بۇل – اكىمدەردىڭ مىندەتى!
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆتىڭ دەرەگىنشە, 2020 جىلدان باستاپ ەلىمىزدەگى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسى ايتارلىقتاي ارتقان. بيىلعى 9 ايدىڭ قورىتىندىسىندا رەتتەلەتىن ساتىپ الۋدىڭ جالپى كولەمى 12,9 ترلن تەڭگەگە تەڭ بولىپ, جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسى 6,4%-عا وسكەن.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, جىل باسىندا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردا مالىمدەلگەن جەرگىلىكتى قامتۋ كورسەتكىشتەرى بويىنشا دەرەكتەر سالىستىرىلدى. ناتيجەسىندە, 14 وڭىردە كورسەتكىشتەردىڭ ارتىق ەكەنى انىقتالدى. پرەزيدەنت 2025 جىلعا دەيىن جىل سايىن تەكسەرۋ جۇرگىزۋدى تاپسىردى. دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە بولۋىنا بايلانىستى وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ شارالارى 2015 جىلدان باستاپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن الىپ تاستالدى. 2021 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا تاۋارلارداعى جەرگىلىكتى قامتۋ الىنىپ, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردە 50%-دان اسپايتىن تالاپتار قويىلدى. جەرگىلىكتى قامتۋ قۇرالىن قولدانۋ بويىنشا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا باعىتتالعان 5 جاڭا مەحانيزم ازىرلەندى, – دەدى ب.اتامقۇلوۆ.
بىرىنشىدەن, «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭ جوباسىندا «ەل ىشىندەگى قۇندىلىق» ۇعىمى مەن دامۋ ساياساتى كوزدەلگەن. بۇل ۇعىم حالىقارالىق ارەنادا تانىلعان ءارى دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ نورمالارىنا سايكەس كەلەدى. مىسالى, ءىرى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ەل ىشىندەگى قۇندىلىقتى دامىتۋدىڭ جەكە باعدارلامالارىن جانە وتاندىق ءوندىرىس تاۋارلارىن ساتىپ الۋعا كوشۋ جوسپارىن قابىلدايدى.
ەكىنشىدەن, دايىن ءونىمدى وتكىزۋ جانە ىشكى نارىقتى جاڭا تاۋارلارمەن تولىقتىرۋ ماقساتىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن وفتەيك-كەلىسىمشارتتار, وفسەتتىك شارتتار پايدالانىلادى. بۇل رەتتە وفتەيك-كەلىسىمشارتتار ءوندىرىستى وقشاۋلاۋعا جانە جاڭالارىن اشۋعا, ال وفسەتتىك شارتتار تەحنولوگيالار ترانسفەرتى مەن ينۆەستيتسيالار تارتۋعا باعىتتالادى. ۇزاق مەرزىمدى شارتتار جۇمىس ىستەپ تۇرعان وندىرىستەردىڭ ونىمدەرىن وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
– ۇشىنشىدەن, ءىرى مۇناي وپەراتورلارى بىرلەسكەن جول كارتاسىن بەكىتتى. ول ۇلتتىق ستاندارتتاردى بەيىمدەۋ ماسەلەلەرىن, تەندەرلىك راسىمدەرگە قازاقستاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ مەحانيزمدەرىنىڭ ءىرى وپەراتورلارىن ەنگىزۋدى, 2025 جىلعا دەيىن جەرگىلىكتى قامتۋدى ۇلعايتۋدى, مۇناي-گاز جابدىقتارىنىڭ 5 ءوندىرىسىن وقشاۋلاۋ شارالارىن قاراستىرادى. مۇناي-گاز ماشيناسىن جاساۋدى دامىتۋدىڭ حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ جۇمىسى باستالدى. ول ءىرى وپەراتورلارمەن بىرلەسىپ, تەحنولوگيالاردى وقشاۋلاۋعا جانە ترانسفەرتتەۋگە كىرىستى. يمپورتتالاتىن 1 200-دەن استام تاۋارعا تالداۋ جۇرگىزىلدى. وقشاۋلاۋ ءۇشىن 3 تاۋارلار توبى ىرىكتەلدى. ورتالىق جىل سوڭىنا دەيىن ينۆەستيتسيالىق جوبالار مەن وندىرىستەردى وقشاۋلاۋ بويىنشا ۇسىنىستار جاساۋدى, سونداي-اق وتاندىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن كەدەرگىلەردى انىقتاۋدى جوسپارلاپ وتىر, – دەدى مينيستر.
تورتىنشىدەن, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋلارىندا جەرگىلىكتى قامتۋ كورسەتكىشتەرىن ساقتاۋ ءارى ارتتىرۋ ماقساتىندا «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكستە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارمەن كاسىپكەرلىكتى ىنتالاندىرۋ تۋرالى كەلىسىمدەر جاساۋ نورماسى بەكىتىلگەن. كەلىسىمدەردە تاۋارلارداعى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىنىڭ ورتاشا كورسەتكىشى 30%, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردە تيىسىنشە 80% جانە 85% قۇرايدى. بيىلعى قاراشا ايىنداعى جاعداي بويىنشا 234 كەلىسىم جاسالعان. الدىن الا بولجامدارعا سايكەس, بۇل شارالار جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋلارىنداعى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن 55%-عا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بەسىنشىدەن, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارداعى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وڭدەۋ ونەركاسىبى سالالارى بويىنشا نىسانالى ينديكاتورلار بەلگىلەندى. اتاپ ايتقاندا, 2021 جىلعا ارنالعان جەرگىلىكتى قامتۋدىڭ ورتاشا ۇلەسى قۇرىلىس ماتەريالدارىندا – 77,3%-دى, جيھاز وندىرىسىندە – 68,5%-دى, جەڭىل ونەركاسىپتە – 65,5%-دى, تسەلليۋلوزا-قاعاز سالاسىندا – 53,7%-دى, حيميادا – 36,2%-دى, فارماتسەۆتيكادا – 32,3%-دى, ماشينا جاساۋدا – 19,5%-دى قۇرايدى. مالىمدەلگەن كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ مەحانيزمدەرىنىڭ ءبىرى – ۇلتتىق رەجىمنەن شىعارۋ. بۇل مەحانيزم 4 ءتۇرلى تاۋاردا قولدانىلادى. ولار بويىنشا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تەك وتاندىق وندىرۋشىلەرمەن جۇرگىزىلەدى. سونداي-اق جەڭىل, جيھاز ونەركاسىبى جانە ماشينا جاساۋ ونىمدەرى بويىنشا ۇلتتىق رەجىمنەن الىپ تاستاۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كومىرسۋتەك شيكىزاتى جانە ۋران ءوندىرۋ سالاسىنداعى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋىنىڭ جالپى كولەمى شامامەن 5,4 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. وسى ساتىپ الۋلارداعى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسى 46%-عا تەڭ. جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ 2021 جىلعا ارنالعان ساتىپ الۋ جوسپارى – 6,8 ترلن تەڭگە. ونداعى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىنىڭ بولجامدى كورسەتكىشى 46,5% نەمەسە 3,1 ترلن تەڭگە.
تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ كولەمىنىڭ شامامەن 77%-ى ءۇش ءىرى وپەراتورعا تيەسىلى. ولار – «تەڭىزشەۆرويل» جشس, «قاراشىعىناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» جانە «نورت كاسپيان وپەرەيتينگ ن.ۆ.». ساتىپ الۋدىڭ قالعان 13%-ى «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق كومپانيالار توبىنىڭ جانە 10%-ى باسقا دا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ۇلەسىندە. جۇرگىزىلگەن جۇيەلى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قازىر وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر قۇرىلىس-مونتاج, قۇبىر ماتەريالدارىمەن, مەحانيكالىق جابدىقتارمەن, ەلەكتروماتەريالدارمەن, تەلەكوممۋنيكاتسيا ماتەريالدارىمەن, جانار-جاعارماي ماتەريالدارىمەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتەدى. وسىلايشا, وتاندىق تاۋار ءوندىرىسى قارقىن الۋدا.
– وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءىرى جوبالارعا قاتىسۋ ۇلەسىنىڭ تومەندىگى شەتەلدىك جانە وتاندىق وندىرۋشىلەر اراسىندا قالىپتاسقان ديسكريميناتسيالىق جاعدايلارعا بايلانىستى بولىپ وتىر. وسىلايشا, ءىرى وپەراتورلارعا بەرىلگەن كەدەندىك جەڭىلدىكتەر ناتيجەسىندە ولار شەتەلدىك تاۋارلاردى قوسىلعان قۇن سالىعىن ناقتى تولەمەي ساتىپ الا الادى. ال وتاندىق وندىرۋشىلەردەن تاۋارلاردى ساتىپ الۋ كەزىندە 12% مولشەرىندە سالىق تولەنەدى. باسەكەگە قابىلەتتىلىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ جولدارىنىڭ ءبىرى – سالىق كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ. بۇل وزگەرىستەر ءىرى جوبالار ءۇشىن تاۋارلاردى جەتكىزۋ كەزىندە وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ىشكى اينالىمىن قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتۋدى قامتيدى. اتالعان شارا شەتەلدىك جانە وتاندىق كومپانيالار اراسىنداعى جاعدايدى تەڭەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى م.مىرزاعاليەۆ.
بۇل رەتتە مينيسترلىك جەرگىلىكتى قامتۋدى دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار شارالار مەن باستامالار جۇرگىزۋدە. سونىڭ ءبىرى – ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى ىنتالاندىرۋ تۋرالى كەلىسىمدەر جاساسۋ. ۆەدومستۆو «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارمەن «كاسىپكەرلىكتى ىنتالاندىرۋ تۋرالى» كەلىسىم جاساسۋعا باستاماشىلىق جاسادى. بۇل كەلىسىمدەر ەرىكتى تۇردە جاسالادى. بۇگىنگى تاڭدا كومىرسۋتەكتەر مەن ۋران بويىنشا 282 كەلىسىمشارتتىڭ 164-ءى بويىنشا كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. اتالعان كەلىسىمدەر تاۋارلارداعى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن 19,5%-دان 31%-عا دەيىن, جۇمىستاردا – 66,8%-دان 78,6%-عا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردەگى جەرگىلىكتى قامتۋ دەڭگەيى دە 69,4%-دان 88,8%-عا ارتاتىن بولادى.
جەرگىلىكتى قامتۋدى دامىتۋ جونىندەگى كەلەسى باستاما – بيىل قۇرىلعان مۇناي-گاز ماشيناسىن جاساۋدى دامىتۋدىڭ حالىقارالىق ورتالىعى. ورتالىق جۇمىسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەلىمىزدەگى مۇناي-گاز سالاسى ءۇشىن تاۋارلار ءوندىرىسىن جەرگىلىكتەندىرۋ. ول ءۇشىن ورتالىق جاڭا وندىرىستەر اشۋدى, سونداي-اق جۇمىس ىستەپ تۇرعان وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋدى جۇزەگە اسىرادى. قازىرگى ۋاقىتتا وپەراتورلاردىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ورتالىق ءۇش تاۋار توبىن تالداۋدى جانە جەرگىلىكتەندىرۋدى قولعا الدى. ولار: بەكىتۋ ارماتۋراسى (كلاپاندار), ەلەكتروتەحنيكالىق جابدىق, باقىلاۋ-ولشەۋ اسپاپتارى جانە اۆتوماتيكا. ورتالىق وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ قاجەتتىلىكتەرى بويىنشا تولىق دەرەكتەرگە جانە ءتيىستى مۇمكىندىكتەرگە تالداۋ جۇرگىزگەننەن كەيىن قالعان تاۋار توپتارى بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزەتىن بولادى.
تاقىرىپتى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارالار قابىلدانىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ا.مامين اكىمدىكتەرگە جەرگىلىكتى قامتۋدى باقىلاۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيالاردىڭ جۇمىسىن كۇشەيتۋدى, ولاردىڭ قىزمەتىنە وڭىرلىك بيزنەس وكىلدەرىن بارىنشا تارتۋدى تاپسىردى. سونداي-اق جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارمەن ەرىكتى كەلىسىمدەر جاساسۋدى قامتاماسىز ەتۋ جۇكتەلدى.
– جەرگىلىكتى قامتۋدى دامىتۋ – بۇل اكىمدەردىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. سوعان سايكەس ولاردىڭ جۇمىسى باعالانادى, – دەپ ناقتىلادى ا.مامين.
تۇتىنۋشى قۇقىعى تاپتالماۋعا ءتيىس
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە ىشكى نارىقتى قاۋىپسىز ءارى ساپالى تاۋارلارمەن, قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.
– وسى ماقساتتا مينيسترلىك ىشكى ساۋدانى دامىتۋدى, جەتىلدىرۋدى جانە رەتتەۋدى جۇزەگە اسىرادى. بىلتىر قابىلدانعان تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى زاڭناماعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردىڭ ناتيجەسىندە ەل ۇكىمەتىنىڭ جانىنان ۆەدومستۆوارالىق كەڭەس قۇرىلدى, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا مەملەكەتتىك باقىلاۋ جۇرگىزۋ فۋنكتسيالارى بەرىلدى, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلدى, تۇتىنۋشىلاردىڭ شاعىمدارىن قاراۋدىڭ 3 ساتىلى جۇيەسى قۇرىلدى. وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ «بىرىڭعاي تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا تۇتىنۋشىلاردىڭ وتىنىشتەرىن قابىلداۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسى e-tutynushy قولدانىسقا ەنگىزىلدى. تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن بۇزۋ تۋرالى ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى سانىنىڭ ءوسۋى وسى سالاداعى پروبلەمالاردىڭ بار ەكەنىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە تۇتىنۋشىلىق مادەنيەت دەڭگەيىنىڭ بىرتىندەپ وسكەنىن دە كورسەتەدى, – دەيدى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ.
ماسەلەن, مينيسترلىك 2019 جىلى 5 977 ءوتىنىشتى قاراستىرسا, 2020 جىلى ولاردىڭ سانى 20 919-عا وسكەن. ال وسى جىلدىڭ 10 ايى بويىنشا كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ كولەمىنەن اسىپ تۇسكەن. وتىنىشتەردىڭ ءوسۋىنىڭ ۇقساس جاعدايى وزگە مەملەكەتتىك ورگاندار بويىنشا دا بايقالادى. ايتالىق, 2019 جىلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا شامامەن 30 مىڭ ءوتىنىش تۇسكەن, 2020 جىلى – 48 876. بيىلعى 6 ايدا 26 161 ءوتىنىش قارالعان.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جۇيەسىن ترانسفورماتسيالاۋ باستالدى. بۇل رەفورمادا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جۇيەسىمەن تىعىز بايلانىستى تەحنيكالىق رەتتەۋ مەن ستاندارتتاۋ ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ويتكەنى بۇل سالالار تۇتىنۋشىلارعا ۇسىنىلاتىن ونىمدەر مەن قىزمەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. قازىرگى ۋاقىتتا بارلىق سالادا ونىمدەر مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپا كورسەتكىشتەرىنە, قاۋىپسىزدىگىنە 3 مىڭعا جۋىق ۇلتتىق ستاندارت ازىرلەنىپ, جۇمىس ىستەۋدە. الايدا ولاردىڭ بەلگىلى ءبىر سالالاردا قولدانىلۋىنىڭ تومەندىگى بايقالادى. جىلدان جىلعا وتىنىشتەر مەن شاعىمدار سانى ارتىپ كەلە جاتقان ەكونوميكا سالاسى ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل جاڭا ۇلتتىق ستاندارتتاردى ازىرلەۋ جانە قولدانىستاعى ۇلتتىق ستاندارتتاردى وزەكتەندىرۋ قاجەتتىلىگىن كورسەتەدى. ولاردى ساقتاۋ تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگى بويىنشا تۇتىنۋشىلاردىڭ قاناعاتتانۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
– پرەزيدەنت وسى جىلدىڭ 16 قاراشاسىندا ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى زاڭنامانىڭ ءالى دە جەتىلدىرىلمەگەنىن ايتىپ, وعان تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن جان-جاقتى ءارى ءتيىمدى قورعاۋعا باعىتتالعان وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى تاپسىردى. وسىعان بايلانىستى مينيسترلىك تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستى باستادى. بىرىنشىدەن, زاڭدا كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمنىڭ ۇيىمدىق-قۇقىقتىق فورماسىندا ۇلتتىق تۇتىنۋشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ مارتەبەسىن زاڭنامالىق بەكىتۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا. ەكىنشىدەن, زاڭناماعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر اياسىندا ومبۋدسمەن ينستيتۋتى ەنگىزىلەدى. ول حالىقتىڭ داۋىسى رەتىندە قىزمەت ەتەدى جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى بۇزىلاتىن سالالاردىڭ قازىرگى جۇيەلى پروبلەمالارىن مەملەكەتتىڭ ءبىرىنشى تۇلعالارىنا تىكەلەي جەتكىزەدى. ۇشىنشىدەن, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جۇيەسىنىڭ بازالىق قاعيداتتارىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى سالالىق زاڭناماعا تاراتۋ. تورتىنشىدەن, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ تۇتىنۋشىلاردىڭ قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنە تۇتىنۋشىعا وتەلەتىن سومادان سىياقى ەسەپتەۋ تۋرالى زاڭ نورماسىن رەستيتۋتسيالاۋ قاجەتتىگى تۋرالى تىلەكتەرى نازارعا الىندى. بەسىنشىدەن, ەلەكتروندى ساۋدا سەگمەنتىندە تۇتىنۋشىلار قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا قۇقىقتىق رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ ۇسىنىلادى, – دەدى ب.سۇلتانوۆ.
تاقىرىپتى تۇيىندەگەن اسقار مامين قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ ادال جانە باسەكەگە قابىلەتتى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ ينديكاتورى بولىپ تابىلاتىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ءوز قۇقىقتارىنا سەنىمدى تۇتىنۋشىلار ساپالى تاۋارلارعا, جۇمىستار مەن قىزمەتتەرگە بەلسەندى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتەدى. بۇل ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
بۇل رەتتە ا.مامين ينتەرنەت-ساۋدا سالاسىندا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەلەكتروندى ساۋدا سەگمەنتىندە قۇقىقتىق رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزۋدى تاپسىردى. سونداي-اق 2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ە-tutynushy جۇيەسىن ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىن جۇيەلەۋ جانە مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان جەدەل ارەكەت ەتۋ ءۇشىن بىرقاتار مەملەكەتتىك ورگاننىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىمەن بىرىكتىرۋ جۇكتەلدى.
35 مىڭ ادام Pfizer-ءدى قابىلدادى
ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلدەگى سانيتارلىق-ەپيدەميالىق جاعداي تۋرالى بايانداعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسوي قازاقستان رەسپۋبليكاسى, سونىڭ ىشىندە 10 ءوڭىر «جاسىل ايماقتا» ورنالاسقانىن جەتكىزدى. 4 ءوڭىر – «سارى ايماقتا» (قاراعاندى, قوستاناي, اقمولا وبلىستارى جانە نۇر-سۇلتان قالاسى). «قىزىل ايماقتا» 2 ءوڭىر (پاۆلودار جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى) قالىپ وتىر.
– جالپى, قازاقستاندا سوڭعى ايدا اۋرۋدى جۇقتىرۋ 2,4 ەسە, ستاتسيونارلارداعى ناۋقاستار 1,4 ەسە, امبۋلاتورلىق ناۋقاستار 1,8 ەسە تومەندەدى. ينفەكتسيالىق توسەكتىك ورىنداردىڭ قامتىلۋى – 30%-دى, رەانيماتسيالىق توسەكتىك ورىنداردىڭ قامتىلۋى 25%-دى قۇرايدى, – دەدى ول.
حالىقتى كۆي-عا قارسى ۆاكتسينالاۋ جالعاسۋدا. 1-كومپونەنت 8,7 ميلليون ادامعا, 2-كومپونەنت 7,9 ميلليون ادامعا سالىنعان. Pfizer ۆاكتسيناسىنىڭ 645 مىڭ دوزاسى كەلىپ تۇسكەنى بەلگىلى. بۇگىنگى تاڭدا 26 354 بالا, 8 658 جۇكتى جانە بالا ەمىزەتىن ايەلدەر ەكپە العان. ۆاكتسينانى اپتا سايىن جەتكىزۋ جالعاسۋدا.
– تۇماۋعا قارسى ۆاكتسينالاۋ اياقتالدى. 2 ميلليون 500 مىڭنان استام ادام نەمەسە حالىقتىڭ 99,3%-ى ەگىلدى. كۆي جانە جرۆي اۋرۋلارىن باقىلاۋ بويىنشا پروفيلاكتيكالىق جانە ەپيدەمياعا قارسى ءىس-شارالار جالعاسۋدا, – دەدى ا.تسوي.
ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
