بۇل تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ءۇشىن «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى ناقتى شارالار قابىلداپ, ونى ورىنداۋ ارقىلى تاۋارلار مەن قىزمەتتەر اينالىمىنداعى وتاندىق ۇلەستى ارتتىرىپ وتىر. ۇكىمەت وتىرىسىندا قوردىڭ وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋعا باعىتتالعان شارالارى مەن سول شارالاردىڭ ون ايداعى قورىتىندىسى تۋرالى بايانداعان «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» باسقارما توراعاسى الماسادام ساتقاليەۆ ناقتى ناتيجەلەر مەن بولاشاقتاعى جوسپارلار تۋرالى اقپارات بەردى.
ماسەلەن, قوردىڭ كومپانيالار توبىنىڭ جالپى ساتىپ الۋ جوسپارى 3,6 ترلن تەڭگە بولسا, سونىڭ ىشىندە 2021 جىلدىڭ 10 ايىنداعى قول قويىلعان كەلىسىمشارتتاردىڭ سوماسى 3,3 ترلن تەڭگەنى نەمەسە جالپى جوسپاردىڭ 91,7% قۇرادى.
ەگەر بۇل جوسپاردى ناقتى باعىتتارعا ءبولىپ قاراساق, وندا تاۋارلاردى ساتىپ الۋ ۇلەسى ون اي ىشىندە 1,6 ترلن تەڭگەنى, جۇمىستاردىڭ ۇلەسى 0,8 ترلن تەڭگەگە, قىزمەتتەردىڭ ۇلەسى 0,9 ترلن تەڭگەنى قۇراعان.
«وتاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاقستاندىق كومپانيالارمەن تاۋار, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ اياسىندا 2,9 ترلن تەڭگەنىڭ كەلىسىمشارتتارىنا قول قويىلدى. وسىلايشا, ون اي ىشىندە جەرگىلىكتى ۇلەستىڭ كولەمى 2,5 ترلن تەڭگە بولدى», دەدى ا.ساتقاليەۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا.
وتاندىق كاسىپكەرلەردى قولداۋدا «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» سالاسىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە نازار بولىنەدى. ماسەلەن, وسى جىلدىڭ ون ايىندا «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسىندا تاۋارمەن شاققانداعى جەرگىلىكتى ۇلەس 2020 جىلعى كورسەتكىشتەن 8 پايىزعا ارتىپ, 2021 جىلى 78 پايىزدى نەمەسە 40,2 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.
«ەگەر بۇل قاراجاتتى ءار سالانىڭ ۇلەسىنە بولسەك, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنداعى كومپانيالار – 0,6 ملرد تەڭگە, تاماق ونەركاسىبىندەگى كومپانيالار – 0,5 ملرد تەڭگە, قۇرىلىس ماتەريالدارى سالاسىنداعى كومپانيالار – 6 ملرد تەڭگە, حيميا سالاسىنداعى وندىرىستەر – 18 ملرد تەڭگە, ماشينا قۇرىلىسى سالاسىنداعى كومپانيالار – 13,7 ملرد تەڭگە, قاعاز ءوندىرىسى سالاسىنداعى كومپانيالار– 1,3 ملرد تەڭگە, فارماتسەۆتيكا باعىتىنداعى كاسىپورىندار 0,1 ملرد تەڭگە يگەرگەن», دەدى ول. جالپى, جىل سوڭىنا دەيىن وتاندىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جوسپارلار تۇگەلدەي ورىندالماق.
«سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ وتاندىق كاسىپكەرلەردى قولداۋعا باعىتتالعان ۇلكەن جۇمىستارىنىڭ ءبىرى – جەرگىلىكتى كومپانيالار اراسىنداعى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كولەمىن ارتتىرۋ. قور وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ جانە ساتىپ الۋلاردى دامىتۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردى ءبىر ىزگە قويىپ ۇلگەرگەن.
ايتا كەتەرلىگى, قوردىڭ جالپى ساتىپ الۋ كەلىسىمشارتتارىنىڭ ۇلەسىندە وتاندىق وندىرۋشىلەرمەن 1,2 ترلن تەڭگەگە نەمەسە جالپى ساتىپ الۋلاردىڭ 75 پايىزىنا تەڭ كولەمدە كەلىسىمشارتتار جاسالعان.
وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ ساتىپ الۋ جۇيەسىن دامىتۋ ءۇشىن قور ساتىپ الۋلار كاتەگوريالارىن باسقارۋ تەتىگىن قولدانادى. بۇل تەتىكتىڭ ارقاسىندا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر ناقتى قولداۋ كورەدى جانە ساتىپ الۋلاردىڭ ەڭ وڭتايلى جۇيەسى قالىپتاسادى.
«وسى تەتىكتىڭ ارقاسىندا 2021 جىلى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرمەن سەرىكتەستىك جانە ءونىم ساتىپ الۋ تۋرالى جالپى سوماسى 62 ملرد تەڭگەگە 42 كەلىسىم جاسالعان. سونداي-اق قور ءبىرىنشى كەزەكتە ساتىپ الۋ جاسايتىن كومپانيالار ءتىزىمىن (قورعا قاراستى كومپانيالار) بەكىتكەن», دەيدى الماسادام ساتقاليەۆ.
