسقان ادام رەتىندە بولاشاققا سەنىممەن قارايمىن. بىراق ىزدەنىس كەرەك، ءالى دە وركەنيەتتى ەلدەردەن ۇيرەنەتىنىمىز كوپ.

 

اتامۇرات شامەنوۆ،

ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى

سوڭعى جاڭالىقتار

نگاننۋ ءجۋرناليستىڭ اۋزىن جاپتى

جەكپە-جەك • بۇگىن، 18:00

ۇقساس جاڭالىقتار