داستارقان بەرەكەسى – وتاندىق ءونىم

­پرەزيدەنت ءوز سوزىندە باعا بەل­گى­لەۋ مەن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن ءبو­لۋدى باقىلاۋعا جاڭاشا قاراۋ­دى, مەملەكەتتىك ۆەدومستۆولار ارا­سىنداعى جاۋاپكەرشىلىك ايماقتارىن اجىراتۋدى ۇسىنىپ, جەمشوپ دايىنداۋ, مال جايىلىمى, ۆەتەريناريا جانە ءتيىستى زاڭنامالىق نورمالار دايىنداۋ سياقتى اۋقىمدى باعىتتاردى جاق­سارتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن باسا ايتقان بولاتىن.

ەلىمىزدە قاي كەزەڭدە دە ۇلتىق ەكو­نوميكاداعى نەگىزگى سالالاردىڭ ءبىرى بولىپ كەلگەن اگروونەركاسىپتىك كە­شەن بۇگىنگى تاڭدا باتىل جانە قار­قىندى وڭ وزگەرىستەردى تالاپ ەتۋدە. ويتكەنى سوڭعى بىرنەشە جىل بويى بۇل سالادا جاسالىپ وتىر­عان اۋقىمدى ەكونوميكالىق جانە ۇيىم­داستىرۋشىلىق شارالار اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن كۇتكەندەگىدەي ناتيجەلەرگە جەتكىزە المادى. ءتىپتى كەيبىر جەكەلەگەن, بەلگىلى ءبىر اسا ءىرى اگرارلىق قۇرىلىمداردى قوسپاعاندا, جالپى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىن تاباندى تۇردە جاقسارتۋ ءۇشىن بىرقاتار تىڭ شارا ءوز كەزەگىن كۇتىپ تۇر. شىنىمەن-اق, دۇكەن سورە­لەرىنە نازار اۋدارساق: «وسى ءبىز بىرتە-بىرتە وزگە مەملەكەتتەردىڭ ازىق-ت ۇلى­گىنە تاۋەلدى بولىپ بارا جاتىرمىز-اۋ!» دەگەن قاۋىپتىڭ شىرماۋىنا تۇسە­تىنىمىز دە راس. داستارقانىمىز وتان­دىق ونىمدەردەن عانا مايىسىپ تۇرسا, قانەكەي!

بۇگىنگى كۇنى بەلەڭ العان ونىمدى­لىك­تىڭ تومەندىگى, مەملەكەتتىك قولداۋ قۇرالدارى تيىمدىلىگىنىڭ پارمەنسىزدىگى, رەسۋرستىق الەۋەتتى ۇتىمسىز پايدالانۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وتكىزۋ جانە ساقتاۋ جۇيەلەرىنىڭ باياۋ دامۋى, تەحنيكالىق جابدىقتاۋ سالاسىندا قوردالانعان پروبلەمالار ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە شەشۋشى قادامدار جاساۋدى قاجەت ەتەدى.

ەل پرەزيدەنتىنىڭ جوعارىدا اتال­عان جولداۋىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىن­دە سەناتتىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتى «اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى مەن پەرسپەكتيۆالارى» دەگەن تاقىرىپتا پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزۋ جانە وعان دايىندىق بارىسىندا بىرقاتار ءىس-شارا ۇيىمداستىردى. اتاپ ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلى­عى مەن ەكولوگيالىق احۋالدىڭ وزەك­تى ماسەلەلەرىن شەشۋ, بيوتەحنولوگيا­لار­دى ازىرلەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جاع­دايدى زەرتتەۋ جانە اۋىل شارۋا­شىلىعى جانۋارلارىنا ارنالعان وتاندىق ۆەتەرينارلىق پرەپاراتتار ەنگىزۋ ماقساتىندا كوميتەت مۇشەلەرى نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعىندا جانە ونىڭ ستەپنوگور قالاسىنداعى فيليالىندا بولدى. سونىمەن قاتار جامبىل وبلىسىنداعى وتار ەلدى مەكەنىندە ورنالاسقان «بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينس­تيتۋتى» رمك-دا, الماتىداعى قا­زاق ۆەتەرينارلىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينس­تيتۋتىندا كوشپەلى وتىرىستار وتكىزدى. وسى ءىس-شارالار بارىسىندا جو­عارىدا اتالعان ورتالىقتاردىڭ عا­­لىم­دارى, عىلىمي قىزمەتكەرلەر ەلى­مىزدىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنە سالا عىلىمىنىڭ جەتىستىكتەرىن ەنگىزۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن عىلىمنىڭ اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىستى تە­رەڭ­دەتۋ, وسى ورايدا اسا ءتيىمدى تە­تىك­تەردى قولدانۋ جونىندەگى باعالى ۇسى­نىستارىن ايتتى. وتە ورىندى! اگرار­لىق عىلىم ەڭ الدىمەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋمەن جانە ولاردى وتاندىق جاعدايعا بەيىمدەۋمەن اينالىسادى. ء«بىلىم – عىلىم – ءون­دى­رىس» ۇشتاعانى بۇزىلماعان جاعداي­دا يننوۆاتسيالىق عىلىم مەن يننوۆا­تسيالىق ينفراقۇرىلىم جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەدى.

