پىكىر • 24 قاراشا، 2021

قوعامنىڭ التىن دىڭگەگى

3384 رەت كورسەتىلدى

ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ جاقىندا وتكەن Nur Otan پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ كەڭەي­تىلگەن وتىرىسىندا «ەلدىكتىڭ جەتى تۇعى­رى» اتتى قاعيداتتار جيىنتىعىن تانىس­تىردى.

سونىڭ ءبىرى وتباسى مەن سالت-ءداستۇر قوعامنىڭ دىڭگەگى ەكەنى جايلى ايتىپ، «وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك ءوز وتباسىڭا، اۋىل-ايماعىڭا، ەلىڭە دەگەن ماحاببات پەن جاناشىرلىقتان باستالادى. وتباسى – ۇرپاق تاربيەسىنىڭ ۇس­تاحاناسى، قوعامدىق قاتىناستاردىڭ باس­تاۋى سانالاتىن بىرەگەي ينستيتۋت. جاھان­دانۋ ۇدەرىسى تۇرمىسىمىز بەن سالت-سانامىز­عا وزگەرىس اكەلگەنمەن، عاسىرلار بويى قالىپ­­تاسقان قۇندىلىقتاردان باس تارتۋعا بول­ماي­دى. قاي كەزەڭدە دە ءبىز ۇلكەنگە – ىزەت، كىشىگە قۇرمەت كورسەتۋدى دارىپتەيتىن اتا ءداستۇرىمىزدى بەرىك ۇستانۋىمىز قاجەت. وتبا­سى ينستيتۋتى السىرەپ، سالت-ءداستۇرىمىز ۇمىتىلسا، ەل بولىپ قالۋىمىز ەكىتالاي. سول ءۇشىن ءداستۇردىڭ وزىعىن الىپ، توزىعىن تاستاپ، ەلدىك بولمىستىڭ وزەگىن ساقتاي ءبىلۋىمىز كەرەك»، دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.

راسىندا، ەلباسى ايتقانداي، قاي قوعامدا قانداي زاماندا بولسىن وتباسى – قوعامنىڭ مىزعىماس بەرىك ۇستىنى، اينىماس التىن دىڭگەگى. ۇلتتىق تاربيەنىڭ وزەگى دە وسى وتباسىنان باستالادى. ياعني جاقسى ادام – ونەگەلى وتباسىنىڭ  جەمىسى. ادامنىڭ اعزاسى ميلليونداعان جاسۋشادان قۇرالاتىنى سياقتى، مەملەكەت تە ميلليونداعان وتباسىدان تۇرادى. جاسۋشاسى ساۋ ادام تىنىش-بەيبىت ءومىر سۇرەتىن بولسا، وتباسىلارى ءتالىمدى-تاربيەلى مەملەكەت ەشقانداي بەرەكەسىزدىككە ۇرىنباي، بەرەكەلى ءومىر سۇرەدى.

جوعارىدا ەلباسى ايتقانداي، قازاق حالقى وسى عاسىرعا جويىلىپ كەتپەي، جول ورتادا ازىپ-توزىپ جوعالىپ كەتپەي امان-ەسەن جەتۋى – بايىرعى بەرىك وتباسىلىق تاربيەنىڭ اسەرى. تۇرىك پەداگوگى مۇستافا ەرگاش ءوزىنىڭ ەڭبەگىندە: «وتباسىنىڭ تىرەگى – ەرى مەن ايەلى. بۇلار وتتەگى مەن سۋتەگى سياقتى. بۇل ەكى ەلەمەنتتىڭ قوسىندىسىنان سۋ پايدا بولادى. سۋ – ءومىردىڭ ءنارى، ول لايلانسا، تىرشىلىك تە لايلانادى» دەسە، ءۇندى عۇلاماسى جاۆاحارلال نەرۋ: «تولىق تۇلعا باسقارعان وتباسى تول­قى­نى باسىلعان تەڭىز سياقتى»، دەپتى.

جوعارىداعى پايىم-پىكىرلەردەن شىعاتىن قورىتىندى: وتباسىلىق احۋال تولىق بولۋ ءۇشىن وتاعاسى مەن وتاناسىنىڭ تۇلعالىق بول­­مىسى ءبۇتىن بولۋى كەرەك. ياعني ەكەۋى دە يماندى، پاراساتتى، وتباسىلىق ءومىردى مەملەكەتتىڭ نەگىزى دەپ قارايتىن، ىسىنە ادال، كۇندەلىكتى تىرلىگىندە حارام دۇنيە قول­دان­­باي­تىن، كورشىنىڭ حاقىسىنا ۇقىپتى، اعايىن-تۋعانعا قايىرىمدى، ءبىر-بىرىنە باۋىر­مال، جاردەمشىلىگىمەن ەرەكشەلەنۋى كەرەك. وسىنداي تولىققاندى تۇلعالىق قاسيەتكە يە ەمەس ادامدار تولىق وتباسىن قۇرا المايدى. جارتىكەش وتباسىن قۇرادى، جارتىكەش ۇرپاق تاربيەلەيدى.