ايتا كەتەيىك, قازىر بۇل تىزىمگە 900-دەن استام وتاندىق وندىرۋشىلەر ەنگەن. ولارمەن جالپى سوماسى 884 ملرد تەڭگە شاماسىندا كەلىسىمشارتتارعا قول قويىلعان.
وتاندىق كاسىپكەرلەردى قولداۋعا باعىتتالعان ۇلكەن جۇمىستاردىڭ ءبىر باعىتى – يمپورت الماستىرۋ باعدارلاماسى. جىل سايىن قور حولدينگكە قاراستى بارلىق كومپانيالاردىڭ تازا يمپورتتان كەلىپ وتىرعان تاۋارلار پۋلىن قالىپتاستىرىپ, جاريالاپ وتىرادى. سونىمەن قاتار وندىرۋشىلەرگە قازاقستان اۋماعىندا جاڭا ءوندىرىس وشاقتارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن وفتەيك-كەلىسىمشارتتارعا قول قويىلادى.
«باعدارلامانى جۇزەگە اسىرعان ۋاقىتتا جالپى سوماسى 79,1 ملرد تەڭگە بولاتىن 177 وفتەيك-كەلىسىمشارتتارعا قول قويىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, 2 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلىپ, 220 ملرد تەڭگە سومادا ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بيۋدجەتكە شامامەن 18 ملرد تەڭگە كولەمىندە سالىق تولەندى», دەدى ۇكىمەت وتىرىسىندا الماسادام ساتقاليەۆ.
مينيسترلەر كابينەتىنىڭ الدىندا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋعا ارنالعان وزگە دە قوسىمشا شارالار تۋرالى ايتا كەلە ا.ساتقاليەۆ ۇكىمەت تاپسىرماسىنا وراي, پاندەميا كەزىندە «سامۇرىق-قازىنا» قورى قازاقستاندىق بيزنەستى قولداۋ ءۇشىن قانداي شارالاردى قولعا العانىن بايانداپ بەردى.
«پاندەميا كەزىندە بيزنەستى قولداۋعا باعىتتالعان شارالاردى تىزسەك, ەڭ الدىمەن تاۋار وندىرۋشىلەر تەندەرلىك ءوتىنىش پەن ورىنداۋ كەلىسىمشارتىن وتكىزۋدەن بوساتىلدى. سونىمەن قاتار تاپسىرىستىڭ كەمىندە 30 پايىزى كولەمىندە اۆانس تولەنىپ, ونى بەرۋ مەرزىمى 30 كۇننەن 10 كۇنگە دەيىن قىسقاردى. سونداي-اق توتەنشە جاعداي كەزىندە كەلىسىمشارت مىندەتتەرىن ورىنداي الماعان كاسىپكەرلەرگە ايىپپۇل سالىنبانعان», دەپ حابارلادى ا.ساتقاليەۆ.
«سامۇرىق-قازىنا» اق باسقارما توراعاسى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋعا باعىتتالعان وزگە دە شارالار تۋرالى اقپارات بەرە وتىرىپ, 2021 جىلى جۇزەگە اسىرۋعا ەنگىزىلگەن ساتىپ الۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىنە توقتالدى.
«2021 جىلى قور ساتىپ الۋدىڭ جاڭا ءادىسىن – ەلەكتروندى دۇكەن ارقىلى ساتىپ الۋ تەتىگىن ەنگىزدى. ەگەر بۇرىن ساتىپ الۋ پروتسەسى كونكۋرس وتكىزىپ, كەلىسىمشارتقا قول قويعانعا دەيىن 22 كۇننەن 43 كۇنگە دەيىن ۋاقىت السا, ەندى ەلەكتروندى دۇكەن ارقىلى وتەتىن پروتسەسس 1 كۇننەن 5 كۇنگە دەيىن ۋاقىت الادى. وسى ارقىلى جۇمىس شىعىنى 9 ەسەگە دەيىن ازايدى», دەدى ا.ساتقاليەۆ.
ايتا كەتەيىك, وسى جىلدىڭ ماۋسىمىندا «كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ جەكەلەگەن سۋبەكتىلەرىنىڭ ساتىپ الۋلارى» تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلدانعانى بەلگىلى. ال قوردىڭ وتە ىڭعايلى ساتىپ الۋ ۇلگىسىن ەنگىزىپ, جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر شىنايى قولداۋدى سەزىنىپ وتىر.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قوردى باسقارۋ جونىندەگى كەڭەستە اتاپ وتكەندەي, ساتىپ الۋ قىزمەتىنە قاتىستى قولدانىسقا ەنىپ جاتقان شارالاردىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى جوعارى بولىپ وتىر. كەڭەس كەزىندە ۇكىمەتكە «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ قازىرگى ساتىپ الۋ جۇيەسىن ساقتاپ قالۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلعان ەدى», دەيدى ا.ساتقاليەۆ.
ءسوز سوڭىندا «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ 2022 جىلعا ارنالعان جوسپارلارىن بايانداي كەلە, ا.ساتقاليەۆ قور قازىرگى ساتىپ الۋ جۇيەسىن ساقتاپ قالاتىنىن, بىراق قوسىمشا تسيفرلى مۇمكىندىكتەردى پايدالانا وتىرىپ, ول جۇيەنى تەحنولوگيا جاعىنان جەتىلدىرە بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