كوميتەتتەگى مەنىڭ ارىپتەستەرىم باس­تاماشى بولىپ وتىرعان وسى اۋقىم­دى ءىس-شارالاردىڭ تۇپكى ماقساتى – مەم­لەكەتتىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. اگروونەركاسىپتىك كە­شەننىڭ جاي-كۇيى تىكەلەي ەل ەكونو­ميكاسىنا, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنا جانە تاماق ونىمدەرىنىڭ قولجەتىمدى­لى­گى­نە اسەر ەتەدى. قازىرگىدەي پاندەميا كەزەڭىندە الەمدە قالىپتاسقان ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ ءوسىمى ءبىزدىڭ ەلگە دە كەرى اسەرىن تيگىزدى. ماسەلەن, رەسمي دەرەكتەر بويىنشا جىل باسىنان بەرى ينفلياتسيا دەڭگەيى ۇنەمى ءوسۋ ۇستىندە كەلەدى. وسى ورايدا باعانىڭ جىلدىق ءوسىمىنىڭ جارتىسىنان كوبى ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ ۇلەسىنە تيەدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەك­تەرى بو­يىنشا ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لارى جىل باسىنان بەرى 11,5%-عا قىمباتتادى: ونىڭ ىشىن­دە قانت 32,1%-عا, ماي 31,6%-عا, كوكونىس 25,8%-عا ءوستى.

اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەر ءوز ونىمدەرىن ساتۋ باعاسىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتە المايتىنىن جانە كوبىنەسە ساتىپ الۋ ۇيىمدارى مەن قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ باعالارىن قابىلداۋعا ءماجبۇر بولاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. باسقاشا ايتقاندا, ونىمدەردىڭ باعاسىن قالىپتاستىرۋ دەلدالداردىڭ بيلىگىنە اۋىسىپ كەتكەن سىڭايلى.

مەملەكەت تاراپىنان قويما جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ جەتىس­­پەۋ­شىلىگى پروبلەماسىن شەشۋ ماقساتىن­دا كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارى باع­دارلاماسى ىسكە قوسىلعانى بەل­­گىلى. بۇل باستاما شاعىن جانە جە­كە قو­سال­قى شارۋاشىلىقتاردا ءوز ونىم­­دەرىن ساتۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ شەكتە­لۋى­نە بايلانىستى تۋىنداعانىن بىلە­مىز. لوگيستيكانىڭ جانە ورتالىق­تان­دىرىلعان ساتىپ الۋدىڭ جولعا قويىل­ماۋىنا بايلانىستى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ از عانا بولىگى وڭدەۋگە جىبەرىلەدى. ول ونىمدەر دەلدالدار مەن الىپساتارلار ارقىلى دۇكەن سورەلەرىنە جەتكەنشە شەكتەن تىس جوعارى باعا قۇرايدى.

بۇگىنگى تاڭدا وندىرىلگەن اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ءونىمىنىڭ 41,5%-ى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردىڭ ۇلەسىندە. سوندىقتان ەندىگى مىندەتىمىز – ولاردىڭ مەملەكەتتىك قولداۋ, سونىڭ ىشىندە كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىعى تاراپىنان بەرىلەتىن مۇمكىندىكتەرگە قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ. ءوندىرىس قۋاتىنا نەمەسە كولەمىنە قاراماستان, بارلىق اگروقۇرىلىمدار مەن كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىعى اراسىندا جان-جاقتى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق قالىپتاستىراتىن جاعداي جاسالۋى قاجەت دەپ سانايمىن.

سوڭعى بىرنەشە جىلدان بەرى ەلى­مىزدىڭ بىرقاتار وڭىرىندە جەكە كو­تەرمە-تاراتۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەي­دى. ۋاقىت وتە كەلە ولار مەملەكەت­­تىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەر جانە جەكە قو­سال­قى شارۋاشىلىق اراسىندا ءوزارا ءتيىم­دى ءىس-قيمىلدىڭ بولماۋى, كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىعى مارتەبەسىنىڭ زاڭنا­ما­لىق نورمالارمەن ايقىندالماۋى, شارۋاشىلىقتان باستاپ ورتالىققا دەيىنگى تىزبەكتىڭ ءار بۋىنى بويىن­شا ءونىمدى جەتكىزۋ تەتىگى پىسىقتالماۋى سال­دارىنان بىرقاتار قيىنشىلىق­قا تاپ بولدى. ويتكەنى كوتەرمە-تارا­تۋ ورتالىعىن قۇرۋ ينفراقۇرىلىم سالۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. ونىڭ قىز­مەتى مەن قۇقىقتىق تەتىكتەرىن جە­­­تىل­دىرۋگە, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق رەفور­مالار قاجەت. اگرارلىق سالادا قان­شالىقتى شارا جوسپارلانعانىمەن قازىرگى تاڭدا ازىق-ت ۇلىك باعاسى وسە تۇسپەسە تومەندەۋى بايقالمايدى. وسى­عان بايلانىستى كوتەرمە-تاراتۋ ور­تا­لىعى جوباسىن مەملەكەتتىك قولداۋ ءۇشىن ونىڭ عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى مەن جابدىقتارعا ينۆەستيتسيالىق تو­لەمدەردى وتەۋدىڭ 25%-ىن سۋب­سي­ديا­لاعان الدەقايدا ءتيىمدى بولار ەدى. سول سياقتى, مەملەكەتتىك قول­داۋعا يە بولعان شارۋاشىلىق وندى­رىل­گەن ءونىمنىڭ بەلگىلى ءبىر كولەمىن كو­تەرمە-تاراتۋ ورتالىعىنا اكەلۋدى ءوز مىن­دەتىنە السا ونىڭ مەملەكەت الدىن­داعى جاۋاپكەرشىلىگى دە ارتارى ءسوز­سىز. ەلىمىزدە وندىرىلەتىن اۋىل شارۋا­شىلىعى تاۋارلارىنىڭ بەلگىلى ءبىر تىزبەسى بويىنشا تاۋار وتكىزۋ جۇيەسى­نە قاتىسۋشىلاردى قوسىمشا قۇن سا­لىعىنان بوساتۋ دا اگروونەركاسىپتى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ءتيىمدى جولى بولارى ءسوزسىز.

مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا اتاپ وتكەندەي, اگرارلىق سەكتوردى سۋب­­­سيديالاۋ تەتىكتەرىن قايتا قا­راۋ­­­دى جانە تۇراقتاندىرۋدى تالاپ ەتەدى, سۋبسيديالاردى رەسىمدەۋ ءتارتىبى تۇسىنىكتى ءارى اشىق, شاعىن جانە ورتا شارۋاشىلىقتارعا قولجەتىمدى بولۋى ءتيىس. الايدا اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيە­سى تەك قانا ءىرى اگروقۇرىلىمداردىڭ يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەپ وتىرعانى بەلگىلى. بىراق سونداي مەملەكەتىك قول­داۋدان تىس قالىپ وتىرعان شاعىن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ون­دىرۋشىلەر نەگىزگى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ 70%-ىن ءوندىرىپ وتىر. شاعىن جانە ورتا اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرى­لىمدارىن مەملەكەتتىك قولداۋ شارا­لارىنا بىركەلكى قول جەتكىزۋ ماقسا­تىندا «قولداۋ» ەلەكتروندى جۇيەسى ەنگىزىلگەن. الايدا بۇل زاماناۋي تەحنولوگيا تولىق كولەمدە وندىرىسكە ەنىپ كەتە قويماۋى سالدارىنان اگرار­لىق سەكتور ونىڭ تيىمدىلىگىنە ءوز دارە­جە­سىندە قول جەتكىزە المادى.

تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى – كوكتەمگى دالالىق جۇمىستار باستالار شاعىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن­دا تىكەلەي جۇمىس ىستەپ جۇرگەن, اسى­رەسە شاعىن قۇرىلىمدار ءتۇرلى قار­جىلاي قيىندىقتارعا كەزدەسەدى. مىنە, وسىنداي ساتتەردە كوتەرمە-تا­راتۋ ور­تا­لىقتارى ولارعا قولداۋ كور­سەت­سە, ەكى سەرىكتەس ءبىر-بىرىمەن ىس­كەر­لىك باي­لانىس ورناتىپ, وسى ورتا­لىق­تار اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرمەن فورۆاردتىق مامى­لەلەر جاساسا, قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك ونىم­دەرى حالىقتىڭ قالتاسى كوتەرەتىن باعا دەڭ­گەيىنەن اسىپ كەتە قويماس ەدى. سو­نىمەن بىرگە نارىقتاعى وتاندىق ءونىم شىن مانىندە ءوز دەڭگەيىنە كوتەرىلەرى انىق.

ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ما­­سىز ەتۋ ماقساتىنداعى ەڭ باسىم مىن­دەتتەر وسى دەپ ويلايمىن. ال مەم­­لەكەتتىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ۆە­تە­­رينارلىق قاۋىپسىزدىكتەن باس­تاۋ الا­تىنىن وسى سالادا عىلىمي-زەرت­تەۋلەر جۇرگىزگەن عالىمدار, اۋىل شا­رۋا­شىلىعىنىڭ بەل ورتاسىندا جۇر­گەن ماماندار جاقسى بىلەدى. سون­دىق­تان مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ جول­داۋدا ۆەتەريناريا سالا­سىن جە­تىل­دىرۋ, وسى ورايدا ورتالىق پەن وڭىر­لەر اراسىنداعى مىندەتتەر مەن قۇزى­رەتتەردى ناقتى ءبولۋ جانە تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ تۋرالى مىندەتتەر جۇكتەدى.

بۇل باعىتتا اتقارىلار ىستەر اۋقى­مى وتە كەڭ, قوردالانعان ماسەلەلەر دە از ەمەس. مىسالى, «ۆەتەريناريا تۋرالى» زاڭ قابىلدانعان كەزدەن باستاپ كۇنى بۇگىنگە دەيىنگى جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت ارالىعىندا ۆەتەرينا­­ريا جۇيەسى جىل سايىن وزگەرىستەرگە ۇشى­راپ كەلەدى. الايدا ودان ايتارلىق­تاي وڭ وزگەرىستەر بولا قويدى دەپ ايتۋ قيىن. ونىڭ ۇستىنە, وسى سالانىڭ جاع­دايى قازىرگى زاماناۋي عىلىمي جانە تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردەن ارتتا قالۋى سالدارىنان بۇرىنعىدان دا كۇردەلەنە ءتۇستى. سوندىقتان ۆەتەريناريا سالاسىندا ۇدەرىستەردى تسيفر­لاندىرۋ, مالىمەتتى جيناۋ ءارى ونى اۆ­توماتتاندىرۋ, كادرلاردى دايارلاۋ جانە ولاردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ ماڭىزدى.

ەلىمىزدەگى ۆەتەريناريا بۇدان بۇ­رىن قالىپتاسقان, ۇزاق جىلدارداعى سىناقتان وتكەن ءىس-تاجىريبەدەن الشاق كەتپەي, زاماناۋي ۇدەرىستەردەن قالىپ قويماي قازىرگى زامانعا لايىقتى ءادىس-تاسىلدەردى پايدالانۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان ۆەتەرينارلىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى زاڭنامالىق نەگىزدەردى جەتىلدىرۋ جانە تەحنولوگيالىق ۇدە­رىستەردى تسيفرلاندىرۋ, اۆتوماتتان­دىرۋ, بيولوگيالىق تالدامالىق ماتە­ريالداردىڭ ادىستەمەسىن جاڭعىرتۋ, ۆەتپرەپاراتتاردىڭ ساپاسى مەن قول­جەتىمدىلىگىن ۇيىمداستىرۋ سالاداعى كەشەندى شارالار بولىپ تابىلادى.

مىنا ءبىر دەرەككە نازار اۋدارا كەتەلىك. سوڭعى ءۇش جىلدا 21,7 ملرد تەڭگەگە ۆەتپرەپاراتتار ساتىپ الىنعان, سونىڭ ىشىندە 49%-ى وتاندىق ءونىم بولسا, قالعانى يمپورتتالعان ونىم­دەر. ارينە ەلىمىزدە شىعارىلمايتىن كەيبىر ۆەتپرەپاراتتار دا بار, بىراق پرەپاراتتاردىڭ ەكىدەن ءبىرى شەتەلدىك ءونىم ەكەندىگى دە راس. وسىعان بايلانىس­تى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن وتاندىق ۆەتپرەپاراتتار ءوندىرۋ ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ بيوونەركاسىپتىك (بيوكومبينات) سالانى قولعا السا وتاندىق ونىمدەرگە باسىمدىق بەرىلەدى, وزگەگە تاۋەلدى بولمايمىز. ول ءۇشىن بىزدە عىلىمي الەۋەت تە, ەكونوميكالىق قۋات تا جەتەرلىك.

بۇرىننان قالىپتاسىپ قالعان وتە ورىندى مىناداي ءبىر قاعيدا بار: قاي سالانى دا باسقارۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە فۋنكتسيونالدىق مىندەتتەردى تيى­سىنشە اتقارۋ كادرلاردىڭ الەۋەتىنە تىكەلەي بايلانىستى. الايدا باسقاسى باسقا, ال ۆەتەريناريا بويىنشا وسى ماسەلە ءالى دە كۇردەلى كۇيىندە قالىپ كەلەدى. مىسا­لى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لىگى بەرگەن اقپاراتقا قاراعاندا, تەك قانا ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ كوميتەتىنىڭ اۋماقتىق ينس­پەكتسيالارىندا 309 ۆاكانتتىق ورىن بار ەكەن. ال ەپيزوتيالىق جاع­داي قازىرگىدەي ۋشىعىپ تۇرعانىنا قارا­ماستان, ورتالىق اتقارۋشى ورگاندا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەر سۋبەكتىلەرى بويىنشا دايەكتى اقپارات مۇلدەم جوق دەۋگە بولادى.

ءتيىستى ورىندار ۇسىنعان دەرەك­تەرگە قاراعاندا, سوڭعى 3 جىلدا «ۆە­تەريناريا» ماماندىعى بويىن­شا ءۇش مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورنى­نىڭ (قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى, س.سەيفۋللين اتىن­داعى قازاق اگروتەحنيكالىق ­ۋني­­­ۆەرسيتەتى, جاڭگىر حان اتىنداعى با­­تىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكا­لىق ۋني­­ۆەر­سيتى) 2161 جاس مامان ءبى­لىم الىپ شىق­قان. ولاردىڭ ىشىندە ­1046-­سى جۇ­مىسقا ورنالاسقان. مىنە, كورىپ وتىر­عانىمىزداي, اگوروونەركاسىپ­تىك كەشەن سالاسىنداعى بىلىكتى كادرلار­دىڭ تاپشىلىعى وسىنداي حالدە. مۇن­داي جاعدايدا تولىققاندى ۆەتەرينار­­لىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ تۋرا­لى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى ارتىقتاۋ ما دەپ قالاسىڭ.

جوعارىدا ەلىمىزدىڭ اگروونەر­كا­سىپتىك كەشەنىندە شەشۋىن كۇتكەن بىرقاتار ماسەلەنى ءسوز ەتتىك. قو­رىتا ايتقاندا, مەنشىك نىسانى­نا قاراماس­تان, بارلىق اۋىل شارۋاشىلىعى تا­ۋارىن وندىرۋشىلەر مەن جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى قولدانىستاعى سۋبسيديالاۋدىڭ تەتىكتەرىنە قوسۋ, سۋبسيديانىڭ كەيبىر تۇرلەرىنىڭ ورنىنا ۇزاق مەرزىمگە تومەن پايىزدىق مولشەرمەن كرەديت بەرۋ, تابيعي-كلي­ماتتىق ەرەكشەلىكتەردى ەسكەرە وتىرىپ, وڭىرلەر بولىنىسىندە سارا­لانعان سۋبسيديالار ءبولۋدى قاراس­تىرۋ, سۋبسيديالاۋ قاعيدالارى مەن تەتىك­تەرىن جىل سايىن وزگەرتۋگە جول بەرمەۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار­لارىن وندىرۋشىلەردىڭ سۋبسيديا­لاردى پايدالانۋ تيىمدىلىگىن باعا­لاۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋ تۋرالى ما­سە­لەلەر شەشىمىن تاپقاندا عانا ەلىمىز­دەگى اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ كۇرە­تا­مىرىنا قان جۇگىرىپ, مەملەكەتىمىز­دە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن سەنىم­دى قام­تاماسىز ەتۋگە جول اشىلادى. كو­نە زاماننان باستاپ اگرارلىق با­عىت ۇستانعان جانە ونى دامىتۋدا جا­ھاندىق دەڭگەيدە كوشباسشى بولعان ۇلى دالا مۇراگەرى – قازاق ەلىندە اگروونەركاسىپتىك كەشەن ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ نەگىزگى درايۆەرىنە اينالادى دەپ سەنەمىز.

مۇحتار جۇماعازيەۆ,

سەنات دەپۋتاتى