جارتىكەش وتباسىنان جارتىكەش تاربيە العان بالا اباي اتامىز ايتقانداي، «نە ءوزى ادام بولىپ جارىتپايدى، نە اتا-اناعا جاقسىلىق كورسەتپەيدى…». تەرەڭدەپ ايتساق، تاربيەسىز وسكەن بالا كورشىنىڭ بالاسىن بۇلدىرەدى، ول ەكىنشى كورشىنىڭ بالاسىن بۇلدىرەدى، ءسويتىپ ءبىر اقىماقتىڭ كەسىرىنەن كۇللى اۋىل-ايماق ب ۇلىنەدى. وسىنداي جامان­دىق­تان اتالارىمىز قاتتى ساقتانعان. « ۇلىڭ وسسە، ۇلى جاقسىمەن كورشى بول، قىزىڭ وسە، قىزى جاقسىمەن كورشى بول» دەپ بەكەر ايتپاعان.

تولىق تۇلعالىق قاسيەتكە يە بولماعان ادامداردىڭ (وتباسىلاردىڭ) بەلگىسى – ارقاشان تەك وزدەرىن دارا ەتىپ كورسەتۋگە قۇمار. تاعى ءبىر كەمشىلىگى – ءومىر تولقىندارىن سانا سۇزگىسىنەن وتكىزبەي-اق، شيكى كۇيىندە قابىلداپ، وڭ-تەرىسىن سۇرىپتاماي قولما-قول جۇزەگە اسىرىپ جىبەرەدى. سىرتقى الەمى ۇنەمى باسقاعا تامسانۋمەن، قىزعانۋمەن وتەدى. كۇندەلىكتى قۇبىلمالى وتىرىككە الدانىپ ءومىر سۇرەدى. بارشىلىقتى كوتەرە المايدى، جوقشىلىق كەلسە كۇيرەي جەڭىلەدى. ويتكەنى تولىق ادام دارگەيىنە جەتە الماعان پەندە ءومىردى شىنايى كورۋگە قابىلەتسىز. ءوزى بىلمەيدى، بىلگەننىڭ ءتىلىن المايدى. جارتى ادامنىڭ شىنايى بەت-بەينەسىن ەشقاشان كورە المايسىز، سەبەبى ساناسى بۇركەمەلەنگەن، تۇڭعيىق ءارى تۇراقسىز. وسىنداي وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن بالا ءدال وسىنداي تاربيە الادى. اتامىز قازاق «ۇيادا نە كورسەڭ، ۇشقاندا سونى ىلەسىڭ» دەپ تەگىن ايتپاعان.

ەلباسى اتاپ وتكەن تولىق وتباسىن قۇرۋ دەگە­نىمىز – قايتكەن كۇندە باي بولۋ ەمەس، وتبا­سى­لىق تاربيەنىڭ جاقسى ساباقتاستى­عى­نىڭ ۇزىلمەۋى. قازاقتار ءدال وسى ساباقتاس­تىققا ەرەكشە ءمان بەرگەن. شاڭىراق تار­بيە­سىن ۇزبەۋ ءۇشىن سەنىمدى، ۇلاعاتتى وتباسى­نىڭ قىزىنا ۇلىن ەرتەرەك اتاستىرىپ قويا­­تىن بولعان. ءسويتىپ، وتباسىلىق تەك-ءتار­تىپ­­تىڭ ساقتالۋىنا ايرىقشا ءمان بەرگەن. ويت­كەنى تەكسىز-تاربيەسىز، كورگەنسىز كەلىن شاڭىراق­تىڭ ىشكى ءتارتىپ-تاربيەسىن بۇزاتىن بولعاندىقتان، وسى جايدان قاتتى ساقتانعان. الدا-جالدا كەيبىر تاربيەسى وسالداۋ جاس كەلىن تابالدىرىق اتتاسا، ەمەندەي ەنەلەرى سىرتقا دىمىن بىلدىرمەي، ءوز ونەگەسىن ۇيرەتىپ، تاربيەلەپ العان.

سوڭعى جاڭالىقتار

توقساننىڭ تورىندە

ايماقتار • بۇگىن، 09:16

تاتارستاننان ولجالى ورالدى

حوككەي • بۇگىن، 09:14

زەرتتەۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋ ماڭىزدى

ايماقتار • بۇگىن، 09:11

تەڭدەسى جوق جەتىستىك

قازاقستان • بۇگىن، 08:54

باسىمىزداعى باقتى باعالاي بىلەيىك

قازاقستان • بۇگىن، 08:47

ەلباسى اماناتى

پىكىر • بۇگىن، 08:45

ءمىنسىز – كىم؟

رۋحانيات • كەشە

سەمەيدەگى سەرپىلىس

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار